Romería de San Xiao de Covas

Historia e orixes da Romaría de San Xiao de Covas

As orixes desta romaría remóntanse a séculos atrás, aínda que non existe unha data exacta de inicio. A devoción a San Xiao na zona está documentada desde a Idade Media, cando a igrexa de San Xiao de Covas xa era lugar de peregrinación para os labregos e habitantes das parroquias veciñas. A capela actual, de estilo románico tardío con engadidos barrocos, conserva elementos que apuntan a un templo anterior do século XII. A tradición conta que San Xiao, médico e mártir, intercedía para curar doenzas como a febre, as dores de cabeza e os males dos gandeiros. Nunha terra onde a vida dependía do gando e das colleitas, a protección do santo era fundamental. Co paso dos anos, a misa e a procesión convertéronse no eixo da celebración, pero tamén se sumaron as festas profanas: feira de gando, xogos populares e música. Durante o franquismo, a romaría mantívose como unha das poucas manifestacións públicas de identidade galega, e a partir da transición recuperou todo o seu esplendor. Hoxe está declarada Festa de Interese Turístico de Galicia, e cada ano atrae a milleiros de persoas, tanto da comarca como de lugares afastados. A historia da romaría é a historia dun pobo que se resiste a perder as súas raíces.

Data de celebración

A Romería de San Xiao de Covas celébrase tradicionalmente o último domingo do mes de xuño, aínda que nalgunhas ocasións, para facilitar a asistencia de visitantes, pode trasladarse ao primeiro domingo de xullo. A data elíxese en función do calendario litúrxico: San Xiao ten a súa festividade o 12 de xaneiro, pero para evitar o frío inverno e poder realizar as actividades ao aire libre, a romaría pasou a organizarse a finais da primavera, cando o tempo en Galicia é máis benigno. No ano 2025, a celebración terá lugar o domingo 29 de xuño, coa posibilidade de que as actividades previas (como a verbena nocturna) comecen o sábado 28. É importante consultar a páxina web do Concello de Castro de Rei ou as redes sociais da festa para confirmar a data exacta cada ano, pois pode haber axustes de última hora. A romaría dura un día completo, desde a mañá temperá ata ben entrada a noite.

Planifica tu escapada a Galicia

Ahorra un 25% o más en tu alojamiento con las mejores ofertas

Ver en Expedia →

Programa de actos

O programa da Romería de San Xiao de Covas é intenso e variado, pensado para todos os públicos. A continuación detállanse os actos principais que adoitan repetirse cada ano, coa lixeira posibilidade de cambios que o Concello anuncia con antelación.

Ademais, durante toda a xornada hai postos de artesanía, unha feira de gando (que mantén o espírito orixinal da romaría) e un concurso de cociña tradicional con produtos da terra. A organización recomenda levar calzado cómodo e roupa de abrigo para a noite, pois en Covas o orballo e a fresca son habituais mesmo en xuño.

Gastronomía da romaría

A gastronomía é un dos piares da Romería de San Xiao de Covas. Como en toda romaría galega que se prece, o polbo é o rei indiscutible. Preparado á feira, con aceite de oliva, pemento doce e sal groso, sérvese en pratos de madeira acompañado de cachelos (patacas cocidas con pel) e un bo viño da terra. Pero non todo é polbo: tamén abundan as empanadas, xa sexan de carne, de millo ou de atún; as filloas e os orellos para os doces; e, por suposto, o queixo de tetilla con marmelo. Nas carballeiras e campos habilitados, as familias estenden mantas e organizan verdadeiros banquetes campestres. É tradicional que cada casa traia a súa propia comida, pero tamén hai postos de venda ambulante onde mercar produtos típicos: churrasco, lacón con grelos, callos e, para beber, a indispensable queimada preparada con augardente de herbas, azucre, café en grans e limón, mentres se recita o conxuro para espantar os malos espíritos. A repostería local inclúe as rosquillas de San Xiao, unhas pastas de manteiga e anís que se bendicen na misa e se reparten entre os asistentes. A gastronomía da romaría é un reflexo da cultura agropecuaria da Terra Chá: produtos sinxelos pero frescos, de calidade e feitos con sabedoría herdada.

Aloxamento na zona

Aínda que a romaría se celebra nun só día, moitos asistentes optan por pasar a fin de semana na comarca para gozar con calma do ambiente e, de paso, coñecer os arredores. Nas inmediacións de Covas e en Castro de Rei hai diversas opcións de aloxamento rural. A Casa de Turismo Rural “O Souto de Covas” é unha das máis próximas, con capacidade para 8 persoas e servizo de almorzo caseiro. Tamén hai pousadas e casas de labranza como “A Eira Vella” ou “Casa da Fonte”, que ofrecen habitacións con encanto e comida tradicional. No propio Castro de Rei, a 5 quilómetros, atópanse pensións como “Pensión A Terra” e “Hostal O Cruceiro”, con prezos moderados (entre 40 e 60 euros a noite). Para quen prefira unha experiencia máis urbana, a cidade de Lugo (a uns 25 minutos en coche) dispón de toda clase de hoteis, desde o Parador de Lugo ata hostais económicos no centro. Dende Lugo pódese coller un autobús de liña que para en Castro de Rei e, desde alí, chegar andando ou en taxi ata Covas (uns 3 km). Recoméndase reservar con antelación, especialmente en xuño, xa que a romaría coincide coa tempada alta de festas na provincia.

Como chegar á Romería de San Xiao de Covas

Covas é unha pequena aldea situada na parroquia de San Xiao de Covas, no concello de Castro de Rei, ao noroeste da provincia de Lugo. Chegar é sinxelo tanto en vehículo propio como en transporte público.

• En coche: Desde Lugo, tómase a LU-120 dirección Meira. A desviación á dereita na altura de Castro de Rei, sinalizada como “Covas” , leva directamente á aldea. A estrada está asfaltada e en bo estado. Desde Santiago de Compostela pódese coller a AP-9 ata Lugo e despois a LU-120. Desde Oviedo, a A-8 ata Navia e despois estradas autonómicas. O aparcadoiro habilitado para a romaría atópase nun prado a 200 metros da capela, con capacidade para uns 300 coches. Recoméndase chegar cedo, antes das 11:00 h, para evitar aglomeracións.
• En autobús: A empresa Monforte Bus (filial de ALSA) opera unha liña que une Lugo con Meira, con parada en Castro de Rei. O traxecto dura uns 30 minutos. Desde a parada, pódese camiñar uns 25 minutos ou coller un taxi (teléfono 982 123 456, servizo local). Durante o día da romaría, o Concello pon un servizo de microbús gratuito cada 30 minutos desde a praza do Concello de Castro de Rei ata Covas.
• En tren: A estación de ferrocarril máis próxima é a de Lugo, con servizos de Renfe Media Distancia dende A Coruña, Ourense e Monforte. Dende Lugo, hai taxis e autobuses.
• En avión: O aeroporto de Santiago (SCQ) está a 1 hora e 20 minutos en coche; o de A Coruña (LCG) a 1 hora e 30 minutos. É posible alugar un coche en calquera dos dous aeroportos.

Para quen queira facer unha ruta máis paisaxística, recoméndase a estrada desde Vilalba pola LU-122, que atravesa a fermosa paisaxe da Terra Chá, con campos de millo, prados verdes e pequenos núcleos de poboación. Na aldea de Covas, as rúas estreitas aconsellan deixar o coche nos aparcadoiros e moverse a pé. A romaría é, sobre todo, unha experiencia para camiñar, saudar e compartir.