Título 13: Festa do Filloas de Lestedo: dozura de entroido en Boqueixón

Título 13: Festa do Filloas de Lestedo: dozura de entroido en Boqueixón

Cando o inverno comeza a despedirse e os días se alongan timidamente, a comarca galega da Chantada, e máis concretamente o concello de Boqueixón, énchese de maxia, tradición e, sobre todo, dun aroma inconfundible a masa tostada e azucre. Hablamos da Festa do Filloas de Lestedo, unha das celebracións gastronómicas e culturais máis esperadas do calendario invernal galego. Declarada de Interese Turístico Galego, esta festa non é só unha exhibición da mellor repostería tradicional, senón unha auténtica inmersión nos ritos máis profundos e sabrosos do noso Entroido.

A parroquia de Lestedo convértese, ano tras ano, na capital absoluta da dozura. O repique das campás mestúrase coas risadas dos veciños, o son da gaita e o fungar constante das lareiras e das pranchas onde se elaboran, de forma artesanal, miles destas deliciosas fiapas. Se hai un lugar onde o Entroido se proba na lingua, ese é, sen dúbida, Lestedo.

A historia: a dozura que vén de antigo

A Festa do Filloas de Lestedo naceu no ano 1984 por iniciativa dun grupo de veciños e da entón Comisión de Festas da parroquia, co obxectivo duplo de recuperar e dar a coñecer unha das sobremesas máis arraigadas na gastronomía de Galicia e de impulsar a actividade económica e social desta rinconada de Boqueixón. Con todo, a tradición de facer filloas é moi anterior á propia festa.

Planifica tu escapada a Galicia

Vuelos a Galicia con las mejores ofertas

Ver en Expedia →

Historicamente, as filloas eran un prato vinculada á matanza do porco. Era costume aproveitar o sangue do animal (chamada sanguiño ou pata) para mesturala coa masa, dándolle un característico cor escuro e un sabor inconfundible que as diferenciaba das filloas doces convencionais. Deste xeito, ningún recurso da ceba se desperdiciaba. Ademais, a elaboración destas finas tortas de masa era unha actividade social na que participaban as mulleres da casa, reunidas arredor da lareira ou da prancha de ferro (ás veces de ferro colado, herdadas de nais a fillas), compartindo segredos culinarios e historias mentres o fume perfumaba toda a vivenda.

Co paso das décadas, a festa foi medrando en relevancia. Pasou de ser unha small xuntanza local a convertirse nun evento de repercusión autonómica, capaz de atraer a miles de visitantes de toda Galicia e doutros puntos do estado. O éxito reside en que os organizadores souberon manter a esencia orixinal, negándose a industrializar o proceso e garantindo que cada filloa se siga facer á prancha, a man, como mandan os canons da nosa avoa.

Data e localización: cando o corazón de Boqueixón latexa forte

A Festa do Filloas de Lestedo celébrase invariablemente o Domingo de Piñata, é dicir, o domingo seguinte ao Martes de Entroido. Esta data, que marca o ecuador dos festexos do Entroido (tamén coñecido como a fin do ciclo de entroido, xusto antes de que chegada a Coresma esixa xaxún e abstinencia), é o momento perfecto para darse un último gran homenaxe gastronómico. Dependendo do ano, este domingo cae entre finais de febreiro e principios de marzo.

A situación xeográfica é a parroquia de Lestedo, pertencente ao concello de Boqueixón, situado na zona sur da provincia da Coruña, facendo fronteira coa provincia de Lugo. Os actos principais concéntranse na praza da igrexa parroquial e nas instalacións do Centro Cultural e deportivo da zona, que se habilitan para acoller a gran filarada masiva, así como as casetas e as tendas dos produtores locais.

Programa: música, tradición e moita arte

O programa da festa está pensado para que non falte de nada, combinando rigorosamente a vertente gastronómica coa cultura e o lecer familiar. Aínda que pode haber pequenas variacións anuais, a estrutura da xornada do Domingo de Piñata inclúe inexcusablemente os seguintes atractivos:

• A Gran Filarada: É o plato forte da mañá. Decenas de mulleres (e tamén homes) pertencentes ás diferentes asociacións culturais e veciñais da zona colócanse en longas ringleiras arredor das súas pranchas. Nelas van vertendo cucharadas de masa, que espallan rapidamente, voltean e apilan. O trabajallo é intenso e require grande destreza e velocidade para abastecer aos miles de asistentes que fan cola pacientemente para levar o seu papelillo ou recipientes cheos de filloas quentes.
• Concurso de filloas: Nun xesto institucionalizado de recoñecemento á calidade, celébrase un concurso onde un xurado experto valora aspectos como a finura, a textura, o punto de cocción e o sabor. O premio é un orgullo para os gañadores e unha garantía de calidade para os consumidores.
• Chars e mercados tradicionais: Arredor do recinto principal, montan postos de artesanía, produtos hortofrutícolas da zona de temporada (como as grelos ou o nabo), embutidos, licor café, augardentes e queixos galegos, permitindo ao visitante levar un anaco da terra a casa.
• Música e animación: O son da música tradicional galega é a banda sonora ininterrompida do día. Bandas de gaitas, grupos de pandeireteiras, charangas e orquestras encárganse de manter o ritmo e a alegría. Non é raro ver xente bailando unha muiñeira no medio da praza mentres saborea as súas filloas. Ademais, adoitan habilitarse actividades para os máis pequenos con monicreques ou xogos tradicionais.
• Enterro do Entroido: Como é habitual en moitas localidades galegas, se o calendario o permite, poden engadirse representacións simbólicas do enterro do Entroido, unha figura grotesca que se queima ou se soterra para dar por rematado o período de excesos, dándolle paso ao recollemento da Coresma.

Gastronomía: a estrela da festa nas súas múltiples variantes

Aínda que o nome da festa é singular, a realidade é que en Lestedo pódense degustar unha ampla tipoloxía de filloas, cada unha coa súa personalidade. A masa base adoita levar fariña de trigo, leite, auga, ovos e un toque de sal ou azucre, mais as variacións son innumerables.

A raíña indiscutible, a máis autóctona e a que os puristas buscan con devoción, é a filloa de sangue ou de sanguiño. De cor escura e sabor lixeiramente máis forte e terroso, é un auténtico testemuño da nosa antropoloxía culinaria. Moitos visitantes que non a coñecen mostranse reticentes ao principio, mais rematan encantados coa súa textura suave e o seu sabor único.

Non menos populares son as filloas doces, finas e amareliñas pola maior cantidade de ovo, e as filloas de mill (ou milleiras), máis rústicas e cun toque anousado que as fai inconfundibles. Ademais, na actualidade poden atoparse variantes modernas como filloas recheas de crema, nocilla, ou marmelada, aínda que as puras, simplemente untadas cun anaco de manteiga ou espolvoreadas con azucre, seguen sendo as favoritas da inmensa maioría.

Pero en Lestedo non só se comen filloas. O Entroido galego non se entende sen os larpeiros. Así, acompañando ou competindo coas filloas, é obrigada a presenza das orellas (unha masa frita crujiente espolvoreada con azucre), os freixós, as chulas ou os bollo de Entroido. E para botar todo abaixo, a omnipresente conca de licor café ben quente, que axuda a combater o frío propio da época e prepara ao corpo para o xantar ou a comida.

Para aqueles que buscan unha comida mais contundente, as carnes de calidade da zona, como o cochido ou o porco cebado, tamén se cociñan nalgúns dos establecementos hostaleiros do concello nestas datas.

Aloxamento: onde descansar nesta doce escapada

Se a idea é gozar a fondo do Entroido de Boqueixón e da Festa das Filloas sen prisas, o mellor é pasar a fin de semana na zona. O concello de Boqueixón e as súas comarcas limítrofes (Chantada, A Estrada, Arzúa ou Melide) ofrecen diversas opcións de aloxamento que permiten combinar o evento cos fermosos elementos rurais e patrimoniais da Galicia interior.

Establecementos recomendados:

• Albergues e Hostais na zona de Arzúa: A escas quilómetros de Lestedo, Arzúa é unha localidade cunha boa oferta de hostais e pequenos hoteis, moitos deles especializados en turistas do Camiño de Santiago. É unha opción práctica e económica.
• Casas Rurais: Para unha experiencia máis inmersiva e tranquila, as casas rurais son a opción ideal. Encóntranse auténticas xoias da arquitectura tradicional galega restauradas con todas as comodidades. Casa Grande de Soutullo (en Boqueixón) ou as múltiples propiedades en Vila de Cruces ou Silleda son fantásticas para familias ou grupos de amigos.
• Centros de Turismo Rural (CRT) en Chantada: Cara ao sur, o territorio lucense de Chantada é coñecido pola súa calidade de servizos turísticos, onde se poden atopar caseríos espectaculares, moitos deles con servizo de cociña tradicional.

Como é lóxico, a demanda nestas datas é altísima, polo que se recomenda encarecidamente reservar con semanas, ou incluso meses, de antelación, especialmente se se viaxa en grupo. Ademais, moitos destes aloxamentos ofrecen packs especiais de Entroido que inclúen Asistencia á festa das filloas e ata ceias temáticas.

Cómo chegar: rutas e accesos a Lestedo

A pesar de estar nunha parroquia rural, o acceso a Lestedo está moi ben sinalizado e é relativamente doado, xa que a comunidade mobilízase para facilitar o tránsito dos visitantes durante a xornada do Domingo de Piñata.

• En coche: É a opción máis utilizada. A ruta máis habitual desde A Coruña ou Santiago de Compostela é coller a autovía AP-9 en dirección a Lugo/Santiago, e despois enlazar coa autovía AG-53 (autovía do galiñeiro) ata a saída cara a Outes/A Estrada, ou ben coller a N-525 e desviar en dirección a Lestedo. Tamén é moi accesible desde a provincia de Pontevedra (vía Lalín ou A Estrada) e desde Lugo (tomando a LU-5401 en dirección a Monterroso e posteriormente desviando cara a Palas de Rei/Boqueixón). Durante a festa, adoitan habilitarse aparcadoiros provisionais en campos próximos á zona principal, moitas veces xestionados por asociacións locais que cobran unha pequena taxa destinada a fins sociais.
• En autobús: Aínda que Boqueixón non ten unha gran estación de autobuses, a empresa Monbus opera liñas regulares que conectan Santiago de Compostela, A Estrada e Lugo con distintas parroquias da zona. Esixe información sobre os horarios especiais do Domingo de Piñata, xa que adoitan reforzarse as liñas.
• En tren: A estación de tren máis próxima é a de Santiago de Compostela. Desde alí, os visitantes deberán continuar a viaxe en autobús ou en taxi/aluguer de coche ata Boqueixón (uns 45 minutos en coche).

Unha cita ineludible coa identidade galega

A Festa do Filloas de Lestedo en Boqueixón é moito máis ca unha simple feira gastronómica. É a depositaria de costumes centenarios, un espazo de socialización vibrante e a mellor manifesto do concepto galego de larpeirada. Nun mundo cada vez máis globalizado e homoxéneo, asistir a un evento onde as mulleres das aldeas conservan o xesto exacto para espallar a masa arrefriando o ferro a unha velocidade de reloxo, é un privilexio cultural.

Non só se come e bébese, senón que se aprende, se conversa e se convirte nunhaULL activa da loita das comunidades locais por manter vivas as súas raíces. O Domingo de Piñata, Lestedo ofrécenos unha lección maxistral de como celebrar a vida, a terra e as tradicións. Se nunca tiveches a sorte de probar unhas filloas de sangue acabadas de facer nunha cuarta de papel mentres escoitas o son dunha pandeireta, Lestedo espéralle. Unha festa que, con seguridade, quedará gravada no seu paladar e na súa memoria para sempre.