Título 6: Entroido de Cobres: as pantallas de Vilaboa

Título 6: Entroido de Cobres: as pantallas de Vilaboa

O Entroido de Cobres, situado na parroquia de San Pedro de Cobres, no concello pontevedrés de Vilaboa, é unha das expresións máximas da cultura etnográfica de Galicia. Dentro da comarca de Pontevedra e moi preto de Vigo, este entroido destaca pola presenza imponente e misteriosa das pantallas, uns personaxes que representan o agarroante, a transgresión e o ciclo infinito da vida e da morte que caracteriza aos entroidos agrarios. Este fenómeno, fortemente arraigado na comunidade, foi testemuño do paso das xeracións e hoxe é un dos eventos máis agardados do calendario festivo galego.

Historia: A orixe das pantallas

A orixe das pantallas de Cobres, como a da maioría das manifestacións do Entroido tradicional galego, pérdese na néboa dos tempos. Os historiadores e etnógrafos coinciden en que estas festas teñen unha raigambre profundamente pagá, vinculadas aos rituais de fertilidade da terra e ao tránsito do inverno á primavera. A palabra «pantalla» non ten unha orixe clara, mais o seu significado identitario é absoluto para os veciños de Vilaboa.

Tradicionalmente, durante os días de Entroido, a vida cotiá quedaba suspendida para dar paso ao caos e á inversión das ordes sociais. As pantallas eran os encargados de impoñer ese «caos»: saían á rúa armados con vexigas de porco, correas e cepos, sometendo a todo aquel que se cruzaba no seu camiño a un ruído ensurdecedor e a unha serie de要求和 de «rescate». Quen non pagaba o peaxe, que consistía nunha invitación a viño ou viandas, era obxecto dun bo/**corredoiro e dunha serie de mordeduras e golpes inofensivos pero molesto.

Ofertas de viaje a Galicia

Hoteles en Galicia — hasta un 25% de descuento

Ver en Expedia →

Durante as décadas de mediados do século XX, especialmente coa emigración e os cambios sociais, a tradición estivo a punto de desaparecer. Non obstante, o espírito de reconquista cultural dos anos 80 e 90 propiciou que os veciños, especialmente os máis novos, decidisen recuperar as máscaras, os traxes e o espírito transgresor das pantallas. Hoxe en día, o Concello de Vilaboa e diversas asociacións culturais locais traballan conxuntamente para manter viva esta herdanza, asegurando que os materiais (como as liñas galegas, la e elementos metálicos) e a técnica de confección das máscaras se transmitan ás novas xeracións.

Descrición da Pantalla: Anatomía dun mostro tradicional

Para entender o Entroido de Cobres, é imprescindible coñecer a anatomía destes personaxes. A súa estética está pensada para infundir respecto e xerar unha atmosfera luminosa e sonora única:

• A Máscara: Xeralmente feita de madeira (historicamente de amendoeira ou castiñeiro) ou cartón, decorada con cores vivas, cornos de vaca ou carneiro e grandes dentes. Representa o lado animal e salvaxe do ser humano.
• O Traxe: O corpo da pantalla está cuberto por fardos de liño galego ou herba seca, suxeitos a unhas fundas de tea grosa. Este aspecto peludo e voluminoso outórgalle unha aparencia abraiante.
• Os Armas: As pantallas levan na man unha grande vexiga de porco inchada (moi a miúdo pintada de vermello) ou un cepo (unha barra de madeira cunha cadea de ferro na punta que remata nunha arandela metálica).
• O Son: O cepo é a alma sonora da pantalla. Ao golpear a cadea contra o chan ou contra a propia madeira, produce un estrondo que reverbera polos valos e camiños de Vilaboa, anunciando a súa chegada a centos de metros de distancia.

Data: Cando se celebra o Entroido en Vilaboa

O Entroido de Cobres celébrase seguindo o calendario litúrxico cristián, sendo unha festa móbil. As datas principais xiran en torno á fin de semana previa ao Mércores de Cinsa, que marca o inicio da Coresma. Aínda que os días grandes adoitan ser o sábado, o domingo e o luns de Entroido, é moi habitual que a localidade de Vilaboa tamén celebre o «Entroido infantil» ou actividades nas escolas durante a semana previa, para asegurar a transmisión da tradición aos máis pequenos.

Para visitar Cobres, o mellor é consultar as redes sociais do Concello de Vilaboa ou a web de turismo da Deputación de Pontevedra, onde adoitan publicar o programa oficial a finais de xaneiro ou primeiros de febreiro, xa que as datas exactas varían cada ano dependendo do ciclo lunar e eclesiástico.

Programa de Festas: Que ver e facer no Entroido de Cobres

Aínda que o programa pode ter variacións anuais, a esencia do Entroido de Vilaboa mantén unha estrutura firmemente ancorada na tradición. Se decides visitar Cobres, estes son os actos imprescindibles que poderás disfrutar:

O Sábado de Entroido

O sábado adoita ser o «Pregón» e a apertura oficial. Durante a mañá e a tarde, é habitual que se realicen obradoiros de confección de pantallas e máscaras para os nenos da localidade, nun esforzo claro por preservar a artesanía local. Pola noite, a praza principal de San Pedro de Cobres convértese no epicentro festivo con verbenas populares, música tradicional e a primeira actuación das pantallas, que empezan a «asustar» aos presentes nun ambiente distendido e cheo de humor.

O Domingo de Entroido: O día grande

O domingo é, sen dúbida, o día máis emblemático e multitudinario. O programa adoita incluír:

• Logo do xantar: A concentración de pantallas. Decenas destes personaxes saen das súas casas e vanse agrupando nas rúas. O son dos cepos xa non deixa durmir a ninguén.
• Pasacerras pola vila: As pantallas, acompañadas de gaiteiros e charangas, percorren as rúas de Vilaboa. É o momento da interacción co público; ninguén está a salvo de ser «pantallado» (recibir as cóxegas das vexigas ou ser rodeado).
• A partida ás «Visitas»: Un dos actos máis auténticos é cando as pantallas se dirixen ás casas das viúvas, anciáns e autoridades locais para pedir o tradicional «rescate». A cambio de chorizos, botellas de viño ou empanada, as pantallas bendín o ano ou desexan boa sorte á familia, establecendo unha ligazón entre o mundo dos vivos e a memoria ancestral.
• Festa na praza: A tarde remata nunha gran festa na praza de Cobres, con degustación de produtos locais, música en directo e entrega de premios aos mellores traxes ou máscaras.

O Luns e o Mércores de Cinsa

O luns adoita dedicarse a continuar a festa de forma máis local, con comidas familiares e reunións de amigos. Xa o Mércores de Cinsa, ponse fin á festividasm coa tradicional Enterro da Sardiña ou dun boneco representando o Entroido, nun acto simbólico que marca o comezo da abstinencia e da Coresma, xeralmente acompañado dunha lastimosa «viúva» que chora pola morte da festa.

Gastronomía: Sabores do Entroido

Non se pode entender o Entroido en Galicia sen a súa adxacente riqueza culinaria. Vilaboa, situada na ría de Vigo e nun entorno agrogandeiro prolífico, ofrece durante estas datas unha gastronomía reconfortante e enerxética, imprescindible para reposar as forzas despois de ser perseguido polas pantallas.

O prato estrela destas datas é, sen dúbida, o cocido galego ou a caldeirada de porco. Prepárase cunha selección de carnes de porco (lacón, cacheira, costela, chorizo), acompañada de verduras como os grelos, as verzas e as patacas. É un prato substancial que se serve en dúas volteiros: primeiro a sopa cos grelos, e despois a ración de carne e pataca.

Tampouco poden faltar durante estas festas as filloas e as orellas. As filloas, feitas nunha filloeira de ferro fundido sobre o lume, son o doce por excelencia, pódense comer doces con azucre ou mel, ou salgadas recheas. As orellas de porco, cunha textura crocante e un sabor anisado, son o petisco perfecto para acompañar os vinhos da terra nas tabernas e prazas de Vilaboa durante o pasacerras das pantallas. Outro elemento do Entroido é a bica de Covelo ou a bica tradicional de Vilaboa, que adoita estar presente en todas as mesas.

Aloxamento: Onde durmir en Vilaboa e arredores

Aínda que Vilaboa é un concello de tamaño moderado, a súa estratéxica situación, facendo fronteira con Pontevedra, Vigo e Moaña, ofrece multitude de opcións de aloxamento para todos os gustos e petos. Visitar o Entroido de Cobres non terá problema de hospedaxe se se planifica con antelación.

Na propia vila de Vilaboa, poden atoparse Casas Rurais e pensións tradicionais que permiten ao visitante sumerxerse na tranquilidade do entorno rural galego. Establecementos como a Casa Rural «Outeiro» ou pensións locais ofrecen trato familiar e proximidade aos lugares festivos.

Para aqueles que busquen unha maior gama de servizos, as cadeas hoteleiras e paradores próximos son unha opción excelente. A menos de 15 minutos en coche atópase a cidade de Pontevedra, que ofrece hotelos de catro estrelas, como o Hotel Galicia Palace ou o Parador de Pontevedra. En dirección a Vigo, pódense atopar grandes hotels urbanos a pouco máis de 20 minutos de distancia. Ademais, a zona de Moaña e Cangas, ao outro lado da ría, ofrece establecementos con vistas ao mar, ideais para combinar o Entroido rural cun pequeno retiro costeiro.

Como chegar: Ubicación e acceso

Llegar a Vilaboa para desfrutar das pantallas de Cobres é sinxelo, grazas á excelente rede de infraestruturas que conecta esta zona de Galicia. O concello está practicamente no centro das Rías Baixas, sendo un nó de comunicacións clave.

En coche: A opción máis recomendable. Vilaboa está atravesada pola autovía AP-9 (Autopista do Atlántico). Quen venñan desde o norte (A Coruña, Santiago de Compostela) ou desde o sur (Tui, Portugal), deberán tomar a Saída 130 (Vilaboa – A Madanela). Para chegar ao núcleo de San Pedro de Cobres, onde se centralizan os actos principais, só haberá que seguir as indicacions locais que levan ao centro da parroquia. Desde Vigo, a AP-9 tamén conecta rapidamente, nun traxecto de aproximadamente 20 minutos. Na zona haberá aparcadoiro habilitado ou zonas na periferia do núcleo urbano para non entorpecer o pasacerras.

En autobús: Existen liñas de transporte regular de pasaxeiros que conectan Pontevedra e Vigo con Vilaboa. Empresas como Monbus operan estas rutas, parando en Pontevedra (que é a capital de provincia máis próxima con ampla conexión ferroviaria) e no centro de Vilaboa. É recomendable consultar os horarios de fin de semana, xa que adoitan ser máis reducidos.

En tren: A estación de Renfe máis próxima é a de Pontevedra, con conexións de media e longa distancia. Desde alí, pódese tomar un taxi ou o autobús mencionado anteriormente para chegar a Vilaboa en aproximadamente 15-20 minutos.

En avión: Para visitantes internacionais ou doutros puntos de España, o aeroporto de Vigo (Peinador) é o máis próximo, a uns 25 quilómetros. Como alternativa, o aeroporto de Santiago de Compostela está a unha hora e media en coche pola AP-9.

Conclusión

O Entroido de Cobres e as súas pantallas representan o máis puro espírito de Galicia: a resistencia das súas tradicións, o sentido de comunidade e a capacidade de mesturar o sagrado co profano, o medo coa risa. Se estás pensando en vivir un Entroido auténtico, lonxe das masificacións dos grandes núcleos urbanos e preto do fascinante mundo rural galego, Vilaboa é o teu destino. Non esquezas levar roupa quente, capacidades de fuxida rápida e, sobre todo, bo humor para desfrutar dunha das festas máis vibrantes e significativas do calendario galego.