Romería de San Andrés en Teo: ermita, monte y romería

Romería de San Andrés en Teo: ermita, monte e romería

A Romería de San Andrés en Teo é unha das celebracións relixiosas e festivas máis senlleiras da comarca de Santiago de Compostela. Cada 30 de novembro, centos de peregrinos e curiosos ascenden ao monte que alberga a ermita do santo, nunha xornada que mestura devoción, tradición e gastronomía. Este artigo percorre a historia, o programa, a gastronomía, o aloxamento e como chegar a esta cita ineludible do calendario cultural galego.

Historia da Romería

A ermida de San Andrés de Teo, situada no lugar de San Andrés, na parroquia de Calo (concello de Teo), ten orixes que se remontan ao medievo. Aínda que non existen documentos exactos sobre a súa construción, sábese que xa no século XII existía un templo dedicado ao apóstolo André. A romería documentada de forma continua desde o século XVII, cando os veciños da zona comezaron a organizar unha procesión e misa na honra do santo patrón dos pescadores e mariñeiros, aínda que Teo sexa terra interior.

Segundo a tradición popular, San Andrés protexía aos labregos e ás colleitas, e tamén era invocado para atopar obxectos perdidos. A ermida actual foi reconstruída no século XVIII, con muros de cachotería e unha soa nave. No seu interior consérvase unha imaxe de San Andrés coa súa típica cruz en aspa, e nos arredores hai un cruceiro e unha fonte milagreira. A romería medrou co paso dos anos, converténdose nun punto de encontro para as parroquias de Teo e concellos limítrofes.

Planifica tu escapada a Galicia

Buscar en Expedia con las mejores ofertas

Ver en Expedia →

Durante a posguerra, a festa perdeu folgos, pero a partir dos anos 80 comezou unha recuperación impulsada por asociacións culturais e veciñais. Hoxe é unha das romarías máis auténticas da bisbarra, lonxe do turismo masivo pero coa esencia das celebracións campestres galegas.

Data da Romaría

A Romería de San Andrés celébrase cada ano o 30 de novembro, festividade do apóstolo San Andrés. Se este día cae en laborable, os actos principais concéntranse na xornada festiva, aínda que adoita haber unha verbena a noite anterior (o 29 de novembro) e actividades complementarias na fin de semana máis próxima. No 2025, caerá en domingo, o que favorecerá unha afluencia aínda maior.

O horario habitual comeza ás 11:00 da mañá coa misa solemne na ermita, seguida da procesión do santo ao redor do monte. A partir das 13:00, comeza a romería propiamente dita, con postos de comida, xogos tradicionais e música. Pola tarde, a verbena prolonga a festa ata ben entrada a noite.

Programa da Romaría

Aínda que pode variar lixeiramente cada ano, o programa da Romería de San Andrés mantén unha estrutura clásica:

• Véspera (29 de novembro): Pola noite, verbena na carballeira ou no campo da festa. Actuacións de bandas e orquestras locais.
• Día 30:
  • 10:30 – Alborada a cargo de gaitas e tamborís.
  • 11:00 – Misa maior na ermita, con ofrenda de pan e viño.
  • 12:00 – Procesión de San Andrés arredor do monte, acompañada de cánticos e devotos.
  • 13:00 – Bendición dos alimentos e xantar popular (pulpo, churrasco, empanada).
  • 15:00 – Xogos populares: carreiras de sacos, tiro de corda, lanzamento de chave.
  • 17:00 – Actuacións de grupos de música tradicional galega (gaiteiros, pandeireteiras).
  • 19:00 – Sorteo de agasallos e bingo.
  • 21:00 – Verbena nocturna con orquestra.

Durante toda a xornada hai postos de artesanía e venda de produtos locais como mel, queixo e licor de café.

Gastronomía na Romaría

A oferta gastronómica é un dos grandes atractivos. Os produtos estrela son o pulpo á feira (cocido e aderezado con aceite, pemento e sal), as empanadas de bacallau e de carne, e o churrasco de porco ou tenreira, asado nas brasas. Non faltan as sardiñas asadas (se o tempo acompaña) e as castañas asadas, típicas do outono.

Para beber, o viño da terra, preferentemente da Denominación de Orixe Rías Baixas (albariño) ou Ribeiro, e a cervexa artesá galega. A augardente e o licor de herbas serven como dixestivos. Os postres caseiros como a tarta de Santiago, as filloas ou o queixo de tetilla complementan a experiencia.

Moitos comensais levan a súa propia comida e pasan o día no monte, xa que a romería ten un marcado carácter campestre. As familias instalan merendeiros e mesas baixo as carballeiras.

Aloxamento en Teo e proximidades

Teo é un concello ben comunicado con Santiago de Compostela, polo que a oferta de aloxamento é ampla. Quen desexe gozar da romería con comodidade pode optar por:

• Casas rurais: no concello de Teo hai varias casas de turismo rural, como A Casa do Carballal ou O Camiño de Arriba, que ofrecen encanto e proximidade á natureza.
• Hoteis e pensións en Santiago: a capital galega está a só 8 km, con todo tipo de aloxamentos, desde hostales económicos (Hostal dos Reis Católicos ou Pensión Suso) ata hoteis de luxo (Parador de Santiago).
• Camping: o Camping de Santiago (en Milladoiro) ou o de Sabugueira ofrecen parcelas para tendas e caravanas.
• Albergue do Camiño de Santiago: en Teo mesmo pasa o Camiño Portugués, e hai albergues públicos (Albergue de Teo) con prazas limitadas, ideal para peregrinos.

Recoméndase reservar con antelación, especialmente se a data coincide con fin de semana ou ponte.

Como chegar á Romería

A ermita de San Andrés atópase no monte de San Andrés, a uns 2 km do núcleo de Calo e a 8 km de Santiago de Compostela. Existen varias opcións:

En coche

Desde Santiago, tomar a SC-20 sentido Noia e despois a CP-5303 (estrada de Teo). Hai sinalización ata o lugar de San Andrés. Disponse dunha zona de aparcadoiro habilitada no monte (conta con 200 prazas, pero é recomendable chegar cedo). Pódese deixar o coche en Calo e subir andando (20 minutos).

En autobús

Unha liña de autobús interurbano conecta Santiago con Padrón pasando por Teo (empresa Monbus, liña Santiago-Padrón). Baixar na parada de Calo. Dende alí, camiñar ata o monte. Horario especial para a romería: adoita reforzarse con autobuses lanzadeira.

A pé ou en bicicleta

Desde Santiago pódese percorrer o Camiño Portugués (sendeiro oficial) ata Calo e logo desviarse pola pista forestal. A ruta é de 10 km e leva uns 2 horas. En bicicleta tamén é accesible, con desnivel moderado.

Durante a romería córtase o tráfico rodado no monte a partir das 11:00, facilitando o acceso a pé.

Remate e recomendacións

A Romería de San Andrés en Teo é un exemplo vivo da cultura popular galega, onde a relixiosidade se mestura coa festa e o encontro veciñal. Visitala supón gozar dun día de campo, música e boa mesa nun entorno natural privilexiado. Para unha experiencia completa, leva roupa de abrigo (en novembro o tempo pode ser chuvioso), calzado cómodo para andar polo monte e un bo apetito. A asociación de veciños de Calo e o Concello de Teo encárganse de manter viva esta tradición, que cada ano gana máis adeptos.

Se desexas máis información, podes consultar a páxina web do concello (www.teo.gal) ou a Oficina de Turismo de Santiago. Non faltes a esta romaría única no corazón de Galicia.

Artigo elaborado por Engalicia.info – Cultura galega en estado puro.