Romería de San Xoán de Arzúa: fogueiras e música no corazón de Galicia

Historia: lume, auga e devoción milenaria

A Romería de San Xoán de Arzúa ten raíces que se afunden no tempo, nunha época anterior á cristianización de Galicia. O culto ao solsticio de verán, o día máis longo do ano, era celebrado polos pobos celtas con fogueiras que simbolizaban a forza do astro rei e a protección contra os malos espíritos. Coa chegada do cristianismo, a igrexa adaptou estas tradicións baixo a advocación de San Xoán Bautista, cuxa festa litúrxica cae o 24 de xuño, coincidindo coa noite máxica.

En Arzúa, vila coñecida pola súa localización no Camiño de Santiago e polos seus queixos, a romaría documentouse xa no século XVII, aínda que se cre que as celebracións veñen de máis atrás. A praza principal, a igrexa parroquial de Santiago e o campo da festa son os escenarios habituais onde, xeración tras xeración, os arzuáns e arzuás acenden as fogueiras, saltan sobre elas para purificarse e lanzan as tradicionais «queimas» de obxectos vellos. A tradición di que saltar a fogueira nove veces espanta os malos agoiros e trae boa sorte para o resto do ano.

¿Buscas alojamiento en Galicia?

Compara precios en hoteles, casas rurales y apartamentos

Ver en Expedia →

Hoxe, a romaría combina o respecto polas orixes cun programa festivo que atrae tanto a veciños como a visitantes de toda Galicia e máis alá. A música tradicional galega (con gaitas, pandeiros e cantares de alba) mestúrase con grupos de pop e folk actuais, mentres as charangas e as verbenas alargan a noite ata o amencer.

Data e horarios: cando arde San Xoán

A Romería de San Xoán de Arzúa celébrase cada ano a noite do 23 de xuño, véspera da festividade do santo. As actividades comezan habitualmente contra as 20:00 h, coa concentración de xentes na praza do Concello e na Alameda. A parte litúrxica (misa e procesión) adoita ser ás 21:00 h na igrexa parroquial de Santiago. Pero o momento culminante chega coa noite cerrada, ao redor das 23:00 h, cando se acenden as fogueiras principais.

O programa detallado para 2025 (pendente de confirmación oficial, pero que se repite con pequenas variacións) inclúe:

• 20:00 h: Apertura da feira de artesanía e postos de comida na Alameda.
• 21:00 h: Misa solemne en honra a San Xoán Bautista na igrexa de Santiago.
• 22:00 h: Procesión co santo polas rúas do centro, acompañada de gaitas e foguetes.
• 23:00 h: Acendido da fogueira central na praza do Concello. Saltos rituais e queima de obxectos. Música tradicional ao redor do lume.
• 00:00 h: Verbena coa orquestra local (grupos como Los Satélites ou Los Trovadores, segundo edición) na zona da Alameda.
• 02:00 h: Actuación de grupos de folk e foliada aberta ata o amencer.
• 04:00 h: «Queima da meiga» simbólica na fogueira.
• 06:00 h: «Alborada» con gaitas para despedir a noite.

Recoméndase chegar con antelación para atopar aparcadoiro e gozar da ambientación previa, pois as rúas énchense de postos de filloas, churros, viño quente e queixo de Arzúa (con Denominación de Orixe Protexida).

Programa festivo: música, danza e tradición

A Romería de San Xoán de Arzúa é máis que unha fogueira. Durante toda a xornada do 23 de xuño e a madrugada do 24, a vila transpira festa. O programa divídese en varias partes:

· A fogueira central e os rituais

Na praza do Concello acéndese unha gran fogueira, feita con leña de carballo e eucalipto, que arde ata a mañá. Os veciños saltan sobre ela, ás veces collendo carreiriña, mentres berran «San Xoán, San Xoán, que te queiman o pan!» (un dito popular). Tamén se queiman obxectos vellos como símbolo de deixar atrás o malo e empezar de novo.

· Música e verbena

A verbena popular é un dos piares. Dous ou tres orquestras actúan en diferentes puntos: unha na Alameda, outra na praza de Abastos e ás veces un escenario na rúa Principal. A música tradicional galega ten o seu momento coa «foliada» que congrega a gaiteiros e pandeireteiras locais. Grupos como «A Roda» ou «Cantigas da Terra» adoitan participar, ademais de DJ sets para os máis novos.

· Actividades infantís e obradoiros

Desde as 18:00 h hai inchables, obradoiros de artesanía (cerámica, cestería) e xogos populares (carreiras de sacos, tiro á corda). Tamén se organiza un concurso de «queimadas» (receita de bebida tradicional) e de «postais de San Xoán».

· Gastronomía ao redor do lume

Os postos de comida son parte esencial. Ademais do queixo de Arzúa (fresco, curado, en empanada), as filloas con mel ou chocolate, os churros, o polbo á feira, as sardiñas asadas e o viño da terra (Ribeira Sacra, Rías Baixas) son omnipresentes. Non falta a «queimada» galega, preparada ao vivo con lume, azucre, limón e augardente, mentres se recita o conxuro.

Gastronomía: sabores que acompañan as fogueiras

A romaría e a mesa van da man. Arzúa é coñecida mundialmente polo seu queixo, con DOP desde 1997. Durante San Xoán, os postos e restaurantes ofrecen:

• Queixo de Arzúa: Crema, sabor intenso e textura mantecosa. Pódese probar ao natural, con membrillo, en empanada ou fundido sobre polbo.
• Polbo á feira: Cocido en caldeiros de cobre, cortado e aderezado con aceite de oliva, sal gordo e pemento doce.
• Filloas de Arzúa: Moi finas, feitas con leite, ovos e fariña. Doces (con mel, azucre, crema) ou salgadas (con chourizo, queixo).
• Lacón con grelos: Prato forte, típico do inverno pero que aínda se serve nalgunhas casas de comidas.
• Viños: As denominacións próximas (Ribeira Sacra, Rías Baixas, Valdeorras) abastecen as mesas. Tamén hai cervexa artesá local como «San Xoán» ou «Arzúa».

Para os máis aventureiros, non falta a «queimada» como bebida mística, que se serve en cuncas de barro. O conxuro que se recita mentres arde a queimada é un espectáculo en si mesmo.

Aloxamento: durmir preto da festa

A romaría atrae a moitos visitantes, e a capacidade hoteleira de Arzúa (uns 1.500 habitantes) pode quedar pequena. Recoméndase reservar con semanas de antelación. Opcións:

• No centro de Arzúa: Pensións como «Pensión Arzúa» (rúa do Carmen), «Hostal O Cruceiro» (praza de Galicia) e «Casa Rural A Pastoriza» (a 1 km). Prezos desde 40 euros a noite.
• Casas rurais: Nas parroquias de Arzúa (Ribadiso, Vilantime, Cereixo) hai casas de turismo rural como «Casa da Eira» ou «O Pazo de Ribadiso» (con piscina e horta). Ideais para grupos.
• Camping: O «Camping Arzúa» (na estrada de Sobrado) ofrece parcelas e bungalows. Durante San Xoán adoita estar cheo, con ambiente festivo.
• Hotéis en Melide e Santiago: A 15 e 30 km respectivamente, con máis oferta. Son opcións para quen prefire descansar lonxe do ruído.

Para os que non se vaian de festa ata a mañá, moitos optan por durmir no coche ou en caravanas (habilitadas na Alameda con servizos básicos).

Como chegar: estradas, buses e camiños

Arzúa está no corazón de Galicia, comunicada por varias vías. Detallamos as principais rutas:

En coche

A vila atópase a 35 km de Santiago de Compostela (saída da AP-9, en dirección A Coruña, e logo N-547). Desde Lugo, 50 km pola N-640. Desde A Coruña, 70 km pola AP-9. O aparcadoiro principal está no polígono industrial (sinalizado) e na Alameda, con autobuses lanzadeira gratuítos durante a noite.

En autobús

Empresas como Monbus e Arriva teñen liñas regulares desde Santiago (cada hora), Lugo, A Coruña e Ourense. A parada está na rúa de Santo Domingo (fronte á gasoliñeira). Para a romaría, hai servizos especiais nocturnos desde Santiago (ás 22:00 e 02:00 h, con regreso ás 06:00 e 09:00 h do 24).

En tren

A estación de ferrocarril máis próxima é a de Lalín (a 25 km), con servizos de Media Distancia desde Vigo, Santiago e Ourense. Desde Lalín, hai autobuses locais ou taxi (prezo aproximado: 25 euros).

En avión

O aeroporto de Santiago de Compostela (Lavacolla) está a 35 km. Desde alí, taxi uns 35 euros ou autobús (liña 8 da XG, con tres frecuencias diarias).

En bicicleta ou a pé

Arzúa é etapa do Camiño Francés. Moitos peregrinos coinciden coa romaría. Se vés polo Camiño, o albergue municipal abre ás 12:00 h e recoméndase chegar cedo, pois as prazas voan.

Consellos para gozar da romaría

A Romería de San Xoán de Arzúa é segura, pero convén ter en conta:

• Levar calzado cómodo e roupa de abrigo, pois a noite pode ser fresca (aínda en xuño).
• Non perder de vista as fogueiras con nenos; o lume é parte do rito pero hai que respectar a seguridade.
• Probar o queixo de Arzúa en todos os seus formatos: é o sinal de identidade da vila.
• Participar na foliada aínda que non se saiba tocar: as pandeiretas e as palmas son benvidas.
• Se se quere saltar a fogueira, facelo con coraxe e sen pulsando antes (non saltar se non se está en forma).

Conclusión: unha noite para lembrar

A Romería de San Xoán de Arzúa non é unha festa calquera. É a celebración do lume que purifica, da música que une e da tradición que mantén viva a esencia de Galicia. Entre o aroma do queixo fundido e o son das gaitas, entre o latexar do lume e o brindis con queimada, quen a vive repite. Se aínda non coñeces Arzúa en San Xoán, prepara o coche, a roupa de festa e o espírito aberto: o corazón de Galicia agarda con brasas acesas para recibir o verán.