Título 38: Feira do Queixo de Curtis: tradición láctea en Bergantiños

Por: Redacción engalicia.info

A gran festa do leite na comarca de Bergantiños

A Feira do Queixo de Curtis consolidouse como unha das citas gastronómicas e culturais máis importantes do calendario galego. Situada no corazón da comarca de Bergantiños, esta festa é unha auténtica oda á tradición láctea, un encontro onde o produto protagonista nace da mestura maxistral entre o clima oceánico, os pastos verdes e a sabedoría infinita dos queixeiros e gandeiros da terra. Aínda que o título poida xogar coa similitude xeográfica (hai que lembrar que existe un concello chamado Curtis na comarca de Betanzos, A Coruña), a nosa cita centrárase na rica tradición queixeira que embelece as terras de Bergantiños (concellos como Carballo, Coristanco ou Ponteceso), onde o leite é o motor económico e o alma da súa gastronomía.

Historia: dunha tradición rural a unha festa de interese turístico

A historia do queixo en Bergantiños remóntase a séculos atrás, cando as casas graníticas dos labregos gardaban nos seus fornos e bodegas as pezas de queixo elaboradas de xeito artesanal para o autoconsumo. O leite das vacas frisoas, alimentadas coa herba suave que medra grazas ás choivas atlánticas, era transformado polas mulleres das aldeas nun produto duradeiro e nutritivo.

Planifica tu escapada a Galicia

Hoteles en Galicia con las mejores ofertas

Ver en Expedia →

A Feira do Queixo naceu coa intención de dignificar este traballo e de dar saída no mercado a un produto de calidade excepcional. O que comezou como unha pequena mostra local, na que un feixe de gandeiros se xuntaban para vender as súas pezas na praza do concello, foi medrando ano tras ano. Hoxe, esta feira non só é un mercado, senón unha plataforma de promoción da Denominación de Orixe Queixo Arzúa-Ulloa e Queixo Tetilla, cuxas zonas de produción láctea abranguen gran parte da Coruña. A través de xornadas técnicas, catas dirixidas e exposicións de apeiros de labranza, a feira recuperou a memoria etnográfica da comarca, rendendo homenaxe aos antigos «canteiros» do leite.

Fecha: Cando gozar da queixaría en Bergantiños

Tradicionalmente, a Feira do Queixo celébrase durante a primavera, sendo o mes de abril ou os primeiros domingos de maio o marco escollido para este gran evento. Esta época do ano non é casualidade: é o momento da «primera hierba», cando as vacas volven a pacer ao aire libre tras os meses de inverno, o que se traduce nun leite máis cremoso e aromático, base para os queixos de tempada que se poden degustar na feira.

As edicións adoitan desenvolverse durante todo a fin de semana, desde o sábado pola mañá ata o domingo pola tarde, permitindo que tanto os veciños como os turistas que se achegan á Costa da Morte e ás Rías Altas teñan tempo de sobra para gozar do programa. Recoméndase sempre consultar a web oficial do concello ou da rede de feiras de Galicia para confirmar as datas exactas de cada edición, xa que adoitan axustarse para non coincidir con outras festas locais.

Programa: Música, mercado e moito leite

O programa da Feira do Queixo está deseñado para todas as idades, combinando o rigor gastronómico coa festa popular. As rúas do centro urbano péchanse ao tráfico para dar paso a unhas decenas de postas de madeira, onde os produtores locais exhiben as súas mellores pezas.

• Mañás de mercado: A xornada comeza coa inauguración oficial das casetas. Os stands non só ofrecen queixo, senón mel artesán, empanadas, licor café e pan de millo acabado de facer.
• Catas e xornadas técnicas: Adoita haber unha carpa central onde sommeliers e expertos en gastronomía galega realizan catas dirixidas. Nelas ensínase a diferenciar un queixo curado dun tierno, e a maridar o leite coa nosa Gamma de viños brancos con Denominación de Orixe Rías Baixas.
• Concursos: Un dos momentos máis agardados é a escolma do mellor queixo da comarca. Un xurado experto avalia a textura, a codia, o olor e o sabor. Ademais, adoita haber un concurso popular onde o público asistente elixiu o seu favorito.
• Música e folclore: Pola tarde, a praza encheuse de sons tradicionais. Actuacións de bandas de gaitas, pandeireteiras e grupos de folk galego poñen a banda sonora á festa. Non faltan as verbenas populares pola noite.
• Zona infantil: Os máis pequenos tamén teñen o seu espazo con obradoiros onde aprenden a muxir unha vaca (simulada), xogos tradicionais galegos e teatros de monicreques.

Gastronomía: A estrela da mesa

Falar da gastronomía de Bergantiños é falar de produto, de materia prima salvaxe e de cociña honesta. Durante a Feira do Queixo, o visitante pode atopar dous grandes tesouros lácteos:

En primeiro lugar, o Queixo Tetilla, cunha forma cónica inconfundible que recorda a un peito feminino. É un queixo graxo, de pasta branda e cremosa, cunha codia fina e un sabor suave, lixeiramente acedo e salgado, ideal para os máis pequenos e para derreter sobre unhas filloas. En segundo lugar, o Queixo Arzúa-Ulloa, (moitos gandeiros de Bergantiños producen baixo esta denominación), de forma lenticular, codia branda e amarela, cunha pasta extraordinariamente cremosa e un aroma e sabor lácteos intensos, con finos matices a nata e manteiga.

Pero a gastronomía na feira non se limita ao queixo. Non se pode marchar de Bergantiños sen probar a súa horta: as famosas patatas de Coristanco, con Indicación Xeográfica Protexida; o riquísimo polbo á feira; as empanadas de xoubas ou de carne; e por suposto, os postres, onde as filloas de sangue, o leite frito e a tarta de Santiago comparten cartel coas táboas de queixos curados acompañados de noces e mel. Todo isto regado, como non, cunha cunca de viño tinto ou cunha copa de licor café para facer a digestión.

Aloxamento: Onde descansar na comarca

Para aqueles que queiran converter a visita á feira nunha escapada de fin de semana, Bergantiños ofrece unha ampla e variada oferta de aloxamentos, ideais para desconectar e vivir o rural galego con comodidade. A comarca está salpicada de Casas Rurais restauradas con pedra e madeira, moitas delas antigas casas señoriais (pazos) ou casas indiano, que manteñen a esencia da arquitectura tradicional pero cos servizos máis modernos.

Tamén se poden atopar pequenos hoteis con encanto en plena natureza, ideais para parellas, ou hostais máis económicos no centro urbano de Carballo. Recoméndase facer reserva con moita antelación, xa que a Feira do Queixo atrae a miles de turistas de toda Galicia e do norte de Portugal, esgotando rapidamente a dispoñibilidade das aldeas circundantes. Ademais, a poucos quilómetros atópanse os spectacular acantilados da Costa da Morte, polo que moitos visitantes aproveitan para combinar a feira cunha volta polas faros da costa durmindo en aloxamentos fronte ao océano.

Cómo chegar a Bergantiños

A comarca de Bergantiños goza dunhas comunicacións excelentes, o que fai que chegar ata a Feira do Queixo sexa un traxecto sinxelo e moi doado dende calquera punto de Galicia.

En coche: É, sen dúbida, a opción máis recomendable para gozar da paisaxe. A principal vía de acceso é a AG-55 (Autovía A Coruña-Carballo), que conecta a cidade da Coruña co corazón de Bergantiños nuns escasos 30 minutos. Dende Santiago de Compostela, a viaxe dura ao redor dunha hora a través da AP-9 e a CG-2.1 ou pola N-550 en dirección a Coruña, tomando o desvío cara a Carballo/Bergantiños. A organización da feira adoita habilitar aparcadoiros gratuítos nos arredores do núcleo urbano con servizo de lanzadeiras.

En transporte público: Para aqueles que prefiran non coller o coche, a estación de autobuses de Carballo conta con liñas regulares diarias que a conectan coa Coruña, Santiago de Compostela e outras cidades importantes como Vigo ou Ferrol. Empresas de transporte como Arriva ou Monbus operan estas liñas con alta frecuencia.

Tren: Aínda que non hai unha estación de tren de longa distancia directamente na zona máis estrita da feira, a liña de proximidade (Renfe Cercanías) chega ata a estación de Cerceda-Meirama, dende onde se pode coller un taxi ou un autobús de liña ata Bergantiños en moi pouco tempo.

A Feira do Queixo de Curtis/Bergantiños é moito máis que un mercado de produtos lácteos; é a expresión máis pura da nosa identidade, unha xoia do enoturismo e do turismo cultural en Galicia. Desde a nosa redacción en engalicia.info convidámosvos a envorvosvos nesta celebración do leite, da terra e da xente, porque como dicían os nosos maiores: «Na terra que ten bo leite, a xente sempre sonreí». Animámosvos a vir, a probar e a quedar namorados da nosa gastronomía.