Título 4: Festa do Botelo de Barco de Valdeorras: sabor afumado do Bierzo

Festa do Botelo de Barco de Valdeorras: sabor afumado do Bierzo

No corazón da comarca oriental de Galicia, onde os montes se cubren de viñedos e o río Sil abre camiño entre paredes de lousa, celébrase cada mes de febreiro unha das festas gastronómicas con máis sona do noso país: a Festa do Botelo de Barco de Valdeorras. Unha celebración que rende homenaxe a un dos embutidos máis antigos e representativos da cociña do noroeste peninsular, produto que comparte raíces coas terras veciñas do Bierzo, pero que en Valdeorras atopou un fogar e unha forma propia de entenderse.

Historia dun embebido milenario

O botelo —tamén coñecido noutros puntos como botillo— é un embutido elaborado a partir de pezas procedentes do costillar, vértebras e cachazas do porco, adobado con sal, pemento doce e especias, introducido en tripa grosa e curado mediante afumado con madeira de carballo e bidueiro, para logo ser curado lentamente nas cortes tradicionais das casas valdeorresas. A súa orixe pérdese na memoria dos tempos, cando as familias rurais buscaban a forma de conservar a carne durante os crudos meses de inverno.

Documentos do século XVIII xa facían referencia a este produto como un manxar propio das festas dos fidalgos locais. Aínda que o nome de «botelo» ten unha clara filiación coa tradición berciana —onde se consolida como produto con Indicación Geográfica Protegida—, en Valdeorras o afán por preservar e promover este embebido levou en 1977 á celebración da primeira edición da Festa do Botelo, organizada polo concello e diversas entidades locais. Desde aquela, non deixou de medrar en asistencia e prestixio, converténdose nun referente do calendario gastronómico galego e acadando a declaración de Festa de Interese Turístico de Galicia.

¿Buscas alojamiento en Galicia?

Compara precios en hoteles, casas rurales y apartamentos

Ver en Expedia →

Fecha de celebración

A Festa do Botelo de Barco de Valdeorras celébrase invariablemente o domingo seguinte ao Entroido, o que adoita situala a finais de febreiro ou primeiros de marzo, dependendo do ano. Esta escolla non é casual: coincide co final do período de matanza tradicional nos pobos da comarca e co inicio da cuadraxeira antes da chegada da primavera. O clima, aínda rigoroso, convértese en aliado para gozar dun prato quente e reconfortante que devolve o corpo logo das friaxes.

Programa da festa

As xornadas festivas adoitan terse ao longo dunha fin de semana completa, aínda que é o domingo o día grande. O programa repártese entre actos institucionais, lúdicos e, por suposto, gastronómicos:

• Sábado: verbena popular na praza principal, actuacións musicais con orquestras e grupos folk galegos, e activación das casetas de tapeo nas rúas céntricas.
• Domingo mañá: recepción de autoridades e visitantes na Casa Consistorial, sesión vermú con música tradicional, e apertura do mercado de produtos artesanais locais, onde viños da Denominación de Orixe Valdeorras, mel, embebidos, queixos e repostería teñen o seu protagonismo.
• Domingo mediodía: o momento estelar: a degustación popular. Miles de racións de botelo cómen-se na carpa habilitada ou nas mesas instaladas ao longo do casco urbano, acompañadas de cachelos e viño da terra. A organización encárgase de preparar máis de mil quilos de produto cada edición.
• Domingo tarde: actuacións folclóricas con grupos de danza tradicional, entrega de recoñecementos a figuras vinculadas á promoción do botelo e da comarca, e peche musical.

Gastronomía: o ritual do botelo

A cociña valdeorresa pivota arredor do botelo como peza central, mais a súa preparación responde a un auténtico ritual. O embebido debe poñerse a remullo a noite anterior para que se rehidrate e solte parte do exceso de sal adquirido no curado. Logo, cócese lentamente en auga nunha pota tradicional durante unhas dúas ou tres horas, xunto cos cachelos que se engaden na recta final para que absorban o caldo. O resultado é un prato sinxelo pero de personalidade marcada, no que o afumado, o pemento e a suculencia da carne conforman un conxunto inconfundible.

Mais a festa non se limita ao botelo. A comarca de Valdeorras é terra de bos productos: o viño da D.O. Valdeorras, especialmente as variedades de Godello e Mencía, é o compañeiro perfecto para este embebido. Na zona tamén destacan os embebidos artesanais como a androlla, o chourizo, o lacón e o lombo; os queixos de leite crú de ovella e cabra; o mel de cores diversas; e a tradicional filloa valdeorresa, máis grosa cá galega estándar e frequentemente rechea de crema.

Outros pratos que se poden atopar nos restaurantes locais durante estes días inclúen a sopa deCastaña, o cocido de febras, os callos e as truchas do Sil con touciño. Os amantes da repostería non deben deixar de probar o bolo de millo, osroxóns con mel e o arroz con leite.

Aloxamento na comarca

A comarca de Valdeorras ofrece unha ampla variedade de opcións de aloxamento para quen queira gozar da festa con tranquilidade, especialmente se se planea unha escapada de varios días para coñecer tamén os recursos naturais e patrimoniais da zona. O Barco de Valdeorras conta con varios hostais e pensións no centro urbano, ideais para estar preto da festa sen necesidade de coche. Nas vilas próximas —A Rúa, Petín, O Bolo, Carballeda de Valdeorras ou Rubiá— hai casas rurais, apartamentos turísticos e pequenos hoteis que permiten unha estancia máis tranquila en contornas rurais.

Para aqueles que buscan algo máis especial, existen casas rurais rehabilitadas en pazos e casas grandes que conservan a arquitectura tradicional de lousa, pedra e madeira, moitas delas coas antigas cortes e adega adaptadas en espazos comúns. Algunhas están situadas en aldeas a carón da ribeira do Sil, preto da fronteira con León e do Bierzo, o que permite combinar a visita co coñecemento da ruta dos viños valdeorreses e das bodegas da denominación de orixe.

Recoméndase reservar con moita antelación, xa que durante a fin de semana da Festa do Botelo a ocupación roza o 100% en toda a comarca.

Cómo chegar a Barco de Valdeorras

O Barco de Valdeorras está situado no extremo nororiental da provincia de Ourense, na fronteira co Bierzo leonés. A súa boa comunicación fai que sexa facilmente accesible desde calquera punto de Galicia ou do noroeste peninsular:

• En coche: a vía principal é a autovía A-6 (Autovía do Noroeste), que une Madrid con A Coruña. A saída de Barco de Valdeorras atópase entre Ponferrada e Ourense, aproximadamente a 100 quilómetros da capital provincial. Desde Lugo e A Coruña pódese chegar tamén pola autovía AG-53 e a OU-536 en pouco máis de dúas horas.
• En tren: a estación de O Barco de Valdeorras ten parada na liña de Longa Distancia entre Galicia e Madrid, así como en servizos de Media Distancia que conectan con Ourense, León, Asturias e Cataluña. É unha das opcións máis cómodas e sostibles para chegar á festa.
• En autobús: varias liñas regulares de autobús conectan Barco con Ourense, Ponferrada, Lugo e Santiago. Os servizos reforzanse durante a fin de semana festiva.
• En avión: os aeroportos máis próximos son os de Santiago-Rosalía de Castro (a uns 200 quilómetros), A Coruña (a 240) e Asturias (a 190). O aeroporto de León ou a base de Vigo son outras opcións segundo a orixe do visitante.

Unha cita imprescindible

A Festa do Botelo de Barco de Valdeorras é, en definitiva, unha desas citas ineludibles para os amantes da gastronomía tradicional galega, pero tamén para quen queira descubrir unha comarca chea de contrastes: viñedos verticais, gargantas do Sil, vilas minerícolas con carácter e un pobo acolledor que cada ano abre as portas para compartir o mellor do seu legado culinario. A un paso do Bierzo e a cabalo entre dous mundos, Valdeorras demostra que o botelo é moito máis ca un embebido: é identidade, memoria e festa.

¿Listo para tu viaje a Galicia?

Ahorra hasta un 25% en Expedia

Cancelación flexible · Paga en el hotel · Programa de recompensas