Romería de San Paio de Abelenda: romaría na Limia

Historia

As orixes da Romería de San Paio de Abelenda pérdense nos séculos, como tantas romarías galegas de arraigamento medieval. A figura de San Paio (San Pelayo) é un mártir cristián do século X, moi venerado en Galicia e no norte de Portugal. A lenda conta que San Paio foi un neno de nove anos que sufriu martirio en Córdoba por manterse fiel á súa fe, e a súa devoción estendeuse rapidamente polos reinos cristiáns do norte peninsular.

No caso de Abelenda, a igrexa parroquial, dedicada a San Paio, é o centro da devoción. O templo actual, de estilo románico tardío con engadidos barrocos, data do século XII, aínda que reformas posteriores modificaron a súa estrutura. A romaría xorde como conmemoración da festa litúrxica do santo, o 26 de xuño, pero co tempo derivou a unha celebración que se traslada ao domingo máis próximo a esa data para facilitar a asistencia de veciños e emigrantes retornados.

Planifica tu escapada a Galicia

Ahorra un 25% o más en tu alojamiento con las mejores ofertas

Ver en Expedia →

Durante a Idade Moderna, a romaría cobrou especial relevancia social e económica. Era o punto de encontro entre as comunidades rurais da Limia, onde se facían transaccións de gando, se concertaban casamentos e se renovaban vínculos veciñais. Hoxe, aínda que o carácter comercial diminuiu, mantense a esencia de encontro interparroquial e de celebración da identidade local. A romaría foi declarada Festa de Interese Turístico de Galicia nos primeiros anos do século XXI, o que contribuíu á súa promoción e conservación.

Un dos aspectos máis singulares da historia desta romaría é a «Procesión dos Farois», tradición que se cre herdada de antigos rituais celtas de acendido de lumes, cristianizados posteriormente. Os farois, elaborados con latas e vidro, iluminan o camiño do santo durante a procesión nocturna, creando unha estampa mística que atrae a fotógrafos e curiosos de toda Galicia.

Data

A Romería de San Paio de Abelenda celébrase o domingo máis próximo ao 26 de xuño, festividade litúrxica de San Paio. Con todo, os actos comezan xa o sábado anterior coa «verbena de verbena» e a misa vespertina. No ano 2025, a festa grande será o domingo 29 de xuño, co sábado 28 como xornada previa. É recomendable consultar o programa oficial do Concello de Rairiz de Veiga para confirmar datas exactas, xa que poden variar lixeiramente segundo o calendario eclesiástico.

A romaría ten un carácter estival, coincidindo co solsticio de verán, o que favorece un clima agradable para as actividades ao aire libre. A confluencia do fin de semana permite a asistencia de moitos emigrantes retornados, así como de visitantes doutras comarcas, convertendo a celebración nunha das máis multitudinarias da Limia.

Programa

O programa da Romería de San Paio de Abelenda mantén unha estrutura tradicional que se repite ano tras ano, con pequenas variacións. Reproducimos a continuación o programa tipo, baseado nas edicións recentes:

Sábado

• 19:00 h – Repique de campás e inicio dos actos. Apertura da feira de artesanía e produtos locais na carballeira de Abelenda.
• 20:00 h – Misa vespertina na igrexa de San Paio, con cánticos tradicionais do coro parroquial.
• 21:30 h – «Noite de Farois»: procesión coa imaxe de San Paio polas rúas da aldea, iluminada polos tradicionais farois de lata. Os veciños portan estes farois artesanais, acompañando o santo nun ambiente de recollimiento e devoción.
• 23:00 h – Verbena amenizada por orquestras galegas (Orquestra Trébol, Gran Parada, etc.), na carballeira ou no campo da festa. Noite de baile e confraternización.

Domingo

• 10:00 h – Alborada con gaitas e tamboriles. Os grupos de gaiteiros percorren as rúas anunciando a festa.
• 11:30 h – Misa solemne na igrexa de San Paio, con asistencia das autoridades locais e da confraría do santo. Ao final da misa, procesión da imaxe de San Paio ao redor do adro, con lanzamento de foguetes.
• 13:00 h – Interpretación da «Danza dos Farois» a cargo dos veciños de Abelenda, unha coreografía tradicional que representa a luz e a vida do santo.
• 13:30 h – Xantar popular na carballeira. Prato típico: pulpo á feira, empanada de carne e churrasco, regado con viño da Limia (variedade branco e tinto). Prezo módico, con beneficio para a parroquia.
• 16:00 h – Xogos populares para todos os públicos: carreras de sacos, tiro de corda, lanzamento de herraduras, e «carreiras de galgos» (simulación para nenos). Obsequios para os participantes.
• 18:30 h – Actuación de grupos folclóricos da bisbarra: música e baile tradicional galego, con cantigas de regueifeiras e pandeiretas.
• 20:30 h – Sorteo de produtos da terra (queixos, embutidos, cestas de viño) e despedida do santo co canto do himno galego.
• 22:00 h – Verbena de clausura, con orquestra e disco móbil, ata a medianoite.

Ademais, durante todo o domingo hai postos de artesanía, doces tradicionais (filloas, orellas) e un recinto infantil con inchables.

Gastronomía

A romaría é unha excelente oportunidade para degustar a cociña tradicional da Limia. O xantar popular do domingo é o prato forte, pero ao longo do día hai múltiples opcións para comer e beber.

• Pulpo á feira: Cocido en potas de cobre, cortado en rodajas, aderezado con aceite de oliva, pemento doce e sal groso. Sérvese en pratos de madeira (pratos de madeira ou «cuncas»).
• Empanada de carne: Masa de fariña de trigo rechea de carne de porco ou tenreira, moitas veces con cebola e pemento asado. Cocida no forno de leña.
• Churrasco: Costelas e tenreira asada na brasa, con pemento e allo. Acompañada de patacas asadas ou grelos.
• Queixo da Limia: Queixo de leite de vaca, curado ou semicurado, con sabor intenso. Moitas veces tómase con mel ou marmelo.
• Viño da Limia: A comarca produce viños brancos (Godello, Treixadura) e tintos (Mencía, Brancellao) con denominación de orixe Ribeiro ou sen ela. Na romaría bótase viño novo da colleita anterior, acompañado de augardente de herbas.
• Doces: Filloas (crepes galegos recheos de crema, mel ou chocolate), orellas (frixoladas con canela e azucre), e bica (bizcocho de manteiga).

Para probar a gastronomía local en calquera época, recoméndase visitar os establecementos de Rairiz de Veiga: o restaurante «O Garrido» e a pulpería «A Casa do Pulpo» son os máis coñecidos. Durante a romaría, as pulpeiras móbiles ofrecen pulpo e empanada en plena carballeira.

Aloxamento

A oferta de aloxamento en Rairiz de Veiga e arredores é limitada pero abonda para a demanda da romaría, especialmente se se reserva con antelación. As opcións principais:

• Casas de turismo rural: Vivencias como «Casa da Veiga» (con capacidade para 6 persoas) ou «Casa de Abelenda» (4 persoas) ofrecen unha experiencia auténtica. Prezos: 60-100 € noite, dependendo da tempada.
• Hoteis e pensións: No núcleo urbano de Xinzo de Limia, a 10 km, hai varios hoteis (Hotel Os Asnares, Hotel A Limia) desde 50 €/noite. Tamén pensións como Pensión O Lar.
• Albergue municipal de Rairiz de Veiga: Unha opción económica (20 €/noite, con aloxamento en habitacións compartidas). Recomendado para mochileiros e grupos.
• Acampada libre: Durante a romaría, permite acampar no recinto da festa (carballeira) con autorización do concello, que habilita unha zona con wc portátiles e duchas de auga fría.

Se se prefire aloxamento con máis servizos, a cidade de Ourense (a 35 km) ofrece toda clase de hoteis. A romaría é un evento masivo, polo que se recomenda chegar con tempo para aparcar e montar a súa zona de acampada ou dirixirse ao aloxamento reservado.

Como chegar

Abelenda atópase na parroquia de Abelenda, no concello de Rairiz de Veiga, comarca da Limia (Ourense). As vías de acceso son:

En coche

• Desde Ourense: tomar a OU-531 en dirección a Xinzo de Limia. Ao chegar a Xinzo, continuar pola OU-532 ata Rairiz de Veiga (sinalizado). Desde Rairiz, seguir as indicacións a Abelenda (3 km). Tempo: uns 40 minutos desde Ourense.
• Desde Santiago ou Pontevedra: Autopista AP-9 ata Ourense, logo OU-531 e OU-532. Se vén desde o norte, tamén pode coller A-52 e saír en Verín, logo cara a Limia.
• Desde a fronteira portuguesa: Entrar por A-48 (a través de Braga) ata a fronteira de Lindoso, logo subir a Lobios e enlazar con OU-532. A estrada é sinuosa pero pintoresca.

Durante a romaría, o concello habilita aparcadoiros provisionais nos campos adxacentes á carballeira. Siga a sinalización viaria. Evite aparcar en zonas de paso.

En autobús

• Liña regular: Empresa Monbus opera a liña Ourense-Xinzo de Limia. Chegando a Xinzo, tomar un taxi ou autobús local (Servizo de Mobilidade da Limia) ata Rairiz de Veiga. Horarios consultables na web de Monbus.
• Transporte discrecional: Durante a romaría, algunhas empresas organizan autobuses especiais desde Ourense e Verín. Preguntar na oficina de turismo da Limia.

En avión

O aeroporto máis próximo é o de Ourense (aeroporto de Ourense, que opera voos chárter e privados, pero non comerciais regulares). O aeroporto comercial máis próximo é o de Vigo (100 km), con conexións aéreas desde Madrid, Barcelona, e cidades europeas. Desde Vigo, alugar un coche ou tomar un autobús ata Ourense e logo transporte local.

Para quen prefira viaxar en tren, a estación de Ourense-Empalme (Alta Velocidade) ten conexións con Madrid, A Coruña e Vigo. Alí, alugar coche ou coller autobús.