Título 26: Romería de San Xoán de Filgueira: lume e lendas en Mondoñedo

A mariña lucense atesoura xoiros ocultos que agardan por ser descubertos polos amantes do turismo rural e cultural. Entre eles, atópase unha das celebracións máis antiguas e maxistrales de toda a Comunidade Autónoma de Galicia. Hoxe adicamos o noso espazo en engalicia.info a profundar nun evento que mestura o pagán e o relixioso, o lume e a auga, a tradición e a devoción. Falamos da Romería de San Xoán de Filgueira, unha festa que cada ano transforma a vila episcopal de Mondoñedo nun escenario de maxia, onde as fogueiras iluminan as lembranzas dos nosos devanceiros.

Historia: A orixe entre a relixión e a maxia

A historia da Romería de San Xoán de Filgueira arrinca na Idade Media, aínda que as súas raíces se afunden nun pasado moito máis remoto, directamente ligado aos cultos solares e aos rituais de purificación célticos. A igrexa de San Xoán de Filgueira, situada a escasos quilómetros do centro urbano de Mondoñedo, é o epicentro desta celebración. Este templo románico, do século XII, foi construído sobre un antigo asentamento que aproveitaba a confluencia de varios regatos, elementos que tradicionalmente se consideraban purificadores na cultura galega.

A lenda conta que na zona existía unha fonte cuxas augas tiñan propiedades milagrosas, especialmente potentes na madrugada do 23 ao 24 de xuño. O santoral cristián asimilou estes cultos, unindo a figura de San Xoán Bautista coas tradicionais festas do solsticio de verán. Durante séculos, a romería foi un punto de encontro obrigatorio para os gandeiros e labregos da comarca, que aproveitaban a data para pedir boas colleitas, protexer o seu gando das enfermidades e, como non, socializar. Os desaparecidos «feriantes» chegaban desde todos os puntos da xeografía galega e mesmo do Asturias veciña, convertendo este recuncho de Mondoñedo nun auténtico crisol de culturas.

Planifica tu escapada a Galicia

Ahorra un 25% o más en tu alojamiento con las mejores ofertas

Ver en Expedia →

Data: O adeus á primavera

Como manda a tradición, a Romería de San Xoán de Filgueira ten o seu clímax na noite do 23 de xuño, prolongándose até o día grande de San Xoán, o 24 de xuño. Trátase dunha festa intimamente ligada ao ciclo agrícola e estacional, marcando o momento no que os días comezan a acurtarse tras alcanzar o seu apoxeo de luz. A elección desta data non é casualidade: é o momento no que a natureza está no seu máximo esplendor, as colleitas comezan a medrar e as herbas medicinais alcanzan as súas mellores propiedades botánicas.

É importante destacar que, anque as datas centrais son inamovibles, o programa cultural e festivo adoita estenderse durante toda a fin de semana, ofrecendo diversas actividades tanto no recinto da igrexa como no centro histórico de Mondoñedo, declarado Conxunto Histórico-Artístico.

Programa: Fogo, bailes e tradición

O programa da Romería de San Xoán de Filgueira é unha auténtica inmersión na cultura popular galega. A xornada comeza a tarde do 23 de xuño coa recollida de herbas de San Xoán polos campos circundantes, unha actividade na que participan tanto veciños como visitantes. Ao caer a tarde, aPraza da Catedral de Mondoñedo énchese de música coa actuación de bandas de gaitas e grupos folclóricos locais.

• Acendura das fogueiras: Cando a escuridade envolve a vila, dáse paso ao acto máis agardado: a queima das fogueiras. Na zona de Filgueira e en varias prazas de Mondoñedo acéndense grandes lumes arredor das cales se reúnen milleiros de persoas.
• Lume e lendas: Non pode faltar o tradicional salto sobre o fogo, un acto de purificación que, segundo se cre, protexe contra o mal de ollo e as doenzas durante o ano vindeiro. Os máis veteranos encárganse de recitar contos e lendas de trasnos, meigas e santos, mantendo vivo o folclore oral galega.
• A Auga de Filgueira: A medianoite do 23 ao 24, os asistentes achéganse á fonte de San Xoán para lavar a cara coas augas frías. Dise que quen o faga conservará a beleza e a saúde.
• Verbio e verbena: O concerto gratuito que pecha a noite adoita ser o responsable de que os máis novos bailen até a alborada ao son de orquestras e grupos de música tradicional fusionada.
• Misa e procesión: O día 24, pola mañá, celébrase a solemne función relixiosa na igrexa románica de Filgueira, seguida dunha multitudinaria procesión que percorre os camiños rurais adxacentes.

Gastronomía: Os sabores do solsticio

Non se pode entender unha romería en Galicia sen a súa相应的 oferta gastronómica. A noite de San Xoán en Filgueira é unha auténtica festa para o padal. O aliñamento estrela é, sen dúbida, a coca de San Xoán. Este doce, elaborado con masa de brioche, adóitase preparar en versión salgada (con sardiñas ou chourizo) e en versión doce (con cabelo de anxo, piñóns e froita confitada). Cortar a coca e compartila cos amigos arredor do lume é un ritual case sagrado.

Xunto coa coca, as sardiñas asadas son as protagonistas indiscutibles. Os cheiros a brasa e a peixe invaden o recinto festivo, con postos onde se asan directamente sobre as lapas. Para acompañar, nada mellor que un bo chorro de viño da terra, servido en cuncas de barro, ou unha refrescante queimada. A queimada, drink tradicional a base de augardente, herbas (especialmente as recollidas ese mesmo día) e froitos, acompáñase sempre co conxuro, recitado en voz alta para arredar os malos espíritos (meigas, trasnos e demónios) que poden estar alporizados polo fogo de San Xoán.

Aloxamento: Onde descansar na Terra de Mondoñedo

Para quen desexe vivir a experiencia completa da Romería de San Xoán de Filgueira sen présas, Mondoñedo ofrece multitude de opcións de aloxamento con encanto. A vila e os seus arredores contan cunha excelente infraestrutura turística que允mezculla rusticidade e confort.

• Casas Rurais: A opción máis recomendable. Abundan as antigas casas señoriais e pazos rehabilitados que hoxe funcionan como turismo rural. Establecementos como a Casa Rural O Pazo de Mariñán ou a Casa de Louteiro ofrecen un trato familiar e proximidade á natureza.
• Hostais e Pensións no centro urbano: Para aqueles que queiran estar no ollo do furacán e gozar da vida urbana da noite mindoniense, hai multitude de hostais no casco vello, a poucos metros da Catedral.
• Hoteis con encanto: Na entrada da vila, existen establecementos de catro estrelas que combinan arquitectura tradicional con servizos modernos, ideais para unha escapada en parella.
• Cámpings: Para os máis aventureiros ou aqueles que viaxan en autocaravana, na zona costeira, a uns 15 minutos en coche desde Mondoñedo (na veciña Mariña Lucense), atópanse varios cámpings de primeira categoría.

Dado que a Romería de San Xoán é un evento de grande afluencia, recomendámosche encarecidamente que reserves o teu aloxamento con varios meses de antelación para asegurarte a mellor opción e evitar sorpresas desagradables.

Cómo chegar: O camiño a Mondoñedo

Mondoñedo, capitalidade histórica da antiga provincia de Mondoñedo, está excepcionalmente comunicada e é moi doada de acceder, sexa cal for o medio de transporte escollido.

• En coche: É a forma máis recomendable e sinxela, pois permite gozar das paisaxes da Mariña Lucense. Desde A Coruña ou Lugo, pódese chegar tomando a autovía A-8 (Autovía do Cantábrico) ou a autovía AG-64 (Ferrol-Viveiro), que conectan rapidamente coa LU-540, estrada principal que cruza Mondoñedo. Desde Asturias, a vía principal é tamén a A-8 en dirección sur/oeste.
• En autobús: Varias empresas de transporte regular (como Alsa ou Monbus) ofrecen servizos diarios directos desde as principais cidades galegas (A Coruña, Lugo, Santiago de Compostela) e desde Madrid até a estación de autcorrubes de Mondoñedo.
• En tren: Aínda que Mondoñedo non ten estación propia de tren no centro urbano, a estación de Ferrol ou a de Vilalba están a uns 40 minutos en coche. Desde alí pódese tomar un taxi ou un autobús de liña.
• En avión: Os aeroportos máis próximos son o Aeroporto de Santiago-Rosalía de Castro (SCQ) e o Aeroporto da Coruña (LCG), ambos a aproximadamente unha hora e media de traxecto en coche pola autovía.

A Romería de San Xoán de Filgueira non é só unha festa patronal; é unha porta de entrada á alma máis fonda de Galicia. A través do lume das súas fogueiras, das lendas que corren como o vento entre os carballos e do sabor das súas cocas, Mondoñedo ofrécelle ao visitante unha experiencia inesquecible. Dende engalicia.info animámoste a que vivas esta noite de maxia nun dos enclaves máis belos e evocadores da nosa terra. Feliz San Xoán e boa romería!

¿Listo para tu viaje a Galicia?

Ahorra hasta un 25% en Expedia

Cancelación flexible · Paga en el hotel · Programa de recompensas