Romería de Santa Cruz de Ribadiso

Romería de Santa Cruz de Ribadiso

A Romería de Santa Cruz de Ribadiso é unha das celebracións máis entrañables da comarca de Arzúa, na provincia da Coruña. Cada ano, veciños e visitante reúnense nesta pequena aldea, situada no corazón do Camiño Francés, para honrar a Santa Cruz nunha xornada de devoción, música, baile e gastronomía tradicional. A romaría, que se celebra dende tempos inmemoriais, mestura o relixioso co profano, nun escenario natural privilexiado: a beira do río Iso, baixo a sombra do antigo ponte medieval de Ribadiso.

Neste artigo percorreremos a historia desta romaría, a súa data, o programa de actos, a oferta gastronómica, as opcións de aloxamento e as mellores rutas para chegar. Unha guía completa para non perderte nada desta festa con sabor a tradición galega.

Historia

A orixe da Romería de Santa Cruz de Ribadiso pérdese nos séculos. A crenza popular sitúa o seu nacemento arredor do século XVII, vinculada á existencia dunha pequena ermida ou capela dedicada á Santa Cruz, que se erguía preto do antigo hospital de peregrinos (hoxe en día restaurado como albergue). A cruz de pedra que preside o adro da igrexa parroquial —un cruceiro barroco do século XVIII— é o símbolo central da romaría.

¿Buscas alojamiento en Galicia?

Compara precios en hoteles, casas rurales y apartamentos

Ver en Expedia →

Segundo a tradición oral, a festa xurdiu como acción de grazas polas boas colleitas e a protección contra as enfermidades. Durante séculos, os labregos dos arredores traían os seus mellores produtos para ofrecelos na misa e, despois da cerimonia, compartían un xantar campestre no campo da festa. Co paso do tempo, a romaría foise consolidando, e hoxe é unha das citas ineludibles do calendario festivo de Arzúa.

O contexto do Camiño de Santiago tamén marcou a súa evolución. Ribadiso é unha parada clásica do Camiño Francés, e moitos peregrinos que chegan nestas datas deciden unirse á celebración. A hospitalidade dos veciños e a fusión de culturas fixeron que a romaría adquirira un carácter aberto e acolledor, que a diferenza doutras festas máis pechadas.

Nos anos 70 do século pasado, a romaría estivo a piques de desaparecer debido á emigración e ao abandono rural. Porén, un grupo de veciños recuperou a celebración, reorganizando a comisión de festas e dotándoa de novos actos, como a verbena e os xogos populares. Desde entón, a Romería de Santa Cruz de Ribadiso mantense viva, con cada vez máis participación.

Data

A Romería de Santa Cruz de Ribadiso celébrase o primeiro domingo do mes de maio, con actos que comezan o sábado anterior e se alongan ata o luns seguinte nalgunhas edicións. A data elíxese coincidindo coa festividade da Invención da Santa Cruz (3 de maio), aínda que se traslada á fin de semana para facilitar a asistencia. Para o ano 2025, a romaría terá lugar o domingo 4 de maio, co programa principal ese día e actividades complementarias o sábado 3.

Esta época do ano é ideal para gozar da natureza: os campos están verdes, as flores en plena esplendor e o clima adoita ser suave, aínda que as choivas de primavera en Galicia sempre son posibles. Recoméndase levar roupa de auga e calzado cómodo para andar polo campo.

Programa

O programa da Romería de Santa Cruz de Ribadiso combina actos relixiosos, lúdicos e gastronómicos. Aquí vos ofrecemos un exemplo do que se pode atopar, baseado nas últimas edicións:

• Sábado (3 de maio):
  • 18:00 h – Recepción de participantes e instalación de postos de artesanía e alimentación na carballeira.
  • 20:00 h – Actuación de grupos de música tradicional galega (gaitas, pandeiretas e cantos de taberna).
  • 22:00 h – Verbena popular coa orquestra «Os Trasnos».
• Domingo (4 de maio) – Día grande:
  • 10:00 h – Alborada con gaitas e repique de campás.
  • 11:00 h – Misa solemne na Igrexa de Santa Cruz, cantada polo coro parroquial.
  • 12:00 h – Procesión da Santa Cruz polas rúas da aldea, acompañada de mulleres con traxe rexional e nenos vestidos de anxiños.
  • 12:45 h – Bendición dos ramos e ofrenda de flores e froitos.
  • 14:00 h – Comida campestre. Cada familia ou grupo leva a sua cesta, mais tamén hai postos de comida con productos típicos.
  • 16:30 h – Xogos populares: carreiras de sacos, tiro de corda, lanzamento de herraduras e xogos para nenos.
  • 18:00 h – Actuación de danzas rexionais a cargo do grupo «Airós de Arzúa».
  • 20:00 h – Sorteo de agasallos e produtos locais.
  • 22:30 h – Verbena con orquestra «Compostela» e disco-móvil.
• Luns (5 de maio):
  • 11:00 h – Misia de ánimas e procesión secundaria ata o cruceiro.
  • 13:00 h – Xantar de confraternidade para os veciños e visitantes que quedan.
  • 17:00 h – Fin da romaría.

O programa pode sufrir pequeas variacións dun ano a outro, polo que é recomendable consultar a páxina web do Concello de Arzúa ou as redes sociais da comisión de festas antes de asistir.

Gastronomía

Na Romería de Santa Cruz de Ribadiso a gastronomía é un dos piares fundamentais. Os postos de comida instálanse baixo as carballerías e ofrecen unha ampla variedade de pratos típicos da cociña galega. Entre as especialidades que non podes deixar de probar destacan:

• Pulpo á feira: Cocido e servido en táboas de madeira, con aceite de oliva, pemento doce e sal groso. Un clásico imprescindible.
• Empanada galega: De zamburiñas, bacallau, carne ou verduras. A masa, fina e crocante, é feita con fariña de trigo e manteiga.
• Churrasco: Carne de tenreira ou porco asada á brasa, adozada con allo e pemento. Acompáñase con cachelos (patacas cocidas) e pemento de Padrón.
• Queixo tetilla e queixo de Arzúa-Ulloa: Crema cunha textura suave, ideal para untar en pan de centeo.
• Filloas: Doces (con mel, azucre e canela) ou salgadas (con chourizo ou queixo). Feitas no momento, son unha delicia.
• Orellas de Carnaval: Fritas e espolvoreadas con azucre, aínda que a romaría é en maio, tamén se atopan.
• Vito albariño e ribeiro: Viños brancos da zona, frescos e afroitados. Tamén hai licor café e augardente de herbas.

Ademais, non faltan as castañas asadas (se a temporada o permite), o mel de Arzúa e os doces tradicionais como a bica. Moitos veciños montan postos ambulantes con productos de horta ecolóxica, queixos artesanais e embutidos.

Aloxamento

Ribadiso é unha aldea pequena, pero a súa situación no Camiño de Santiago fai que dispoña de varias opcións de aloxamento. Tamén podes aloxarte en Arzúa, a 2 km, onde hai unha oferta máis ampla. Velaquí as principais alternativas:

• Albergue de Peregrinos de Ribadiso: Xestionado pola Xunta, é un dos albergues públicos máis coñecidos do Camiño. Ofrece 64 prazas en dormitorios comúns, con duchas, cociña e zona de estar. Prezo simbólico (6-8 €). É ideal para peregrinos, pero tamén acepta viaxeiros particulares se hai prazas libres.
• Casa Rural A Rectoral de Ribadiso: Rehabilitada e con encanto, ten 6 habitacións dobres e suites. Servizo de almorzo e posibilidade de cea con produtos locais. prezos desde 60 € a noite.
• Pensión Rúa (en Arzúa): Xunto á praza principal, con 10 habitacións sinxelas pero limpas. Dobre con baño privado desde 45 €.
• Hotel Arzúa: Máis moderno, con 20 habitacións, restaurante e garaxe. Ideal para familias. Prezos desde 70 €.
• Albergues privados no Camiño: Na propia aldea hai varios albergues privados (como O Refuxio ou A Casa do Peregrino) con prazas limitadas; é recomendable reservar con antelación durante a romaría.

Para os que prefiran acampar, existe unha área de autocaravanas en Arzúa, pero non está permitido acampar libre en Ribadiso. Tamén se pode optar por pasar o día e regresar a Santiago ou Lugo, xa que a distancia é curta.

Como chegar

Ribadiso está situado na parroquia de Ribadiso (concello de Arzúa), a uns 40 km ao leste de Santiago de Compostela e a 60 km ao sur de Lugo. As vías de acceso son boas e ben sinalizadas. Aquí detallamos as rutas principais:

En coche:

• Desde Santiago: Toma a A-54 (autovía Santiago-Lugo) ou a N-547 (estrada nacional) en dirección a Melide. En Arzúa, desvíate pola estrada local AC-841 (dirección O Pino) e logo segue as indicacións a Ribadiso. Hai un desvío sinalizado a 2 km de Arzúa. Aparcadoiro habilitado nas aforas da aldea durante a romaría.
• Desde Lugo: Colle a A-54 ou N-547 en dirección a Santiago. Ao chegar a Palas de Rei, segue por estrada local ata Arzúa. O percorrido é duns 45 minutos.
• Desde A Coruña: Autovía AP-9 ata Santiago, e logo como desde Santiago. Tamén podes ir pola AP-9 ata Betanzos e despois a N-550, pero é máis longo.

En autobús:

• Desde Santiago e Lugo: A empresa Monbus (antiga Arriva) opera liñas que paran en Arzúa varias veces ao día. A viaxe desde Santiago dura uns 40 minutos (5 € aprox.). Unha vez en Arzúa, podes camiñar ata Ribadiso (2 km) ou coller un taxi (uns 8 €). Durante a romaría, adoita haber un servizo especial de microbús gratuíto entre Arzúa e Ribadiso cada hora.
• Desde outras cidades: Hai conexións con autobús desde Ourense, Pontevedra e Vigo, con transbordo en Santiago. Consulta a web de Monbus ou a estación de autobuses de Santiago.

No Camiño de Santiago:

Se es peregrino, Ribadiso é unha etapa natural. A pé, desde Arzúa son 30 minutos por un camiño rural que discorre paralelo ao río Iso. Tamén podes chegar desde O Pino (7 km) ou desde Melide (15 km).

En bicicleta:

A ruta Cicloturística do Camiño Francés está ben sinalizada. Podes deixar a bicicleta no aparcadoiro habilitado no albergue.

Sexa como sexa, a Romería de Santa Cruz de Ribadiso merece a pena. A súa autenticidade, o trato familiar e o fermoso entorno natural fan que sexa unha experiencia inesquecible. Non faltes a esta cita coa cultura galega!

Artigo elaborado por Engalicia.info, xaneiro de 2025. Para máis información, contacta coa Concellería de Cultura de Arzúa.