Título 2: Entroido de Laza: a forza das boteiras na montaña

Entroido de Laza: a forza das boteiras na montaña

O Entroido de Laza, situado no corazón da comarca de Verín, na provincia de Ourense, non é simplemente unha festa; é un ritual ancestral, unha inmersión profunda nas raíces máis xenuínas de Galicia. Declarado Festa de Interese Turístico Nacional e candidato ferreo a ser Patrimonio Inmaterial da Humanidade, este entroido transcende a noción moderna de festividade para converterse nun auténtico eco da nosa prehistoria. Lonxe dos excesos de plumas e cintas doutros entroidos máis cosmopolitas, Laza aposta pola cholera, pola terra, polo lume e, sobre todo, pola forza imponente das boteiras, as mulleres que sosteñen o fío condutor deste universo simbólico na montaña.

Historia e orixe: un ritual de máis de dous mil anos

Falar do Entroido de Laza é viaxar na época. Os historiadores e antropólogos sinalan que esta celebración ten as súas raíces nas festas de inverno dos pobos prerromanos, concretamente nas celebracións da tribo dos zoelas. O seu propósito orixinal era espantar os malos espíritos do inverno e pedir pola fertilidade da terra e do gado de cara á primavera.

A figura central e máis arrepiante deste entroido é a dos peliqueiros. O seu nome deriva de «pelar», xa que tradicionalmente a súa función era recoller a «peladura» (o mandato ou a cuota) que os veciños lles debían aos señores feudais. Hoxe, o peliqueiro é o dono absoluto da rúa, armado cunha monca ou zamarra coa que adoba sen piedade a quen se atreva a cruzar no seu camiño. A súa careta de expresión grave, complementada coas bandas de cores vivas e as ferraxas que penduran das súas costas, produce un son metálico e hipnótico que anuncia a súa chegada desde moitos metros de distancia. Este son, xunto coas alfarrabias das boteiras, constitúe a banda sonora inconfundible destas montañas nos días de Entroido.

Planifica tu escapada a Galicia

Ahorra un 25% o más en tu alojamiento con las mejores ofertas

Ver en Expedia →

As boteiras: a muller como protagonista da festa

Aínda que os peliqueiros adoitan acaparar a atención mediática, o título deste artigo resalta unha figura igual ou máis transcendente: as boteiras. Historicamente, nas aldeas do concello de Laza, a representación dos personaxes do entroido estaba reservada aos homes. Con todo, nas aldeas de altura, as mulleres asumiron o rol de anthrofanas e xeneleiras, tomando a batuta do ritual na montaña.

A boteira viste un traxe confeccionado a base de vellas mantas de la, cosido con cintas de cores, e o seu rostro está cuberto cunha careta de expresión burlesca e xeralmente feminina. A súa indumentaria vai acompañada de sodas de vaca ou cabalo na cintura, que ao xuntarse producen un son forte e seco que acompañan os pasacalles. A súa presenza é unha reivindicación da muller rural, garante da transmisión oral destas tradicións durante xeracións, sentada ao pé do lar das casas de estilo serrano, ensinando aos máis novos a prepararse para os días grandes. A forza das boteiras reside na súa enerxía, na súa forma de interactuar cos asistentes e en como conseguen que o Entroido se viva cunha intensidade palpable baixo o fento e os castiñeiros da montaña ourensá.

Data e duración da festa

O Entroido de Laza non ten unha data fixa no calendario gregoriano, xa que depende do calendario lunar e da celebración do Mércores de Cinza. As festas grandes teñen lugar durante a semana de Entroido, pero a experiencia completa comeza antes. O xoves anterior ao Entroido celébrase o Xoves de Comadres, unha festa exclusivamente feminina que serve de preámbulo. O domingo, luns e martes de Entroido son os días grandes, nos que a vila e as súas aldeas (como As Eiras, Castromao ou Soutelo Verde) paralizan por completo para entregarse ao rito. O mércores de cinza pon fin á festa coa «colleita da pela», unha crítica social e recollida de alimentos que remata coa lectura do testamento do Entroido.

Programa: que ver e vivir en Laza

Se decides visitar Laza, o programa está salpicado de actos únicos e irrepetibles. Non podes perderte os seguintes momentos:

• O Xoves de Comadres: Unha noite na que as mulleres saen á rúa, cenan xuntas e rezan unha especie de rosario satírico e burlesco, no que se pasan pola pedra (crítica mordaz) os homes do concello e os acontecementos do ano. Celébrase nas diferentes parroquias do municipio, sendo especialmente rechamante nas zonas de montaña.
• O Farrapo: O luns á mañá sae á rúa o personaxe máis enigmático e salvaxe do Entroido de Laza. É unha figura cuberta de fento seco, sen cores nin adornos, que camiña xiboso polas rúas a primeira hora do día. O Farrapo representa a natureza en estado puro, e é intimidante no seu anonimato total.
• Os pasacalles de Peliqueiros e Boteiras: Ao longo do domingo, luns e martes, ambas as figuras percorren a vila e as aldeas. Acostuman a xuntarse en grupos pequenos e irrupir nas casas e tabernas. A regra de ouro é: cando escotes o son das ferraxas, fai a unha banda. Se non o fas, a zamarra do peliqueiro caerá sen miramentos nas costas.
• O Mercores de Cinza: Remata a festa coa coñecida «Pela», un percorrido polo concello recollendo produtos da terra e facendo burla dos políticos e personaxes locais. Todo remata coa lectura do testamento e o enterro do Entroido.

Gastronomía: poñer o corpo á festa

Resistir o ritmo do Entroido de Laza esixe unha boa dose de enerxía, e a gastronomía local está á altura das circunstancias. O frío da montaña ourensá combátese con culleres de pratos substanciosos. O gran protagonista da mesa é a filloa. A diferenza doutras zonas, en Laza a filloa de feria non leva sangue nin leite, senón que se fai con auga, fariña, sal, allo e pirixel. É branca, redonda e crebadiza, e durante os días de festa distribúese de balde nas tabernas para acompañar os viños da terra (Denominación de Orixe Monterrei).

Tamén non poden faltar, dependendo da aldea na que te atopes, as tradicionais orellas, o lacón con grelos, o cocido ou os chourizos asados. Os bolos prietos e o licor café son os encargados de pór a remate ás comidas nas que veciños e visitantes arroupados pola calor do lume seguen repasando as anécdotas da xornada na rúa.

Aloxamento: onde descansar na bisbarra de Verín

Aínda que Laza é unha vila pequena (con preto de 3.500 habitantes), o turismo rural floreceu nos últimos anos grazas ao empurrón do Entroido. Para gozar plenamente da experiencia de montaña, o máis recomendable é alojarse nunha das casas rurais rehabilitadas que se atopan nas aldeas de altura do concello, como Son Veller, Soutelo Verde ou Cerdedo. Estas vivendas, moitas delas de pedra e conservando os fornos e lareiras orixinais, ofrecen a atmosfera perfecta para se sentir parte do rito.

Se buscas máis servizos hoteleiros, a vila de Verín, situada a escasos 15 minutos en coche de Laza, ofrece unha ampla gama de hoteis e hostais. É moi importante reservar con moita antelación. A fama do Entroido de Laza cruza fronteiras e cada ano acoden miles de visitantes, facendo que os leitos se esgoten con meses de antelación.

Cómo chegar a Laza

Laza está situada no sueste da provincia de Ourense, preto da fronteira con Portugal. O acceso realízase principalmente por estrada, nunha zona de val e montaña de incrible beleza paisaxística.

• En coche: A opción máis cómoda é chegar a Verín e coller a estrada OU-114 en dirección a Laza. Esta estrada sube pola montaña e atravesa paisaxes de castiñeiros e prados que xa anticipan o ambiente tradicional da festa.
• En autobús: Existen liñas regulares de autobús que conectan Ourense e Verín con Laza, aínda que durante os días de Entroido cómpre consultar os horarios especiais, xa que adoitan aumentar as frecuencias para cubrir a demanda dos visitantes.
• En tren: A estación de Renfe máis próxima atópase en Ourense. Desde alí, pódese alugar un vehículo ou coller un autobús de liña até a bisbarra de Verín-Laza.

En definitiva, o Entroido de Laza é unha malleira sensorial. Unha invitación a abandonar as convencións modernas e somerxerse nas tabernas cheas de fume, nas rúas custodiadas pola soberbia dos peliqueiros e na dignidade das boteiras. Unha experiencia imprescindible para entender a fondo a identidade de Galicia na súa expresión máis xenuína e telúrica.