Romería de San Xoán da Cova de Ourense

A Romería de San Xoán da Cova é unha das celebracións relixiosas e populares máis emblemáticas da provincia de Ourense. Cada ano, centos de devotos e visitantes acheganse ata a ermida rupestre situada nas aforas da cidade para render homenaxe ao santo bautista, nunha xornada que mestura fe, tradición e festa. A romaría, que se celebra ao redor do solsticio de verán, conserva ritos ancestrais como a bendición da auga da fonte que brota na cova, a procesión con antorchas e a queima da fogueira de San Xoán. Pero tamén é un lugar de encontro para gozar da gastronomía local, da música e da natureza que rodea este paraxe único.

Historia e orixe

A ermida de San Xoán da Cova escávase directamente na rocha, nunha cavidade natural que xa foi lugar de culto en época prerromana e romana. Restos arqueolóxicos atopados nos arredores indican que neste mesmo espazo se rendería culto a divindades acuáticas antes da chegada do cristianismo. Coa cristianización, o lugar dedicouse a San Xoán Bautista, avogoso das augas e protector contra os males do corpo e do espírito.

A primeira referencia documental da romaría data do século XVII, aínda que a tradición oral sitúa as orixes varios séculos atrás. Durante décadas, os veciños das parroquias próximas acudían en peregrinación o 24 de xuño para participar na misa na cova e beber da fonte, á que se lle atribúen propiedades curativas. Co tempo, a romaría foi medrando e incorporou elementos profanos como a verbena, a degustación de produtos típicos e a música popular. Hoxe está considerada Ben de Interese Cultural (BIC) no apartado de patrimonio inmaterial, e é un dos expoñentes máis vivos da cultura ourensá.

¿Buscas alojamiento en Galicia?

Compara precios en hoteles, casas rurales y apartamentos

Ver en Expedia →

Un dos momentos históricos máis salientables foi a restauración da ermida en 1980, cando se consolidou a estrutura rupestre e se montou unha porta de reixa para protexer a imaxe do santo. Aínda así, a romaría mantivo sempre o seu carácter espontáneo e participativo, sen perder a esencia de encontro comunitario que a caracteriza.

Data de celebración

A romaría celébrase cada ano o 24 de xuño, día de San Xoán Bautista, aínda que se o santo cae en día laborable os actos principais trasládanse á fin de semana máis próxima. De feito, é habitual que as celebracións se estendan durante varios días: o sábado e domingo anteriores ao 24 e mesmo ata o día 25 (San Xoán Pequeno). A xornada central é o 24, coa misa solemne na cova, a procesión pola contorna e a queima da fogueira ao serán.

Nos últimos anos, o concello de Ourense e a parroquia de San Xoán da Cova organizan un programa que arranca a comezos de semana con actividades previas, como obradoiros de artesanía e xogos tradicionais. O día grande, a afluencia de público é masiva, con persoas que chegan desde diferentes puntos de Galicia e mesmo de fóra da comunidade. Recoméndase consultar o programa oficial uns días antes, pois as datas exactas poden variar lixeiramente en función de acordos coa diocese.

Un dato curioso é que a romaría coincide coa noite máis curta do ano, o que engade un aura máxica ao ritual da fogueira. A tradición di que saltar sobre as brasas ou pasar por riba das cinzas purifica e atrae a boa sorte, e que o orballo da mañá de San Xoán ten propiedades milagreiras.

Programa de actos

O programa da romaría combina actos relixiosos con outros lúdicos e culturais. A continuación detállanse as actividades máis representativas:

• Véspera (23 de xuño): pregaria do rosario na ermida, reparto de panciños bentos e acendido da fogueira de San Xoán. Pola noite, verbena con orquestra e queimada popular.
• Día de San Xoán (24 de xuño): ás 11:00 h misa solemne na cova oficiada polo bispo de Ourense. A continuación, procesión da imaxe do santo polos camiños do contorno, acompañada de cantigas e aplausos. Ás 13:00 h xantar campestre nos prados anexos, con postos de comida e viño.
• Tarde: xogos populares (carreiras de sacos, tiro de corda, lanzamento de ferradura), actuacións de grupos de baile tradicional e música de gaitas. Ás 20:00 h queimada final e sorteo de agasallos entre os asistentes.
• Domingo seguinte: misa de acción de grazas e recollida de ofrendas. Adoita haber mercado de artesanía e produtos locais.

O programa pode incluír tamén obradoiros de cestería e cerámica, visitas guiadas á cova e concursos de cociña tradicional. Para os nenos, hai inchables e contacontos durante toda a xornada do 24. Moitos asistentes aproveitan para bañarse no río Barbaña ou na fonte de San Xoán, cuxa auga se cre que cura afeccións da pel.

Gastronomía típica

A romaría é unha excelente ocasión para degustar os sabores da terra. Ao redor da ermida instálanse pulpeiras e postos de comida que ofrecen pratos tradicionais galegos. O máis emblemático é o polbo á feira, cocido e aderezado con aceite de oliva, pemento e sal groso. Aconséllase acompañalo con viño da Denominación de Orixe Monterrei ou con unha cervexa artesá local.

Non poden faltar as empanadas de carne e de raxo, nin as cuncas de callos ou caldo galego. Para rematar, as sobremesas típicas son as filloadas (crepes galegos) e as orellas de carnaval. Moitos asistentes levan a súa propia merenda e comparten no campo, pero quen prefire non carrar pode mercar no mercado de productores que se monta na carballeira.

Outra tradición gastronómica da romaría é a queimada. Ao serán, mentres arden as fogueiras, prepárase esta bebida a base de augardente, azucre, limón e café, acompañada do conxuro que afasta os malos espíritos. É un ritual festivo que non falta ningún ano e que atrae a locais e turistas.

Aloxamento e servizos

Para pernoctar, a cidade de Ourense ofrece unha ampla variedade de hoteis, hostais e pensións, a menos de 10 minutos en coche da ermida. Destacan o Hotel San Xoán (preto da estación de autobuses) e o Pazo da Touza, unha casa rural con encanto. Tamén hai varias casas de turismo rural nas parroquias de Barbadás e Velle, ideais para quen queira desfrutar da natureza.

Se se prefire estar máis preto do lugar da romaría, o cámping municipal de Ourense (a 4 km) dispón de parcelas para tendas e caravanas, ademais de bungalows. Durante os días de festa, adóitase habilitar unha zona de acollida para autocaravanas con servizo de auga e electricidade.

É recomendable reservar con antelación, sobre todo se se viaxa en grupo. Os aloxamentos económicos (como os albergues de peregrinos do Camiño de Santiago) adoitan encherse rápido. Para quen queira unha experiencia máis auténtica, pode contactar con veciños que ofrecen aloxamento particular durante a romaría a través de plataformas de intercambio.

Como chegar

A ermida de San Xoán da Cova está situada a uns 3 km do centro de Ourense, na parroquia homónima, á beira do río Barbaña. Pódese chegar facilmente en coche, autobús ou mesmo a pé:

• En coche: Desde a cidade, tomar a estrada OU-102 dirección Barra de Miño e seguir as indicacións cara a San Xoán da Cova. Hai un aparcadoiro habilitado de capacidade limitada, polo que se recomenda chegar cedo. Durante a romaría, habilítanse aparcadoiros disuasorios en leiras próximas.
• En autobús: Liña urbana L-4 (San Xoán) da empresa Ourense Bus. Saídas cada 30 minutos desde a praza de San Cosme. O traxecto dura uns 15 minutos. Para a romaría reforzan as frecuencias.
• En tren: A estación de Ourense-Empalme está a uns 4 km. Desde alí pódese coller un taxi (uns 8 euros) ou un autobús urbano (liña 4 ou 8).
• Andando: Hai unha ruta de sendeirismo desde o núcleo urbano (polas sendas do río Barbaña) que leva directo á ermida en aproximadamente 45 minutos. É un paseo agradable que cruza pontes de pedra e pequenos bosques.

Para quen veña doutras cidades, a Romaría de San Xoán da Cova está ben comunicada pola autoestrada A-52 (saída Ourense norte) e pola estrada N-540. O aeroporto máis próximo é o de Vigo (a 90 minutos), aínda que o de Santiago tamén é unha opción con boas conexións de autobús.

En definitiva, a Romería de San Xoán da Cova é moito máis que unha festa relixiosa: é unha xornada para conectar coa historia, a natureza e a comunidade. Xa se participe por fe, por tradición ou simplemente para gozar do verán, esta romaría ofrece unha experiencia inesquecible no corazón de Galicia.

¿Listo para tu viaje a Galicia?

Ahorra hasta un 25% en Expedia

Cancelación flexible · Paga en el hotel · Programa de recompensas