Romería de San Roque en Ponteareas: monte, leyenda y romería

Romería de San Roque en Ponteareas: historia e tradición no monte

A Romería de San Roque é unha das celebracións máis emblemáticas do concello de Ponteareas, na provincia de Pontevedra. Cada ano, a fin de semana máis próxima ao 16 de agosto, milleiros de devotos e visitantes ascenden ata o monte San Roque, un emprazamento natural que combina relixiosidade, lenda e festa. Esta romaría, declarada de Interese Turístico, non só é un acto de fe senón tamén unha mostra viva da cultura popular galega, onde a gastronomía, a música e o encontro veciñal se dan a man.

O monte, que domina a paisaxe da comarca do Condado, alberga unha ermida dedicada ao santo protector contra as pestes. A lenda conta que San Roque apareceu nun lugar agochado no monte para protexer aos habitantes da vila dunha epidemia, e dende entón celébrase unha romaría na súa honra. Cada agosto, o monte énchese de vida, aromas de empanada e son de gaitas, mantendo viva unha tradición que xa supera os catro séculos.

Historia e orixe da Romaría de San Roque

A orixe da romaría remóntase ao século XVII, cando Ponteareas sufriu unha forte epidemia de peste. Segundo a tradición popular, os veciños, desesperados, encomendáronse a San Roque, santo peregrino e taumaturgo, e prometeron construír unha capela no monte se os libraba do mal. A epidemia remitiu, e como agradecemento ergueuse unha pequena ermida. A data exacta da primeira romaría non está rexistrada, pero xa no século XVIII había documentos que mencionan a procesión e a feira que se organizaba nas abas do monte.

Ofertas de viaje a Galicia

Ahorra un 25% o más en tu alojamiento — hasta un 25% de descuento

Ver en Expedia →

Co paso do tempo, a romaría medrou. Nos séculos XIX e XX, a festa adquiriu un carácter máis popular, con verbenas, xogos e postos de comida. Non obstante, sempre se mantivo o núcleo relixioso: a misa solemne, a procesión coa imaxe de San Roque polos camiños do monte e a bendición dos panos e dos animais, pois o santo é tamén protector das mascotas. Durante a Guerra Civil a celebración viuse reducida, pero logo recuperouse con forza, e hoxe é unha das romarías máis concorridas de Galicia.

A lenda máis estendida conta que un pastor atopou unha imaxe de San Roque nunha cova do monte, e que ao levala á igrexa da vila, a imaxe regresaba milagrosamente ao seu lugar no monte. Interpretouse como a vontade do santo de ser venerado alí, e por iso a ermida ten ese emprazamento elevado. “San Roque subiu ao monte para velar por nós dende as alturas”, din os maiores.

Cando se celebra: data e programa

A Romería de San Roque celébrase o domingo máis próximo ao 16 de agosto, día de San Roque no calendario litúrxico. Non obstante, os actos comezan xa o sábado anterior, creando unha fin de semana completa de festa.

Programa típico (pode variar lixeiramente cada ano):

• Sábado: Pola tarde, “A Baixada do Santo”: traslado da imaxe de San Roque desde a súa ermida no monte ata a Igrexa de San Bartolomeu, no centro de Ponteareas. Acompañan gaiteiros e veciños con candeas. Pola noite, verbena na praza da vila.
• Domingo: Día grande. Ás 10:00 horas, misa solemne na Igrexa de San Bartolomeu e posterior procesión de volta ao monte. O percorrido é unha subida de case un quilómetro entre piñeiros e carballos, con paradas nos cruceiros para rezar. Á chegada á ermida, nova misa de campaña e bendición dos panos, que se gardan como protección contra enfermidades. Ao mediodía, gran xuntanza popular: as familias estenden mantas polas ladeiras, comparten a comida e bailan ao son das gaitas. Pola tarde, xogos tradicionais (carreiras de sacos, tiro de corda) e actuacións de grupos folclóricos. A festa remata coa “Subida da Foliada”, onde ninguén queda sen bailar.
• Luns: (nalgúns anos) romaría máis íntima, coñecida como “San Roque pequeno”, con misa e xantar de confraternidade entre os veciños da parroquia.

Un momento especialmente emotivo é a “Noite das Lumes”, o sábado, cando se acenden fogueiras no monte e osromeiros cantan ao redor do lume, mantendo viva a tradición de afastar os malos espíritos.

Gastronomía típica da romaría

A gastronomía é un piar fundamental da Romería de San Roque. Os postos que se instalan ao longo da subida ofrecen produtos tradicionais galegos, e as familias levan en cestas o mellor da cociña caseira.

Prato estrela: a empanada de carne (de porco ou tenreira) ou de bonito, feita con masa de fariña de millo ou trigo, xenerosamente rechea e cocida no forno de leña. O seu cheiro impregna todo o monte.

Non poden faltar as sardiñas asadas ou o polbo á feira, que se preparan en grandes cazolas de ferro. As cocas (bolos de aceite con azucre) e as orellas son o doce indispensable. Para beber, o viño do Condado, con denominación de orixe Rías Baixas, especialmente a variedade Albariño, e a refrescante queimada que se prepara nas adegas locais con augardente, café e limón.

Outros produtos que se poden atopar: castañas asadas, chourizos ao viño, filloas con mel ou nata, e pan de millo con queixo de San Simón. A degustación faise ao aire libre, sentados na herba ou en mesas de pedra, compartindo coa veciñanza e con peregrinos de toda Galicia.

Aloxamento en Ponteareas e arredores

Para quen desexe desfrutar da romaría con tranquilidade, sen présas, hai varias opcións de aloxamento en Ponteareas e nos concellos limítrofes. A continuación, unha selección:

• Hotel Pazo da Touza (Ponteareas): hotel rural con encanto, situado nun pazo restaurado do século XVIII. Ofrece habitacións con vistas ao monte San Roque e unha excelente gastronomía. Prezos medios.
• Casa Rural A Raposeira (Ponteareas, parroquia de Angoares): casa con dúas habitacións, con lareira e xardín. Ideal para grupos pequenos. Ambiente familiar.
• Hotel O Condado (Ponteareas, centro urbano): aloxamento funcional con boa relación calidade-prezo. Está preto da igrexa de San Bartolomeu, saída da procesión.
• Casa de Turismo Rural O Souto (Salvaterra de Miño, a 10 km): situada nunha contorna natural, con piscina e amplas zonas verdes. Perfecta para quen busque relax despois da romería.
• Albergue de Peregrinos de Ponteareas (xunto ao río Tea): para mochileiros ou grupos con orzamento axustado, con capacidade para 30 prazas.

Recoméndase reservar con antelación, especialmente se se prefire estar preto do monte. Moitas casas rurais ofrecen paquetes especiais para a fin de semana da romaría, que inclúen cea con produtos típicos.

Como chegar a Ponteareas e ao monte San Roque

Ponteareas está situada no suroeste da provincia de Pontevedra, a uns 30 km de Vigo e a 15 km da fronteira con Portugal (Valença). O acceso é sinxelo tanto en coche como en transporte público.

En coche:

• Desde Vigo: tomar a A-52 (Autovía das Rías Baixas) dirección Ourense, saída 12 cara a Ponteareas. A viaxe dura uns 25 minutos.
• Desde Santiago de Compostela: AP-9 ata Vigo, logo A-52; total 1 hora e 15 minutos.
• Desde Ourense: A-52 dirección Vigo, saída 12. Unhas 2 horas.
• Desde Portugal (Valença): pola A-9/EN 101, cruzar a fronteira e seguir por estrada local ata Ponteareas (20 minutos).
• O monte San Roque está a 2 km do centro urbano, subindo por unha estrada asfaltada (estreita pero transitable). O día da romaría, o acceso en coche está restrinxido a partir das 9:00 horas para evitar atascos; habilitan aparcadoiros disuasorios na parte baixa (campo da feira, pavillón municipal) e servizo de autobuses lanzadeira (gratuíto) ata o monte.

En transporte público:

• Autobús: A empresa Monbus (www.monbus.es) opera liñas desde Vigo (estación de autobuses) e Ourense con parada en Ponteareas. A frecuencia é maior os sábados e domingos. A estación de autobuses de Ponteareas está a 500 m do centro.
• Tren: A estación de Ponteareas (Renfe Media Distancia) ten servizos rexionais desde Vigo, Ourense e Santiago (con transbordo). A estación está a 5 minutos a pé da igrexa de San Bartolomeu.
• Combinación: Desde o aeroporto de Vigo (Peinador) pódese coller un taxi ou autobús urbano ata a estación de autobuses de Vigo, e alí transbordar a Monbus.

No monte: Unha vez na ermida, hai servizos básicos (aseos públicos, puntos de auga potable). Recoméndase levar calzado cómodo para camiñar polos carreiros, aínda que a maior parte do percorrido é asfaltado. O monte ofrece vistas panorámicas do Val do Tea e das montañas de Portugal.

Conclusión: unha romaría que perdura

A Romería de San Roque é moito máis que unha festa relixiosa: é un símbolo de identidade para Ponteareas e un exemplo da capacidade de renovación das tradicións galegas. A subida ao monte, o olor ás sardiñas asadas, o son das gaitas e a ledicia compartida son experiencias que todo amante da cultura galega debería vivir polo menos unha vez. A lenda de San Roque, o santo peregrino que achou acubillo no monte, segue a reunir cada agosto a un pobo que non esquece as súas raíces.

Se te achegas a Ponteareas a mediados de agosto, prepara a túa cesta, calza as botas e únete á procesión. Verás como o monte se converte nun inmenso altar de fe e festa. “San Roque bendito, cubre o teu manto, que non nos falte saúde nin xantar.” Esa é a esencia desta romaría única.

Para máis información: Concello de Ponteareas (www.ponteareas.gal) ou Oficina de Turismo de Ponteareas (tel. +34 986 640 001).

¿Listo para tu viaje a Galicia?

Ahorra hasta un 25% en Expedia

Cancelación flexible · Paga en el hotel · Programa de recompensas