Romería de San Andrés de Teixido: peregrinación mítica en la Costa da Morte

No extremo noroeste da Costa da Morte, entre cantís batidos polo Atlántico e néboas que semellan saídas dun tempo anterior, a aldea de San Andrés de Teixido acolle cada 8 de setembro unha das romarías máis enraizadas na mitoloxía popular galega. Unha peregrinación que, segundo a crenza, todo galego debe realizar polo menos unha vez na vida: «Quen non vai a San Andrés de Teixido, non sabe o que se perdeu».

Historia e lenda do santuario

A orixe da devoción a San Andrés neste recuncho agreste pérdese nos séculos. A tradición oral conta que o apóstolo San Andrés, irmán de San Pedro, chegou en barco ás costas de Cedeira e, ao non atopar lugar axeitado para desembarcar, foi varando en sucesivas praias até que unha gran tormenta o fixo naufragar xunto á punta de Teixido. Alí, os veciños ergueron unha pequena ermida no lugar onde o mar devolveu o seu corpo. A primeira referencia documental data do século XII, cando o mosteiro de Sobrado dos Monxes recibiu doazóns para manter o santuario.

Mais a historia mítica é máis complexa. San Andrés de Teixido é, en realidade, un dos puntos de encontro entre o cristianismo e os cultos precristiáns á natureza. O propio nome «Teixido» procede do teixo, árbore sagrada para os celtas, símbolo de inmortalidade e tránsito ao outro mundo. A romaría adquiriu así unha dobre dimensión: oficio relixioso e peregrinación iniciática. Durante séculos, os romeiros chegan a pé, en carros de bois, dende toda Galicia e mesmo de Portugal, cruzando a serra da Capelada.

Planifica tu escapada a Galicia

Buscar en Expedia con las mejores ofertas

Ver en Expedia →

O santuario actual, reconstruído no século XVIII logo dun incendio, garda no seu interior o santo patrón de madeira, así como os exvotos que os peregrinos deixan como agradecemento. Pero a verdadeira maxia está fóra: nas furnas, nos muíños de vento que xiran sen cesar, na fervenza do río e nos cantís onde as almas dos afogados escoitan o canto do apóstolo.

Cando ten lugar e programa da romaría

A Romaría de San Andrés de Teixido celébrase o 8 de setembro, festividade da Natividade da Virxe, mais o santuario recibe peregrinos durante todo o verán. Con todo, o día grande é o propio 8 de setembro, cando ás 10:00 horas comeza a misa solemne na igrexa parroquial, seguida da procesión do santo polas rúas da aldea, acompañado polos romeiros con ramos de flores e conchas de vieira.

Desde días antes, o ambiente vai crecendo. O día 7 (véspera) celébrase a «noite dos foguetes» e as verbas populares. O programa habitual inclúe:

• 7 de setembro (tarde): Recepción de peregrinos, feira de produtos artesanais, venda de figuriñas de barro de San Andrés (as «sanandresiños») e pan de higo.
• 8 de setembro (mañá): Misas ás 10:00, 11:30 e 13:00. Procesión maior ao mediodía.
• 8 de setembro (tarde): Xogos populares, bailes tradicionais (muiñeira e jota galega), actuación de bandas de gaitas.
• 9 de setembro (día seguinte): Romería de despedida: misa de ánimas e bendición dos exvotos.

Ademais, a Confraría de San Andrés organiza un concurso de alfombras florais na entrada da ermida, onde os veciños debuxan con pétalos e follas motivos mariños e celtas.

A gastronomía da festa

Non hai romeiraxe galega sen comida compartida. No campo da festa, ao carón do santuario, os peregrinos estenden mantóns e lenzos sobre a herba para o «xantar da romaría». O prato estrela é o polbo á feira, cocido en grandes caldeiras de cobre e aderezado con pemento da Vera, aceite de oliva e flor de sal. Pero Teixido ten a súa especialidade única: o pan de San Andrés, un pan de millo amasado con noces, pasas e un toque de anís, cocido nos fornos comunais da aldea que só acenden para esta data.

Outros manxares imprescindibles:

• Chourizos e lacón con grelos (en setembro aínda se atopa verdura fresca).
• Queixo de tetilla coa súa forma cónica, típico da comarca.
• Lambetadas: castañas asadas (cando o tempo acompaña), filloas e o famoso «bico de San Andrés» (unha pasta de améndoa e mel con forma de cuncha de vieira).
• Viño tinto do Ulla (da Denominación de Orixe Rías Baixas, zona de Val do Ulla) ou o licor de augardente con herbas.

A sobremesa non falta: as «tortas de San Andrés», unhas empanadas doces recheas de cabaza e marmelo. E para beber, a queimada ritual, preparada ás agachadas ao caer o sol, con café, azucre, limón e augardente, mentres se recitan os conxuros contra as meigas.

Onde durmir e descansar

San Andrés de Teixido é unha aldea pequena (apenas unha trintena de casas), pero a oferta de aloxamento medrou nos últimos anos. Para vivir a experiencia plena, recoméndase:

• Casas rurais: «Casa do Vento» e «A Eira do Santo» (con vistas aos cantís e lareira). Prezos moderados (entre 60 e 90 €/noite).
• Albergue de peregrinos (xestionado pola Confraría): 15 prazas sen reserva, por orde de chegada. Doazón voluntaria.
• Hoteis en Cedeira (a 9 km): Hoteis como «O Muíño» e «Costa Artabra» ofrecen habitacións con encanto, desde 70 €.
• Camping: O «Camping Teixido», a 1 km do santuario, con parcelas para tendas e caravanas (prezo: 12 €/noite).

Importante: durante a romaría, moitas casas particulares alugan cuartos ou camas, anunciados con carteloxos días antes. Tamén é común que os veciños ofrezan «acollida de romeiros» (cear e durmir en palleiros ou galpóns) como tradición de hospitalidade.

Para os máis aventureiros, existe a posibilidade de durmir ao raso nas praias próximas (Praia de Teixido, de area dourada e rochas negras), pero hai que respectar as normas ambientais e pedir permiso ao concello.

Como chegar a San Andrés de Teixido

O santuario está situado na parroquia de San Andrés de Teixido, concello de Cedeira (A Coruña), na Costa da Morte. Aínda que é un lugar remoto, as vías de acceso melloraron moito:

• En coche: Desde A Coruña, tomar a AC-164 dirección Cedeira (uns 45 minutos). Ao chegar a Cedeira, seguir as indicacións cara a San Andrés (estrada local CP-4601, con curvas pero asfaltada). Atención á néboa en días de maruxía. Hai dous aparcadoiros: un grande a 500 m do santuario (de balde) e outro pequeno para persoas con mobilidade reducida.
• En autobús: A empresa Monforte (actualmente Arriva) ten servizo desde A Coruña a Cedeira (2 viaxes ao día, uns 12 €). Desde Cedeira, hai un microbús especial durante a romaría (cada media hora, 2 €).
• A pé: A ruta de sendeirismo máis popular é o «Camiño de San Andrés», que parte do porto de Cedeira e bordea os cantís (9 km, esixente). É o percorrido tradicional dos romeiros.
• En bicicleta: A ruta ciclista desde Ferrol (uns 40 km) pola estrada de Montoxo é dura pero gratificante. Hai un servizo de bicicletas eléctricas de aluguer en Cedeira (20 €/día).

Mitoloxía viva

San Andrés de Teixido non é só unha romaría: é un lugar onde a paisaxe se volve símbolo. As tres furnas que se abren baixo o santuario (Furna dos Namorados, Furna dos Enamorados e Furna do Inferno) son escenario de rituais de fertilidade e amor. Os peregrinos botan moedas e piden desexos. As cruces de pedra que salpican o camiño, os muíños de marés e a imaxe de San Andrés coa súa rede de pescador falan dun mundo onde o sagrado e o profano se abrazan.

Se non pode acudir o 8 de setembro, non se preocupe: o santuario está aberto todo o ano, e cada día hai quen chega a facer a súa promesa. Mais se ten ocasión, engádase á romeiría. Como din os vellos, «quen non vai a San Andrés de Teixido, non sabe o que se perdeu». E ao marchar, levará consigo un anaquiño de lenda, un pan de millo na mochila e a certeza de que, quizais, as almas que camiñan á noite tamén lle dirán adeus.

¿Listo para tu viaje a Galicia?

Ahorra hasta un 25% en Expedia

Cancelación flexible · Paga en el hotel · Programa de recompensas