Romería de San Félix de As Somozas: devoción e natureza en Ferrolterra

No corazón da comarca de Ferrolterra, entre verdes vales e outeiros salpicados de carballos e castiñeiros, unha pequena parroquia do concello das Somozas acolle cada verán unha das romerías máis entrañables e singulares da bisbarra: a Romería de San Félix. Non se trata dunha festa multitudinaria nin de sona internacional, pero para os veciños e para quen a descobre, supón un encontro auténtico coa cultura popular, a relixiosidade sentida e a beleza natural dunha Galicia que conserva o seu pulso tradicional. A romería, que se celebra na carballeira anexa á capela de San Félix, é unha xornada de devoción, convivencia e lecer no medio dunha paisaxe que invita ao sosego. Neste artigo percorremos a súa historia, a data de celebración, o programa de actos, a gastronomía típica, opcións de aloxamento na zona e indicacións para chegar ata este recuncho fermosísimo de Ferrolterra.

Historia

A devoción a San Félix na parroquia das Somozas vén de antigo, aínda que non existen rexistros exactos que sitúen o nacemento da romería. O que si se sabe é que a capela dedicada a este santo, un mártir romano do século III venerado tamén como San Félix de Nola (aínda que a iconografía local adoita representalo como bispo ou ermitán), leva polo menos catro séculos sendo lugar de cita para os fieis dos arredores. O culto a San Félix chegou probablemente de man de ordes relixiosas ou de fidalgos que posuían terras nestas paraxes, e co paso do tempo a xente do lugar foille atribuíndo protección contra enfermidades, especialmente do gando e das colleitas, pois era tradicional sacar o santo en procesión para bendicir os campos.

Na memoria oral dos máis maiores, a romería viviu épocas de esplendor con centos de persoas chegadas de Ferrol, Narón, San Sadurniño e ata de Pontedeume. Durante as décadas de 1940 e 1950, a xornada comezaba coa misa cantada e a procesión ao redor do adro, seguida de xogos populares como a carreira de sacos, o tiro de corda e a subida ao pau ensebado. As familias subían con mantas e cestos de comida para pasar o día enteiro na carballeira. A música de gaiteiros e pandeiradas amenizaba as horas ata ben entrada a tarde, cando había que emprender o camiño de volta a pé ou en carro. Co paso do tempo, a romería foi mudando: a capela foi restaurada nos anos oitenta, a carballeira acondicionouse con mesas e fonte, e engadíronse elementos como a verbena nocturna. Con todo, a dimensión relixiosa e a ligazón coa natureza mantéñense intactas, e cada verán o San Félix das Somozas segue sendo un fito no calendario festivo da comarca.

Planifica tu escapada a Galicia

Buscar en Expedia con las mejores ofertas

Ver en Expedia →

Data e localización

A Romería de San Félix celébrase o primeiro sábado de agosto, aínda que a festa litúrxica propia do santo é o 14 de xaneiro (San Félix de Nola). A elección do verán responde, como en tantas outras romerías galegas, á posibilidade de xuntar á comunidade no bo tempo, nun lugar ao aire libre onde a carballeira ofrece sombra e frescor. No caso de que ese sábado coincida con festas maiores noutras parroquias, pódese trasladar ao sábado seguinte, consultando sempre a páxina web do Concello das Somozas.

O lugar exacto é a Capela de San Félix, sita no lugar de Furco, parroquia de San Félix de As Somozas (ás veces denominada simplemente San Félix). A capela é un pequeno templo de estilo popular galego, con muros de cachotaría e un campanario dun só oco, rodeado por un adro con cruceiro e unha carballeira centenaria que acolle a celebración. O entorno natural é de gran valor paisaxístico, con leiras de labranza, bosques de ribeira e, nas inmediacións, o río Grande que baña a parroquia. As coordenadas aproximadas para GPS son: 43.5365, -7.9721.

Programa da romería

O programa tipo da romería, que pode ter pequenas variacións cada ano, adoita incluír os seguintes actos:

Misa e procesión

Ás 11:00 horas celébrase a misa solemne na capela, oficiada polo párroco local e frecuentemente acompañada por gaiteiros que interpretan pezas de entrada e saída. Ao remate, ten lugar a procesión na que a imaxe de San Félix (unha talla de madeira policromada do século XVIII) percorre o adro e a carballeira, acompañada dos devotos que levan ramos de flores e cantan o himno do santo. É tradición que as mulleres da parroquia vistan traxe rexional e que os nenos porten pequenas imaxes ou cruces. Durante a procesión béndense os campos e as casas do lugar.

Comida campestre e xogos tradicionais

Sobre as 14:00 horas, as familias estenden as súas toallas e manteis na herba, baixo as carballos, para compartir a comida. Antes das sobremesas, anúncianse os xogos populares: carreira de sacos para nenas e nenos, lanzamento de chave, xogo da culler co ovo, e para os máis atrevidos a subida ao pau ensebado (cando se organiza). Tamén hai, ás veces, concurso de tortillas ou empanadas. Todo amenizado por un grupo de gaitas e pandeiretas.

Verbena e foliada

Xa pola tarde-noite, desde as 20:00 horas, a romería múdase a unha verbena na carballeira ou nunha pista próxima, cunha orquestra ou grupo de versións que toca ata ben tarde. Nos últimos anos é frecuente que se engada unha sesión de foliada con músicos locais, con acordeón, guitarra e percusión, para que a xente baile a ritmo de muiñeiras e xotas. A festa termina arredor das 2:00 da madrugada.

Normalmente non hai feira de atraccións nin postos desmesurados, o que reforza o carácter familiar e de respecto ao contorno natural. Si adoita haber un posto da asociación de veciños que vende bebidas e algún petisco para recadar fondos.

Gastronomía

Na Romería de San Félix, a gastronomía é case tan importante como a devoción. A tradición manda que cada familia traia a súa propia cesta con produtos da casa, pero quen non quere cargar con comida pode atopar na contorna opcións para comer no día. Xunto á carballeira instálase unha barra con bebidas, e ás veces un posto de empanadas ou churrasco organizado pola parroquia. Con todo, o mellor é ir preparado con vianda típica galega, especialmente:

• Empanada galega: de zamburiñas, de carne, de bacallau ou de xoubas. A empanada de San Félix, como a chaman alí, leva un toque de pemento e cebola caramelizada que a fai irresistible.
• Pulpo á feira: moitas familias levan pulpo cocido xa aderezado con aceite, pemento e sal grosa, ou ben o adquiren aos polbeiros que se achegan á romería (se hai posto autorizado).
• Churrasco e carne ó caldeiro: na grella portátil ou nas brasas comunitarias, non faltan costelas, chourizo e cachuchos de porco, acompañados de cachelos (patacas cocidas con casca) e pementos de Padrón.
• Queixo e filloas: de sobremesa, queixo do país (tipo Arzúa ou San Simón) con marmelo ou mel, e filloas doces con azucre e canela.
• Viño da terra: o viño tinto de Valdeorras ou Ribeiro, servido en cuncas de barro, é o compañeiro perfecto para o día.

A gastronomía é un reflexo da cultura de aproveitamento e de produto local. Na contorna das Somozas hai varias granxas e hortas que abastecen de verduras e carnes; mesmo hai unha pequena adega familiar que produce viño. Quen non traia comida pode acudir aos bares do lugar, aínda que durante a romería algúns pechan ou só atenden con servizo limitado. Por iso é aconsellable levar vianda, pero sempre respectando a contorna (nada de plásticos no monte).

Aloxamento

As Somozas é un concello pequeno, con menos de 1.300 habitantes, e non dispón de grandes hoteis. Con todo, a oferta de aloxamento rural é ampla e de calidade nas parroquias veciñas e nos pobos próximos. Algunhas opcións:

• Casa rural San Félix: a propia parroquia conta cunha casa de turismo rural rehabilitada, cunha capacidade para 8 persoas, a menos de 200 metros da capela. Ten cociña, cheminea e vistas á carballeira. É ideal para grupos ou familias.
• Albergue municipal de As Somozas: no centro do concello, a uns 3 km, hai un albergue con camas literas e servizos básicos, aberto todo o ano (con reserva previa). Prezo moi económico.
• Pensións e casas de labranza nas proximidades: en San Sadurniño (a 8 km) e en Moeche (a 10 km) existen varias pensións e casas de turismo rural como «O Souto da Leira» ou «Casa do Avó», con encanto e boa relación calidade-prezo.
• Ferrol e Narón: a 25-30 minutos en coche, ofrecen todo tipo de hoteis, desde económicos a de catro estrelas, ideais para quen queira combinar a romería con visitas ás cidades da ría de Ferrol.

Dado que a romería se celebra en agosto e non é masiva, non adoita haber problema de prazas, pero durante a fin de semana convén reservar con antelación, sobre todo se se quere durmir no rural. Moitas casas ofrecen descontos para grupos que asistan á festa.

Como chegar

A romaría celébrase na capela de San Félix, no lugar de Furco, a uns 3 km do núcleo urbano de As Somozas. As vías de acceso son sinxelas:

En coche

Desde Ferrol, tómase a N-651 en dirección a Pontedeume, pero xirase á altura de As Pontes (AG-64) ou ben a estrada local DP-6904 que enlaza con As Somozas. Unha vez no núcleo (pazo do concello), séguese a sinalización cara a «San Félix» ou «Furco». O traxecto desde Ferrol dura uns 25 minutos. Desde A Coruña, a opción máis rápida é ir pola AP-9 ata Ferrol e despois seguir as indicacións anteriores (45 minutos). O aparcadoiro é limitado; acostúmase habilitar un campo próximo como zona de estacionamento, con voluntarios dirixindo o tráfico.

En autobús

A empresa Monbus ten liñas regulares que unen Ferrol con As Pontes, pasando por As Somozas. A parada máis próxima é no centro do concello. Desde alí, son 3 km a pé ata a capela (camiñando por pista asfaltada) ou pódese coller un taxi local (hai un servizo ambulante días de festa). O horario de bus é limitado; recoméndase consultar a web de Monbus ou a oficina de turismo de Ferrol.

A pé ou en bicicleta

Para os amantes do sendeirismo, existe unha ruta de pequeno percorrido (PR-G) que conecta As Somozas con San Félix, sinalizada con marcas brancas e verdes, cun desnivel suave de 60 m. Son aproximadamente 1,5 horas a pé desde o centro urbano, atravesando carballeiras e muíños abandonados. É un paseo moi recomendable para quen queira gozar da natureza antes da festa.

En calquera caso, o acceso é doado e a contorna está ben sinalizada. A romaría de San Félix, lonxe das aglomeracións, é unha oportunidade para conectar coa Galicia máis auténtica, onde a fe, a comida e a paisaxe se dan a man nun día de ledicia compartida.

Artigo publicado en Engalicia.info – Cultura galega desde Ferrolterra. Todas as imaxes e datos son de carácter divulgativo. Aconsellamos consultar a programación actualizada nas redes sociais do Concello das Somozas.

¿Listo para tu viaje a Galicia?

Ahorra hasta un 25% en Expedia

Cancelación flexible · Paga en el hotel · Programa de recompensas