Romería de Santa Marta de Ortigueira: romaría e música tradicional

Historia da Romería de Santa Marta de Ortigueira

A Romería de Santa Marta de Ortigueira é unha das celebracións máis enraizadas na cultura popular galega, especialmente na comarca do Ortegal. Esta festa, que se celebra cada 29 de xullo na parroquia de Santa Marta de Ortigueira (concello de Ortigueira, A Coruña), ten as súas orixes na devoción medieval á santa que, segundo a tradición, protexe os fogares e axuda nos imposibles. As primeiras referencias documentadas remóntanse ao século XVII, cando os veciños ergueron unha pequena ermida no lugar de As Pontes, preto do mar.

Co paso dos séculos, a romaría foise transformando nunha xuntanza que mestura o relixioso co profano. A misa e a procesión conviven coa música tradicional, as danzas e a gastronomía típica. Durante o século XX, a festa colleu un pulo especial grazas á emigración: os ortigueiráns que volvían de América trouxeron novos aires e contribuíron a que a romaría se convertese nun punto de encontro para toda a comarca. Hoxe, a Romería de Santa Marta é un dos eventos emblemáticos do calendario festivo galego, declarada de interese turístico local e con participación masiva de xente de todas as idades.

A música tradicional sempre foi o eixo vertebrador desta celebración. Dende as primeiras pandeiretas e gaitas ata as modernas bandas de folk, o son das muñeiras e das jotas galegas enche as rúas de Ortigueira. A romaría é, ademais, escaparate para agrupacións locais como a Banda de Gaitas do Ortegal ou o Grupo de Danzas de Moeche, que cada ano ofrecen actuacións que manteñen viva a herdanza cultural. Así, a Romería de Santa Marta non só é un acto relixioso, senón unha manifestación viva da identidade galega.

Planifica tu escapada a Galicia

Hoteles en Galicia con las mejores ofertas

Ver en Expedia →

Data de celebración

A Romería de Santa Marta celébrase o día 29 de xullo, festividade de Santa Marta na tradición católica. Esta data é fixa, polo que nunca varía, a diferenza doutras romarías que dependen do calendario lunar. Con todo, a programación adoita comezar a véspera, o 28 de xullo, coa verbena popular e a inauguración do recinto feiral. O día grande, o 29, concéntranse os actos relixiosos e as actuacións musicais máis importantes.

Se o 29 cae en día laborable, a organización traslada algúns eventos ao sábado ou domingo máis próximo para facilitar a asistencia dos que traballan. Porén, a esencia da romaría mantense intacta: a misa solenne ás 12:00 h e a procesión da imaxe de Santa Marta polas rúas da parroquia. A destacar que, nos últimos anos, a xuntanza musical estendeuse ata a madrugada, con concertos que rematan ben entrada a noite do 29.

Programa da romaría

O programa da Romería de Santa Marta de Ortigueira está deseñado para que haxa actividades para todos os gustos. A continuación detallamos os eventos máis salientables, que poden sufrir lixeiras variacións cada ano (aconséllase consultar a páxina web do concello de Ortigueira para confirmar horarios).

• 28 de xullo (véspera): Apertura do recinto de verbenas ás 20:00 h. Actuación de grupos locais e verbena coa orquestra «Os Satélites» ata as 2:00 h. Posta de longo do tradicional «polbo á feira» nas casetas.
• 29 de xullo (día grande): 11:00 h – Pasacalles de gaitas e tambores dende a praza de Ortigueira ata a ermida. 12:00 h – Misa solemne na honra de Santa Marta, oficiada polo párroco e coa participación do coro parroquial. 13:00 h – Procesión da imaxe acompañada de mazas e pendóns. 14:00 h – Xantar popular no campo da festa: polbo, empanada, filloas e viño da terra. 17:00 h – Actuación do Grupo de Danzas de Moeche seguido de sesión vermú coa Banda de Gaitas do Ortegal. 20:00 h – Concerto de música tradicional con «A Roda de Cantigas» e «Folk da Mariña». 23:00 h – Verbena final coa orquestra «París de Noia» e fogos de artificio sobre a ría de Ortigueira.

Ademais, durante toda a xornada haberá postos de artesanía, xogos populares para nenos (carreiras de sacos, tiro de corda) e unha exposición de traxes típicos galegos. É importante chegar cedo, pois a concorrencia é alta e as prazas de aparcamento limitadas.

Gastronomía da romaría

En toda romaría galega que se prece, a gastronomía ocupa un lugar central. Na Romería de Santa Marta de Ortigueira non podían faltar os pratos máis representativos da cociña mariñeira e de interior. O polbo á feira é o rei indiscutible: cocido no seu punto, cortado en rodelas e aderezado con aceite de oliva, sal groso e pemento doce (ou picante, segundo o gusto). Acompañado de cachelos (patacas cocidas con pel) e un bo viño albariño ou ribeiro, é a combinación perfecta.

A empanada galega, de masa crocante e rechea de atún, carne ou zamburiñas, é outra das estrelas. As filloas, finas e doces, recheas de crema ou chocolate, son o sobremesa obrigado. Para beber, ademais do viño, o licor café feito de xeito artesanal (con augardente, café e azucre) quenta o corpo nas noites frescas de xullo. Tamén hai postos de queixo do país, mel e doces conventuais.

Nos arredores da ermida, os pulpeiros instalan as súas carpas e ofrecen racións a prezos populares. A tradición manda comer de pé, nun prato de madeira, e acompañar cunha cunca de viño. Para quen prefira algo máis lixeiro, as empanadas de millo (as chamadas «empanadas de broa») son unha opción cada vez máis demandada. En definitiva, a Romería de Santa Marta é un festín para os sentidos, onde o sabor do mar e da terra se dan a man.

Aloxamento en Ortigueira e arredores

Para gozar da romaría sen présas, o mellor é pernoitar en Ortigueira ou nas localidades próximas. O concello ofrece varias opcións de aloxamento, desde casas rurais ata hoteis con encanto. A continuación listamos algunhas posibilidades:

• Hotel O Cabazo – No centro de Ortigueira, a 3 km da ermida. Habitacións sinxelas pero confortables, con restaurante especializado en cociña galega. Prezo aproximado: 60-80 € a noite.
• Casa Rural A Pena – En Loiba, a 10 minutos en coche. Aloxamento nunha casa de pedra rehabilitada, con xardín e vistas ao mar. Ideal para familias. Prezo: 70-90 € a noite.
• Pensión Mariñeira – En Espasante, a 8 km. Habitacións con baño compartido, ambiente acolledor e desayuno incluído. Prezo: 40-50 € a noite.
• Albergue de Peregrinos de Ortigueira – Para os que buscan opción económica. Dormitorio compartido con 20 prazas. Prezo: 15 € a noite. Recoméndase reservar con antelación na época estival.

Tamén hai campings como o «Camping da Ría de Ortigueira», a 2 km da ermida, con parcelas para caravanas e tendas. Se se prefire algo máis exclusivo, a «Casa Grande de Lourido» (en Lourido, a 12 km) ofrece unha experiencia de luxo rural con spa e gastronomía de autor. En calquera caso, é aconsellable reservar con meses de antelación, pois xullo é tempada alta e a romaría atrae a milleiros de visitantes.

Como chegar á Romería de Santa Marta de Ortigueira

Ortigueira está situada na costa norte da Coruña, a uns 100 km da cidade de Lugo e a 130 km de Santiago de Compostela. A romaría celébrase na parroquia de Santa Marta, a 3 km do centro urbano de Ortigueira, preto da desembocadura da ría. Existen varias vías de acceso:

• En coche: Dende A Coruña, tomar a A-6 dirección Lugo, despois a AG-64 ata As Pontes e seguir pola AC-862 ata Ortigueira. Dende Lugo, a LU-530 e despois a AC-862. Hai aparcadoiros habilitados preto da ermida, pero en día de romaría recoméndase deixar o coche no centro de Ortigueira e coller o autobús lanzadeira que funciona cada 15 minutos.
• En autobús: A empresa Arriva Suecia (antiga Monbus) ten liñas regulares dende A Coruña, Ferrol e Lugo con parada en Ortigueira. O billete de ida e volta rolda os 15-20 €. O 28 e 29 de xullo reforzan os servizos con autobuses directos dende as estacións de autobuses de Ferrol e As Pontes.
• En tren: A estación de Renfe de Ortigueira está na liña de proximidade Ferrol-Oviedo. Dende Ferrol hai trens cada dúas horas (aproximadamente 45 minutos de traxecto, 8 €). Unha vez en Ortigueira, pódese coller un taxi ou camiñar uns 30 minutos ata a ermida (subida costosa, pero con fermosas vistas).
• En avión: O aeroporto máis próximo é o de A Coruña (a 100 km). Dende alí, alugar un coche ou coller un autobús directo a Ortigueira (2 horas de viaxe).

Para os que veñan do sur, tamén é posible chegar en barco ata o porto de Ortigueira (amarre para pequenos veleiros). O porto deportivo atópase a 2 km da ermida. En todo caso, o medio máis recomendado é o coche propio ou o autobús, xa que a frecuencia de trens é limitada e as combinacións poden ser complicadas. Un consello: levar calzado cómodo e roupa de abrigo, pois o microclima costeiro pode dar sorpresas con néboa ou vento, mesmo en xullo.