Romería de San Xoán de Porto do Son: fogueiras e tradición mariñeira

A Romería de San Xoán de Porto do Son é unha das celebracións máis enraizadas na cultura mariñeira da costa de Galicia. Desde tempos inmemoriais, a noite do 23 de xuño marca o solsticio de verán, un momento de transición que os antigos pobos celtas e, posteriormente, as comunidades pesqueiras, honraban con fogueiras purificadoras. En Porto do Son, na comarca da Barbanza, esta tradición adquiriu unha personalidade propia: o lume non só queima as meigas, senón que tamén ilumina o regreso das embarcacións, bendice as redes e celebra a vida no mar.

Historicamente, os mariñeiros de Porto do Son acendían fogueiras nas praias e nos portos para “queimar os malos espíritos” e para que o sol, a partir do día seguinte, comezase a perder forza (como dicían os vellos: «San Xoán, o sol comeza a marchar»). A tradición oral conta que as mozas saltaban as fogueiras para pedir fertilidade, mentres os homes botaban viño e herbas aromáticas ás chamas para asegurar boas capturas. Co tempo, a devoción relixiosa (San Xoán Bautista) mesturouse coa festa pagá, e a Romería converteuse nunha xuntanza onde a veciñanza, os veraneantes e os romeiros de toda a comarca comparten a noite máis curta e máis máxica do ano.

Hoxe, a Asociación Cultural e Mariñeira de Porto do Son (conxuntamente co Concello) organiza unha programa que respecta as “fogueiras de sempre” pero engade música, danzas e unha feira gastronómica que recupera saberes do mar. A historia viva desta romería é un exemplo de como a cultura gallega se adapta sen perder a esencia: o lume, o mar e a comunidade.

A Romería de San Xoán de Porto do Son celébrase cada ano a noite do 23 de xuño, véspera de San Xoán. As festas comezan ao atardecer e esténdense ata ben entrada a noite. O día principal é 24 de xuño, pero a tradición das fogueiras concéntrase na noite anterior. En moitas casas e bares, a celebración dura ata o amencer.

O programa sempre inclúe actos que se repiten: a misa na capela do porto (ás 20:00), a bendición das embarcacións, e logo as fogueiras populares. A data é fixa, aínda que se cadra en finde semana, a festa se estenda. Para o ano 2025, xa está confirmado: noite do 23 ao 24 de xuño, con actividades especiais o sábado e domingo seguintes se o calendario favorece.

Importante: a romería non é só un día; a xente de Porto do Son comeza días antes con «lumes de proba» e decoración de barcos. Aínda que a festa grande é noite do 23, o día 24 hai “comida mariñeira” e xogos tradicionais na praia.

O programa oficial, elaborado polo Concello de Porto do Son e a Confraría de Pescadores, combina relixión, cultura e lecer. Sempre se respecta a esencia das fogueiras e a presenza do mar.

• 20:00 h · Misa solemne na Capela de San Xoán do Porto (con canto a coro mariñeiro).
• 21:30 h · Procesión marítima con imaxe de San Xoán; barcos engalados con luces e fogueiras nas proas.
• 22:30 h · Aceso da Fogueira Grande no peirao (a cargo do patrón de idade).
• 23:00 h · Saltos de fogueira (os mozos e mozas que se atreven) · Música de “Cantigas de Mar” (grupo tradicional).
• 00:00 h · Queima de “meigas” (pequenos bonecos simbólicos) e fogos de artificio sobre a ría.
• 1:00 h · Baile popular na praza do porto (orquestra e verbena).
• Día 24 · 11:00 h · Xornada de portas abertas no Museo do Mar (gratuíta) e obradoiros de rede.
• Día 24 · 13:30 h · Comida popular mariñeira (polbo, empanada e grelos) · Prezo: 5€.

Ademais, durante toda a noite do 23, hai fogueiras familiares nas praias de: Arnela, Coto e Xufre. Recoméndase levar sardiñas e pan de millo para asar ao lume. O programa sempre inclúe unha “queimada popular” ás 2:00 h que se serve na casa do Concello.

A romería de San Xoán é unha festa de sentidos, especialmente no padal. Os pratos típicos que se poden degustar en Porto do Son durante a noite de fogueiras inclúen:

Destaca a sardiña asada directamente sobre as brasas das fogueiras, ritual que os pescadores fan dende xeracións. Acompañada de pan de centeo e un bo viño branco da terra, é a esencia da noite de San Xoán. Tamén son típicos os “melindres” (doces de anís) e a queimada feita con augardente e herbas que se recolten na mesma noite. Moitos locais (como o Bar do Porto ou O Son) ofrecen menús especiais pola festa.

Para os que prefiran algo máis elaborado, recoméndase o “polbo á feira” do restaurante A Rula (famoso na zona), ou as empanadas de Panadería de Son. A feira gastronómica do día 24 no porto reúne a produtores locais: queixo, mel, e licores.

Non faltan as “sardiñas doadas” (tradición de compartir) e as “augas de San Xoán” (as herbas que se botan ás fogueiras e logo se recollen para facer infusións protectoras).

Porto do Son, sendo un destino turístico de costa, ofrece múltiples opcións para pasar a noite da romería. Para os que queiran estar preto das fogueiras, recoméndase:

• Hotel O Son (fronte ao porto) · 3 estrelas · Habitacións con vistas á ría · Prezo: 70-90€.
• Casa de turismo rural “A Fogueira” (a 500 m da praia) · Ambiente mariñeiro · 60€.
• Pensión Mariña (no centro) · Económica e familiar · 45€.
• Albergue “O Lume” · xoves e grupos · 20€ por persoa.
• Apartamentos turísticos “Porto d’Son” · con cociña para familias.

Tamén hai camping (Camping Playa de Arnela) aberto para a festa, con zonas de fogueira controladas. Para os máis aventureiros, pódese durmir no propio areal (con permiso), pero recoméndase levar roupa de abrigo porque a noite é fresca. O aloxamento en Porto do Son durante a romería é moi demandado; convén reservar con antelación.

Se prefires un entorno máis tranquilo, Portosín (a 5 km) ou Ribeira tamén ofrecen hoteis e casas rurais. Ademais, moitos veciños abren as súas casas para a festa (consulta o Concello).

Porto do Son está na Costa da Morte galega, ao sur da r

¿Listo para tu viaje a Galicia?

Ahorra hasta un 25% en Expedia

Cancelación flexible · Paga en el hotel · Programa de recompensas