Romería de San Miguel de Lousame

Historia e Orixe da Romería

A Romería de San Miguel de Lousame é unha das celebracións relixiosas e populares máis arraigadas na comarca de Barbanza, na provincia da Coruña. Cada ano, centos de devotos e visitantes acheganse ata a parroquia de San Miguel de Lousame, no concello homónimo, para honrar ao arcanxo San Miguel, patrón da localidade. A festa ten orixes que se perden no tempo, cando a igrexa parroquial, de estilo románico e construída entre os séculos XII e XIII, se converteu no centro da vida espiritual e social da comunidade.

Segundo a tradición oral, a romaría xa se celebraba no século XVIII, aínda que existen rexistros documentais que apuntan a que a devoción a San Miguel era forte xa na Idade Media. A parroquia de San Miguel de Lousame, ademais de ser un exemplo de arquitectura relixiosa –con elementos románicos e barrocos–, alberga unha imaxe do santo que é obxecto de grande veneración. Conta a lenda que a imaxe foi atopada por uns labregos nun penedo preto da igrexa, e que desde entón se lle atribúen milagres relacionados coa protección do gando e as colleitas.

Co paso dos séculos, a romería foi medrando, incorporando elementos pagáns e festivos que conviven co acto relixioso. Durante a ditadura franquista, a festa mantívose de forma discreta, pero a partir da década de 1980 experimentou un rexurdimento, impulsado pola asociación de veciños e o Concello de Lousame. Hoxe en día, a Romería de San Miguel é un dos referentes do calendario festivo galego, declarada de Interese Turístico de Galicia (en proceso de recoñecemento oficial), e cada ano atrae a milleiros de persoas.

O contexto xeográfico tamén xoga un papel importante: Lousame está enclavado nas ladeiras do Monte Iroite, rodeado de bosques de carballos e castiñeiros, e preto da ría de Noia. Isto fai que a romaría sexa tamén unha excusa para gozar da natureza e do paisaxe rural galega. Moitos asistentes aproveitan para facer sendeirismo polas rutas próximas, como a Ruta dos Muíños ou a subida ao Pico do Muralla.

Data de Celebración

A Romería de San Miguel de Lousame celébrase cada ano o último domingo do mes de setembro, aínda que os actos principais comezan o sábado anterior coa verbena e a misa de véspera. No ano 2025, a festa terá lugar os días 27 e 28 de setembro, co domingo 28 como día grande. Esta data foi escollida por ser a máis próxima ao día de San Miguel (29 de setembro), permitindo así gozar de mellor tempo e de xornada festiva completa.

É recomendable consultar a páxina web do Concello de Lousame ou as redes sociais da parroquia para confirmar horarios, xa que algunhas actividades poden variar lixeiramente dun ano para outro. A romaría adoita desenvolverse ao aire libre, na carballeira anexa á igrexa e no campo da feira, polo que se recomenda levar roupa cómoda e previsión para a choiva (algo habitual en setembro).

Programa da Romería

O programa da Romería de San Miguel combina actos litúrxicos con actividades lúdicas e tradicionais. A continuación, detallamos as citas máis salientables (horarios orientativos):

Sábado 27 de setembro

• 19:00 h – Misa de véspera na Igrexa de San Miguel de Lousame, con canto do himno ao arcanxo.
• 20:30 h – Verbena popular na carballeira amenizada por orquestras galegas como “Compass” ou “Os do Barbanza”.
• 23:00 h – Actuación de grupos folclóricos (Asociación Cultural Xente Nova) e queimada popular para afastar os malos espíritos.
• 00:30 h – Continuación da verbena ata altas horas da madrugada.

Domingo 28 de setembro (Día Grande)

• 10:00 h – Alborada a cargo dos gaiteiros locais, percorrendo as rúas principais da parroquia.
• 11:30 h – Misa solemne na igrexa, coa presenza do párroco e autoridades locais. Durante a cerimonia, bendición do pan e do viño, e posterior saída da procesión de San Miguel polas rúas do lugar.
• 12:30 h – Ofrenda floral ao santo e subasta de produtos típicos (roscóns, embutidos, queixos) a beneficio da parroquia.
• 13:30 h – Xantar popular no campo da feira: pulpo á feira, empanada, lacón con grelos, e viño da terra. Prezo aproximado: 10-12 €.
• 16:00 h – Xogos tradicionais para nenos e adultos (carreiras de sacos, tiro de corda, lanzamento de arado).
• 18:00 h – Actuación de grupos de música tradicional (pandereteiras, coros e danzas de Lousame).
• 20:00 h – Misa de despedida e traslado da imaxe de San Miguel ao seu altar.
• 21:00 h – Sorteo de agasallos e peche da romaría con fogos artificiais.

Ademais, durante toda a xornada do domingo haberá postos de artesanía, xogos inchables para os máis pequenos e degustación de produtos locais.

Gastronomía Típica

A romería é un escaparate da rica gastronomía galega, especialmente da comarca de Barbanza. Os asistentes poderán degustar pratos tradicionais elaborados polas pulpeiras e as asociacións de veciños. Entre as especialidades máis destacadas están:

• Pulpo á feira: Cocido no seu punto, cortado en rodajas e aderezado con aceite de oliva, sal grosso e pemento doce (ou picante). Sírvese en pratos de madeira.
• Empanada galega: De masa de pan, rechea de atún, carne, ou zamburiñas. É un clásico das festas.
• Lacón con grelos: Prato de inverno pero que aquí se adianta, con lacón cocido, grelos, patacas e chourizo.
• Queixo de Lousame: Elaborado artesanalmente con leite de vaca, de sabor suave e textura cremosa. Véxase a marca “Queixos Barbanza”.
• Roscón de San Miguel: Un doce típico da romaría, parecido a unha torta de lardo, que se bené na misa e se sortea.
• Viño da terra: Da Denominación de Orixe Ribeira Sacra ou Rías Baixas (Albariño), que se serve en cuncas de barro.
• Augardente e licor café: Para acompañar a sobremesa ou como dixestivo.

Non faltan as clásicas “fillosas” e “orellas” nas barracas. Recoméndase levar efectivo, pois moitos postos non dispoñen de datáfono. O prezo medio dun menú completo rolda os 12-15 euros, unha relación calidade-prezo excelente.

Aloxamento

Lousame é un concello rural, polo que a oferta de aloxamento é limitada pero con encanto. A maioría dos visitants optan por establecementos nas localidades próximas: Noia, Porto do Son, Muros ou mesmo Santiago de Compostela (a uns 40 minutos). Aquí algunhas opcións:

Casas de Turismo Rural

• Casa do Penedo – Lugar de Vilacova, Lousame. Casa labrega restaurada con 6 habitacións. Prezos desde 60 €/noite. Ideal para grupos.
• O Souto de Lousame – Aldea de Toxos Outos. Conxunto de casas con lareira e xardín. Desde 75 €/noite. Moi preto da romaría.
• Casa Grande de Lestrobe – En Dodro (a 15 km). Pazo do século XVIII con encanto. Prezos desde 90 €/noite.

Hoteles e Pensións

• Hotel Restaurante A Bandeira – En Noia, a 10 km. Habitacións sinxelas pero limpas. Prezo medio 50 €.
• Pensión O Cruceiro – En Lousame centro. 4 habitacións, moi básico pero económico (35 €). Reservar con antelación.
• Hotel Spa Talaso Louro – En Muros (20 km). Con balneario. Prezos desde 80 €. Perfecto para relaxarse despois da festa.

Outras opcións

Aloxamento en casas particulares a través de plataformas como Airbnb (buscar “Lousame” ou “Noia”). Tamén existe a posibilidade de acampar no Camping Municipal de Noia (a uns 8 km), con parcelas para tendas e caravanas. É obrigatorio reservar con tempo, especialmente se a romaría coincide coa fin de semana seguinte ao 29 de setembro.

Como Chegar a Lousame

Lousame está situado no interior da comarca de Barbanza, a uns 40 km ao sur de Santiago de Compostela. Acceder é sinxelo tanto en vehículo propio como en transporte público. Abaixo as principais rutas:

En coche

• Desde Santiago de Compostela: Saír pola AP-9 dirección Pontevedra/Vigo, coller a saída 78 cara a Padrón (N-550) e despois seguir pola AC-543 ata Noia. Desde Noia, tomar a AC-311 (estrada de Lousame) durante 8 km. Tempo aproximado: 40 minutos.
• Desde A Coruña: AP-9 cara a Santiago e despois indicacións anteriores. Ou ben pola AC-550 pola costa (máis lenta pero con vistas). Tempo: 1 hora 15 min.
• Desde Pontevedra/Vigo: AP-9 ata a saída 78 e AC-543. Tempo: 1 hora. Alternativa pola N-550.
• Desde Ourense: Autovía A-52 e despois N-525 a Santiago, logo AC-543. Tempo: 2 horas.

Unha vez en Lousame, hai sinalización cara á igrexa de San Miguel (no lugar da Igrexa, parroquia de San Miguel). Durante a romaría, habilitarase un aparcadoiro provisional no campo da feira (gratuíto).

En transporte público

• Autobús: A empresa “Monbus” ofrece liñas diarias desde Santiago de Compostela a Noia (con parada en Lousame, a demanda). Saídas cada 2 horas. Prezo: 5 € aprox. Consultar horarios na web de Monbus.
• Tren: A estación de tren máis próxima é Santiago de Compostela. Desde alí, autobús ou taxi (taxi uns 40 €).
• Taxi compartido: Hai servizos de taxi en Noia que realizan viaxes colectivas a Lousame durante a romaría (prezo orientativo: 3 € por persoa).

Recoméndase chegar cedo o domingo (antes das 10:00 h) para evitar atascos e atopar aparcadoiro. Moitos veciños tamén ofrecen leiras privadas para estacionar por 5 €.

Consellos Prácticos

• Levar calzado cómodo para andar polos prados e carballeira.
• Protección

  Te puede interesar:

  Noticias de Galicia — Galicia Universal — periódico digital

  Albergue en Sarria — Camino de Santiago desde Sarria

  Turismo de Galicia — Rutas, playas y gastronomía

  ¿Listo para tu viaje a Galicia?

  Ahorra hasta un 25% en Expedia

  Cancelación flexible · Paga en el hotel · Programa de recompensas