Romería de San Xiao de Trevinca

Romería de San Xiao de Trevinca: unha xoia da espiritualidade e tradición galega

Nas altas montañas da comarca de Valdeorras, no concello de A Veiga, a aldea de Trevinca acolle cada ano unha das romarías máis emblemáticas e sentidas do sur de Galicia: a Romería de San Xiao de Trevinca. Esta festa, que mestura devoción relixiosa, identidade cultural e encontro veciñal, representa un foco de resistencia e orgullo para os habitantes da zona e para os emigrantes que cada verán retornan ás súas orixes. Neste artigo percorreremos a súa historia, data de celebración, programa, gastronomía, aloxamento e como chegar, para que ninguén perda a oportunidade de vivir esta experiencia única.

Historia e orixes

A Romería de San Xiao de Trevinca ten raíces que se perden no tempo, vinculadas á cristianización do territorio e ás antigas celebracións pagáns de culto á natureza. San Xiao (San Xulián, en galego) é un santo mártir cuxa festa litúrxica é o 9 de xaneiro, mais a romaría celébrase en agosto, aproveitando o bo tempo e a presenza de veciños ausentes. A tradición conta que xa no século XVIII existía unha ermida dedicada a San Xiao no cumio do monte, lugar de peregrinación para pedir protección para as colleitas e o gando.

Co paso dos anos, a romaría foise consolidando como un dos referentes da espiritualidade popular na serra de Trevinca. Durante a Guerra Civil e a posguerra, a celebración mantívose grazas á resiliencia dos veciños, que agochaban as imaxes relixiosas para evitar a súa destrución. Hoxe en día, a romaría é un símbolo de unión e de memoria histórica, e cada edición renova o compromiso da comunidade coa súa herdanza.

Planifica tu escapada a Galicia

Buscar en Expedia con las mejores ofertas

Ver en Expedia →

A ermida actual, reconstruída en varias ocasións, conserva un retablo barroco e unha imaxe do santo que procesiona polos carreiros da serra. A romaría non só ten un compoñente relixioso, senón que tamén é unha xornada de convivencia e de posta en valor do patrimonio natural e cultural da área. As cantigas tradicionais, as danzas e os xogos populares forman parte intrínseca da festa.

Data de celebración

A Romería de San Xiao de Trevinca celébrase cada ano o último domingo do mes de agosto. Esta data foi elixida para facilitar a asistencia dos emigrantes e das familias que se desprazan desde outras partes de Galicia e de España. A festa comeza habitualmente a fin de semana anterior con actos previos, como a novena e labores de limpeza e adorno da ermida, pero o día grande é o domingo. É recomendable consultar as redes sociais do Concello de A Veiga ou da propia parroquia para confirmar as datas exactas, xa que nalgunhas ocasións poden variar por cuestións organizativas.

Programa da romaría

O programa da Romería de San Xiao de Trevinca é variado e pensado para todos os públicos. Aínda que pode sufrir modificacións cada ano, os actos centrais adoitan manterse. A continuación, presentamos un esquema típico do que se pode atopar:

• Venres e sábado previos: Novena e triduo en honra a San Xiao, con misas vespertinas na capela. Ademais, os veciños realizan tarefas de acondicionamento do monte e da romería.
• Domingo (día grande):
  • 11:00 h: Recepción de romeiros e saída da procesión desde a aldea de Trevinca ata a ermida, acompañada de gaitas e bombos.
  • 12:00 h: Misa solemne na ermida ou no exterior, se o tempo acompaña. Durante a misa, o párroco bendí as ofrendas e os alimentos que logo se reparten.
  • 13:30 h: Xantar campestre nas inmediacións. Cada familia leva a súa comida ou aproveita as postas organizadas pola comisión de festas.
  • 16:00 h: Xogos tradicionais para nenos e adultos: carreiras de sacos, tiro corda, billarda, grellada popular.
  • 18:00 h: Actuación de grupos de música tradicional galega (pandereteiras, gaitas, acordeóns) e baile.
  • 20:00 h: Procesión de regreso da imaxe de San Xiao á capela, con cánticos e lumeiros.
  • 22:00 h: Verbena nocturna con orquestra, que se prolonga ata a madrugada.
• Luns: (nalgunhas edicións): Misas de réquiem polos devotos finados e xornada de confraternidade.

É importante salientar que a romaría ten un carácter aberto e participativo. Calquera persoa é benvida para sumarse á procesión, compartir o xantar ou bailar ao son das muiñeiras.

Gastronomía típica

Non hai romaría galega sen unha boa oferta gastronómica, e San Xiao de Trevinca non é unha excepción. A comida nesta festa é un reflexo da cociina de montaña, sinxela pero saborosa, baseada en produtos da terra e do gando. Entre os pratos que non poden faltar destacan:

• Empanada de carne ou de pescada: Un clásico dos días de festa, elaborada con fariña de millo ou trigo e rechea de carne de porco ou bonito.
• Pulpo á feira: Cocido en potas de cobre e aderezado con pemento, aceite e sal gordo.
• Churrasco de tenreira ou de porco: Asado nas grellas do monte, acompañado de cachelos (patacas cocidas) e pementos de Padrón.
• Botelo e cachucha: Embutidos típicos da comarca de Valdeorras, afumados e cocidos, que se serven con verzas e patacas.
• Queixo de San Simón ou de tetilla: De producción artesanal en queixerías próximas.
• Doces tradicionais: Filloas, orellas, melindres e bica.
• Bebidas: Viño da Denominación de Orixe Valdeorras (branco godello ou tinto mencía) e augardente de herbas.

Moitos asistentes levan a súa propia comida, pero tamén hai postos ambulantes con empanadas, polbo e refrixerios. Ademais, a comisión de festas organiza un xantar popular con prezos módicos, para quen non queira cargar con vianda.

Aloxamento na zona

A aldea de Trevinca é pequena, con apenas unha decena de casas habitadas, polo que o aloxamento para os romeiros debe buscarse nas localidades próximas. Afortunadamente, a oferta de turismo rural é ampla e variada. A continuación, algunhas opcións recomendadas:

• Turismo rural en A Veiga: A capital municipal, situada a 20 km, conta con varias casas de turismo rural e apartamentos turísticos, como Casa do Sello, O Souto ou Casa de Palleiros.
• Albergues e áreas de autocaravanas: No núcleo de A Veiga hai un albergue público con capacidade para 30 persoas, ideal para grupos. Tamén existe unha área de autocaravanas con servizos básicos.
• Casas particulares habilitadas: Durante a festa, algúns veciños de Trevinca e de aldeas limítrofes (Prada, Viana do Bolo) ofrecen cuartos por horas ou noites, especialmente para familias que chegan de lonxe.
• Camping e natureza: Os amantes da acampada libre poden instalarse nas zonas habilitadas no monte, sempre co permiso do Concello e respectando a contorna. É obrigatorio levar saco de durmir e esterilla.
• Hoteis e hostais: Na comarca de Valdeorras, localidades como O Barco de Valdeorras (a uns 30 km) ofrecen hoteis de varias categorías: Hotel A Veiga, Hotel Valdeorras, e o Hostal San Roque, entre outros.

Recoméndase reservar con antelación, xa que durante a romaría a demanda aumenta considerablemente. Moitos aloxamentos ofrecen descontos para grupos ou para estancias de dous ou máis noites.

Como chegar a Trevinca

Trevinca está situada no extremo sueste de Galicia, no macizo montañoso que dá nome á serra. O acceso non é doado, pero a paisaxe compensa o esforzo. As principais vías de comunicación son as seguintes:

• En coche:
  • Desde Ourense: tomar a A-52 dirección Benavente, saír na OU-636 cara a A Veiga e seguir polas estradas locais ata Trevinca. O traxecto dura aproximadamente 1 hora e 45 minutos.
  • Desde Lugo: pola LU-533 e despois pola OU-636, con duración de case 2 horas.
  • Desde Madrid: pola A-6 ata Benavente, logo A-52 e OU-636. Unhas 4 horas.
  • A estrada de acceso a Trevinca (OU-061) é estreita e con curvas, pero está asfaltada. Recoméndase circular con precaución, especialmente en días de choiva.
• En autobús: Existen liñas regulares desde Ourense a A Veiga (empresa Monbús) con varios servizos diarios. A parada máis próxima a Trevinca é A Veiga, e desde alí pódese tomar un taxi ou un autobús lanzadeira que a comisión de festas adoita habilitar o día da romaría (consultar horarios).
• En tren: A estación de ferrocarril máis próxima é a de O Barco de Valdeorras (liña Monforte de Lemos – A Coruña). Desde alí, taxi ou autobús ata A Veiga (uns 20 km).
• En avión: Os aeroportos máis próximos son o de Vigo (a 150 km) e o de Santiago de Compostela (a 180 km). Desde alí, alugar un coche ou combinar autobús e taxi.

Para quen se anime a facer sendeirismo, hai rutas sinalizadas que parten de A Veiga, como a PR-G 157 que leva ata o cumio de Trevinca, con vistas espectaculares do val e do encoro de San Martiño. A camiñata dura unhas 3 horas e é de dificultade media.

Conclusión

A Romería de San Xiao de Trevinca é moito máis que unha festa relixiosa: é unha celebración da vida, da memoria e da comunión coa natureza. Nun mundo cada vez máis acelerado, esta romaría ofrece a oportunidade de desacelerar, de conectar coas raíces e de compartir momentos auténticos con xente de todas as idades. Se tes a oportunidade de asistir, non dubides en facelo. Levarás contigo o eco das gaitas, o sabor do pulpo e a calor humana que só as romarías galegas saben dar. Para máis información, podes contactar coa Oficina de Turismo de A Veiga ou seguir as redes sociais da parroquia. Bo camiño e boa romaría!