Romería de San Cosme en Outeiro de Rei: romaría, monte, tradición

Historia e orixe da Romaría de San Cosme

A Romería de San Cosme celébrase no lugar de San Cosme, na parroquia de San Cosme de Outeiro de Rei, concello lucense cunha fonda vinculación co mundo rural e as crenzas ancestrais. A devoción a San Cosme e San Damián, médicos santos e padroeiros da medicina, chegou a estas terras probablemente entre os séculos XVI e XVII, de man de frades franciscanos ou dominicos que percorrían os montes de Lugo.

A ermida actual, que preside a romaría, data do século XVIII, aínda que se teñen atopado restos dunha capela anterior. Conta a tradición que o monte onde se asenta foi lugar de curas milagrosas, especialmente para males da pel e dores óseas. Cada 27 de setembro (ou a fin de semana máis próxima) os romeiros acoden a «dar a volta» ao santuario, cumprir promesas e pedir saúde.

Pero a historia non sería completa sen o carácter festivo. Ao longo dos séculos, a romaría foise enriquecendo con feiras de gando, postos de artesanía e, por suposto, a gastronomía local. Durante a dictadura franquista a celebración mantívose grazas ao pulo das confrarías e misericordias. Na actualidade, a Asociación Cultural Monte San Cosme e o Concello de Outeiro de Rei coordinan o programa, mantendo viva unha tradición que é BIC (Ben de Interese Cultural) desde 2005.

Ofertas de viaje a Galicia

Ahorra un 25% o más en tu alojamiento — hasta un 25% de descuento

Ver en Expedia →

Un elemento histórico singular é a «Festa do Lume» ou «Fogueira de San Cosme», que se acende na noite do 26 ao 27 de setembro. Orixinalmente era unha fogueira purificadora, á que os romeiros botaban as teas dos enfermos. Hoxe é un símbolo de encontro e aceso da romaría.

Data e calendario 2025

A data é fixa pero adaptada ao calendario laboral: se o 27 cae en día laborable, a romaría principal trasládase ao domingo máis próximo. No 2025 será sábado, o que favorece a participación. A programación oficial adoita estenderse de xoves a domingo, con actos relixiosos, feira de artesanía e tapes con produtos de tempada.

Para quen desexe vivir a experiencia completa, recoméndase chegar o venres pola tarde para gozar da fogueira e da verbena popular. O sábado, ás 12:00 h, ten lugar a misa solemne na ermida, seguida da procesión e bendición dos panos e medallas.

Programa detallado (fin de semana principal)

Venres 26 de setembro

• 19:00 h – Apertura da feira de artesanía e postos de comida no adro do monte.
• 21:00 h – Actuación de grupos de música tradicional (pandereteiras e gaiteiros).
• 22:00 h – Acendido da Fogueira de San Cosme con lume traído da parroquia veciña de Santa Cruz. Cánticos e ofrendas.
• 00:00 h – Verbena popular con orquestra (Terra e Xente ou similar).

Sábado 27 de setembro (día grande)

• 08:00 h – Alborada con pasacalles de gaitas desde Outeiro de Rei ata a ermida.
• 10:00 h – Recepción de autoridades e confrarías. Ofrenda floral.
• 12:00 h – Misa solemne cantada con coro parroquial. Homilía centrada na figura dos Santos Cosme e Damián.
• 13:15 h – Procesión ao redor da capela e bendición dos panos de San Cosme (para protexer a saúde).
• 14:00 h – Xantar campestre na carballeira: cada familia trae o seu cesto, pero hai pulpeiros e empanadas á venda.
• 16:00 h – Xogos tradicionais para nenos: carreiras de sacos, concurso de olería e tiro de corda.
• 18:00 h – Actuación de grupos folclóricos da comarca (Asociación de Danzas do Miño).
• 20:30 h – Sorteo de produtos locais e peche da romaría.

Domingo 28 de setembro

• 11:00 h – Misa de acción de grazas e recollida ofrendas.
• 13:00 h – Xantar de confrarías e peche oficial.

O programa pode sufrir cambios puntuais; recoméndase consultar a páxina do Concello de Outeiro de Rei días antes.

Gastronomía da romaría

A gastronomía é un dos piares desta festa. O monte San Cosme énchese de aromas de grellada, empanada e polbo. Destacan especialmente:

• Polbo á feira – cocido en grandes caldeiras de cobre, con aceite e pimentón. Pódese mercar en postos oficiais.
• Empanada de carne e de millo – con recheo de tenreira, porco ou bacallau.
• Chourizo asado – grellado nas brasas da fogueira.
• Queixo do Cebreiro – con D.O. e mel de montaña.
• Doces de San Cosme – filloas, orellas e castañas asadas.
• Viños – da Ribeira Sacra e da Terra de Lugo, especialmente mencía e godello.

Para acompañar, non pode faltar o licor café ou a queimada feita no mesmo monte. Moitos romeiros levan a sosa propia, pero tamén hai servizo de pulpeiras que manteñen a tradición de cociñar o polbo en leña de carballo.

Mención especial merece a «Festa do Polbo» do domingo, organizada polos veciños de Outeiro de Rei, onde se serve polbo con cachelos por un prezo popular. Unha experiencia gastronómica que atrae a milleiros de persoas.

Onde durmir: aloxamento en Outeiro de Rei e arredores

O concello de Outeiro de Rei conta con varias opcións de aloxamento, desde casas rurais a pequenos hoteis. Dada a afluencia masiva (máis de 10.000 persoas no día grande), é esencial reservar con antelación.

• Casa Rural A Carballeira (a 1 km do monte) – 5 habitacións con encanto, lareira e xardín. Teléfono: 982 34 56 78.
• Hotel Miñor – no centro de Outeiro de Rei, 30 habitacións, restaurante de cociña galega. Parking gratuíto.
• Pensión San Cosme – xestionada pola confraría, acolle a romeiros con prezos reducidos. Ideal para grupos.
• Albergue Monte do Faro (a 10 km) – para mochileiros, con capacidade para 50 persoas.
• Casa de turismo rural Casa de Saa – a 15 min en coche, con piscina e rutas de sendeirismo.

Tamén existen vivendas de uso turístico (VUT) en toda a comarca. Unha boa opción é Lugo cidade (a 25 km), con ampla oferta hoteleira e conexións de autobús directo ao monte durante a romaría.

Para quen prefira unha experiencia máis tradicional, a propia confraría permite acampar con tenda na carballeira (sen electricidade, con servizos básicos) previa autorización. É a opción máis auténtica, pero hai que ir preparado contra a humidade das mañás setembrinas.

Como chegar a San Cosme de Outeiro de Rei

A romaría desenvólvese no Monte San Cosme, a uns 5 km do núcleo de Outeiro de Rei, facilmente accesible desde Lugo capital.

En coche

• Desde Lugo: tomar a N-540 dirección Lugo – A Coruña, desviarse en Outeiro de Rei cara a estrada LU-620 (indicacións San Cosme).
• Desde Santiago: autovía A-54 ata Nadela, continuar pola N-640.
• Desde A Coruña: A-6 ata Guitiriz, seguir pola LU-670.

Hai habilitado un aparcamento disuasorio con capacidade para 600 vehículos, cun servizo de lanzadeira (autobús gratuíto) cada 15 min desde a praza do Concello ata o monte. O día grande créase unha estacionamento nuns prados habilitados preto da ermida (recoméndase levar calzado cómodo para camiñar).

En transporte público

• Autobús: Monbus (línea Lugo – Guitiriz) para en Outeiro de Rei. Desde a parada, hai un servizo especial de taxi colectivo e microbuses locais durante a romaría.
• Autobús directo dende Lugo: saída ás 9:00 h e 10:30 h do día 27 desde a Estación de Autobuses de Lugo.

A pé ou en bicicleta

Para os máis aventureiros, hai unha ruta de sendeirismo sinalizada (PRG-121) que parte do mosteiro de San Miguel de Outeiro de Rei e sobe ata a ermida. Son uns 6 km con desnivel moderado, con vistas panorámicas do val do Miño. (Levar auga, pois non hai fontes no itinerario).

En bicicleta de montaña, pódese acceder por pistas forestais, pero o día grande recoméndase deixar a bicicleta no aparcamento habilitado para evitar aglomeracións no monte.

Consello práctico: O sábado 27, recoméndase chegar antes das 11:00 h para evitar colas e atopar aparcadoiro. O ceo adoita ser incerto, así que un chubasquero lixeiro e calzado impermeable son esenciais.

Te puede interesar:

Albergue en Sarria — Camino de Santiago desde Sarria

Noticias de Galicia — Galicia Universal — periódico digital

Imperial Perlas — Joyería y complementos