Romería de San Miguel de Busto

Historia

Os orixes da Romería de San Miguel de Busto remóntanse a tempos medievais, cando a ermida de San Miguel foi erguida sobre un antigo castro prerromano. As primeiras referencias escritas datan do século XVII, aínda que as lendas orais falan dunha aparición do arcanxo a un pastor que, ao buscar unha vaca perdida, encontrou unha imaxe do santo dentro dunha fento. Porén, a devoción popular xa existía antes, pois o lugar era punto de encontro de camiñantes e peregrinos que transitaban cara a Santiago de Compostela.

Durante séculos, a romaría foi un dos poucos momentos de lecer das aldeas do contorno. As familias chegaban cargadas con cestas de comida e durmían nos palleiros ou nas propias casas dos veciños. A chegada do século XIX trouxo consigo a construción da capela actual, grazas ás achegas dos emigrantes retornados de América, que sufragaron a súa reforma. A festa seguiu medrando ata a década de 1960, cando o éxodo rural fixo que perdese forza. Porén, nos últimos anos, a recuperación do interese polas tradicións levou a un rexurdir da romaría, que hoxe volve ser un referente do calendario festivo da zona.

Planifica tu escapada a Galicia

Ahorra un 25% o más en tu alojamiento con las mejores ofertas

Ver en Expedia →

Un dos elementos históricos máis singulares é a procesión da imaxe de San Miguel arredor do adro, acompañada polos gaiteiros e polas «cantigas de alba», que se entonan cando sae o sol. Esta tradición ten orixe na época na que os peregrinos viñan desde o Camiño Inglés e paraban nesta parroquia a pedir protección para a última etapa. Aínda que o culto a San Miguel é propio de todo o mundo cristián, aquí adquire unha gran riqueza de elementos galegos, como as ofrendas de pan e queixo, que se bendicen e reparten.

Data

A celebración ten lugar cada ano o 29 de setembro, festividade de San Miguel Arcanxo. Se este día cae en laborable, os actos principais trasládanse ao sábado máis próximo para facilitar a asistencia. O programa adóitase desenvolver en dous días: a véspera (día 28) coa «noite de verbena» e o propio día 29 coas cerimonias relixiosas e o xantar campestre.

No ano 2025, a romaría celebrarase o sábado 27 e domingo 28 de setembro, para que todos poidan gozar da fin de semana completa. É importante estar atentos ás redes sociais da parroquia por se houbese cambios de última hora ocasionados por condicións meteorolóxicas ou outras circunstancias.

Programa

O programa da romaría combina actos relixiosos con festexos populares, garantindo diversión para todas as idades. A continuación, detállanse os principais eventos:

Venres 26 (Véspera da véspera) – Ofrenda floral e pregón

• 20:00 h – Ofrenda floral na ermida e breve pregón a cargo dun veciño destacado. A continuación, pequena actuación da Banda de Gaitas de Paderne.

Sábado 27 – Verbena e noite de fogueiras

• 23:00 h – Verbena na praza da aldea amenizada pola Orquesta «Nova Galicia». Durante a verbena, degustación de licor café e doces tradicionais.
• 00:30 h – Acendido da fogueira de San Miguel, ao redor da cal se cantan e bailan muiñeiras ata ben entrada a noite.

Domingo 28 – Día grande

• 10:00 h – Alborada con gaiteiros polas rúas da parroquia.
• 11:00 h – Misa solemne na ermida de San Miguel, con bendición de motos e vehículos.
• 12:30 h – Procesión da imaxe do santo polo adro, con paradas para cantar as «cantigas de alba» e lanzar rosas brancas.
• 14:00 h – Xantar campestre no campo da romaría: cada familia leva a súa comida, pero tamén hai postos de pulpo, empanada, churrasco e filloas.
• 17:00 h – Xogos populares para nenos e maiores (carreiras de sacos, tira de corda, «o lanzamento da zoca»).
• 19:00 h – Actuación de grupos folclóricos e bailes rexionais.
• 21:00 h – Sorteo de unha cesta de produtos da terra e peche da festa.

Gastronomía

A romaría é tamén unha excelente oportunidade para degustar os sabores auténticos da cociña galega. O recinto conta con varios postos que ofrecen produtos típicos, ademais de que moitas familias levan a súa propia merenda para compartir.

Entre os pratos máis demandados atópanse:

• Pulpo á feira: cocido e servido con aceite, sal grosa e pemento doce. É a estrela indiscutible, preparado polos pulpeiros que chegan de Carballiño para a ocasión.
• Empanada de millo: rechea de cocido, carne ou bacallau, elaborada con fariña de millo típica da zona.
• Churrasco: carne de porco asada lentamente á brasa de carballo, que se serve con patacas e pemento de Padrón.
• Queixo fresco con marmelo: postre tradicional feito con queixo de leite de vaca das granxas locais.
• Filloas: doces ou salgadas, adoitan acompañarse de mel ou de chocolate quente.
• Licor café e augardente de herbas: para «queimar» o xantar e prolongar a festa.

Tamén se poden atopar grelos cocidos, lacón con cachelos e o clásico caldo galego. A romaría é, definitivamente, un paraíso para o paladar.

Aloxamento

Para quen queira pasar a fin de semana completa na zona, existen varias opcións de aloxamento. A parroquia de San Miguel de Busto é un lugar pequeno, pero nos concellos próximos de Betanzos e Paderne hai turismo rural e hoteis con encanto.

• Casa Rural A Pena: situada a 2 km da ermida, ofrece cuartos dobres e unha casa completa con lareira. Moi recomendada para grupos.
• Hotel Betanzos Palace: no centro de Betanzos (a 10 minutos en coche), dispón de habitacións con vistas á ría e restaurante propio.
• Albergue de Peregrinos de San Roque: de xestión municipal, ideal para mochileiros. Acepta reservas con antelación.
• Camping Os Faros: a 15 km, en Miño, preto da praia. Ten parcelas para caravanas e tendas, ademais de bungalows.

Recoméndase facer reserva con tempo, pois durante a romaría a zona énchese de visitantes. Moitos veciños tamén alugan habitacións nas súas casas, tal e como se facía antigamente, algo que se pode consultar no bar da aldea.

Como chegar

San Miguel de Busto está situado a escasos 15 km de Betanzos, na estrada que vai cara a Miño (AC-142). É facilmente accesible en coche dende a Coruña (25 minutos), Santiago (40 minutos) e Lugo (50 minutos).

• En coche: dende Betanzos, tomar a AC-142 dirección Miño. No km 8, desviarse á dereita pola pista asfaltada que leva á aldea de Busto. Hai sinalización específica durante a romaría. Habilitaranse dous aparcadoiros gratuítos con capacidade para 300 vehículos.
• En autobús: a empresa Monbus ten un servizo desde Betanzos (parada na praza de Galicia) ás 9:30 e ás 12:00 do día da festa, con regreso ás 20:00. O billete custa 2 euros. Tamén hai liñas regulares a Paderne, pero desde alí hai que andar uns 3 km a pé ou coller un taxi (teléfono 981 777 777).
• En bicicleta: é posible chegar pola Vía Verde do Mandeo, unha ruta de 30 km desde Betanzos que transcorre por antigos camiños de ferro. O último tramo ten unha pendente suave.
• A pé: para os máis camiñantes, a romaría forma parte do Camiño Inglés de Santiago, polo que moitos peregrinos fan unha parada especial neste punto. O desvío está ben marcado.

Unha vez en Busto, todo o recinto é peonil. A organización recomenda non subir ata a ermida con vehículos pesados, a non ser que sexa necesario por mobilidade reducida.

Consellos e curiosidades

Se é a primeira vez que asistes, leva calzado cómodo e roupa de abrigo, pois as noites de setembro poden ser frescas. Tamén é costume levar unha flor para ofrecer ao santo durante a procesión. Non te esquezas de probar as filloas con mel, que son dunha calidade excepcional.

Ademais, hai unha tradición curiosa: quen colle unha das pedras que rodean a ermida e a bota ao río Mandeo pedindo un desexo, verá cumprido ese desexo antes do ano seguinte (ou iso din os veciños). Tamén se cre que pasar tres veces baixo a imaxe de San Miguel protexe dos malos espíritos.

Por último, lembra que a romaría é un evento sostible. A organización pide non deixar lixo e facer uso dos contedores habilitados. O respecto pola natureza e polas tradicións é clave para que esta festa milenaria continúe viva moitos anos máis.