Romería de San Andrés de Teixido: pedras milagreiras na serra da Capelada

Historia e orixe da romería

A romería de San Andrés de Teixido é unha das máis antigas e evocadoras de Galicia. Segundo a tradición, o apóstolo san Andrés chegou en barco ata a costa da serra da Capelada e construíu unha pequena ermida no lugar onde hoxe se ergue o santuario. A lenda di que quen non vai de vivo a Teixido, vai de morto, cargando cunha carga de area para demostrar a súa devoción. Esta crenza deu orixe a unha das peregrinacións máis singulares da cultura galega.

As pedras milagreiras son un elemento central da romería. No adro da igrexa atópase un conxunto de rochas graníticas que, segundo a crenza popular, posúen propiedades curativas. A máis coñecida é a «pedra dos namorados», que se di que axuda a atopar parella se se rodea tres veces no sentido das agullas do reloxo. Outras pedras, como a «pedra do salto» ou a «pedra do ollo», están asociadas a rituais de fertilidade, saúde e afastamento de malos espíritos. A tradición oral recolle que estas pedras foron depositadas polos deuses ou polos mouros que habitaban a contorna antes da chegada do cristianismo.

Ofertas de viaje a Galicia

Hoteles en Galicia — hasta un 25% de descuento

Ver en Expedia →

A historia documentada da romería remóntase ao século XVI, pero as orixes pagáns son evidentes nos rituais con pedras e nas ofrendas de pan, viño e queixo que os romeiros deixan nos ocos das rochas. Durante séculos, a Peregrinación a San Andrés de Teixido foi unha das máis importantes de Galicia, rivalizando con Santiago de Compostela en número de devotos, aínda que con carácter máis local.

Data e programa

A romería celébrase o 8 de setembro, festividade da Natividade da Virxe, pero con San Andrés como protagonista. Aínda que a data oficial é esa, as celebracións esténdense durante varios días, especialmente a fin de semana anterior e posterior.

Programa típico

• Véspera (7 de setembro): Chegada de romeiros, acendido de fogueiras e ofrendas nocturnas. Misa de vésperas.
• Día da romería (8 de setembro): Misa solemne na ermida ás 12:00 h. Procesión de San Andrés e a Virxe arredor do adro. Bendición das pedras milagreiras. Durante todo o día, rituais individuais nas pedras: rodearas, tocalas, facer pedidos.
• Post-romería (9 de setembro): Segunda misa e despedida dos romeiros. Algúns grupos realizan rituais de agradecemento e recollen herbas medicinais nos arredores.

Ademais dos actos relixiosos, hai actuacións de gaitas e grupos folclóricos, postos de artesanía e venda de productos locais. Nos últimos anos, a organización promove rutas de sendeirismo guiadas explicando o significado histórico e natural das pedras.

Gastronomía típica

A cociña da comarca do Ortegal, especialmente a zona de Cedeira e as serras da Capelada, ofrece pratos sinxelos pero cheos de sabor. Os romeiros recomiendan probar:

• Polbo á feira: O polbo cocido con sal, pemento e aceite é case obrigatorio nas festas.
• Empanada de zamburiñas ou de berberechos: Mariscos da costa de Cedeira, preparados en empanada con masa de pan.
• Callos: Prato contundente a base de tripas de tenreira, garavanzos e pemento, ideal para o frío da serra.
• Queixo de San Andrés: Queixo de leite cru de vaca, curado, de sabor forte e lixeiramente picante. Moitos romeiros ofrecen anacos de queixo nas pedras como ofrenda.
• Viño da terra: Viños brancos das denominacións Ribeira Sacra ou Valdeorras, e tamén viños albariños da zona.
• Doces de leite e filloas: As filloas con mel ou crema de leite son típicas no postre.

Nos postos da romería tamén se venden «pedras de azucre» (caramelos) e «paneciños benditos» que se conservan como amuletos.

Aloxamento

A aldea de Teixido é pequena, con apenas unha decena de casas restauradas. Para durmir preto, as opcións son:

• Casa rural «O Santuario»: A poucos metros da ermida, con habitacións sinxelas e vistas á serra. Precisa reserva con meses de antelación para a romería.
• Albergue de peregrinos «San Andrés»: Xestionado pola parroquia, con camareiras e servizos básicos. Acolle a romeiros previa inscrición.
• Hoteis e casas rurais en Cedeira: A 12 km, hai varias opcións: Hotel Puerto, Casa da Barca, Rural San Román. De alí saen autobuses lanzadeira durante a romería.
• Acampada libre: Permítese acampar nas inmediacións, pero con restricións por incendios. Mellor consultar coa Consellería de Medio Rural.

Recoméndase levar saco de durmir e roupa de abrigo, pois as noites na serra da Capelada son frías mesmo en setembro.

Como chegar

San Andrés de Teixido está situado no concello de Cedeira, na comarca do Ortegal, provincia da Coruña. As vías de acceso son:

• En coche: Dende A Coruña: AG-64 ata Ferrol, despois AC-862 ata Cedeira, logo estrada local DP-6304 que sobe á serra (15 km de curvas). Dende Lugo: N-634 ata Ribadeo, despois AC-862 por Viveiro e Cedeira. Atención: a estrada é estreita e con pendentes pronunciadas, recoméndase vehículo de marchas curtas.
• En autobús: A empresa Monbus (antiga Arriva) ten servizo desde Ferrol a Cedeira (liña C-6). Desde a estación de autobuses de Cedeira, hai servizo especial durante a romería en microbuses ata Teixido (con horarios adaptados ás misas).
• Andando: O Camiño de San Andrés, sinalizado como PR-G 120, parte de Cedeira (12 km) e tamén de Mera (8 km). É unha ruta de dificultade media, con vistas ao cantil da Capelada e ao faro de Estaca de Bares. Muitos romeiros fan a peregrinación a pé dende puntos afastados como Santiago ou Ferrol, durmindo en albergues.
• En bicicleta: A subida desde Cedeira é dura (300 m de desnivel en 8 km), pero posible con bicicleta de montaña. Hai aparcamento para bicis no adro.

Durante o día grande, o tráfico rodado está restrinxido a residentes e autobuses, polo que se recomenda aparcar en Cedeira e subir a pé ou en transporte habilitado. A organización coloca sinais e voluntarios para guiar os romeiros.

Máis alá da romería: a serra da Capelada

A contorna natural de Teixido forma parte do espazo protexido da Serra da Capelada, un dos lugares máis espectaculares de Galicia. Os cantís de Loiba, coñecidos como «os cantís do fin do mundo», ofrecen vistas impresionantes sobre o mar Cantábrico. O Faro de Estaca de Bares, o punto máis ao norte da Península Ibérica, está a 6 km. Moitos romeiros combinan a visita á romería con sendeirismo polas praias de area negra (Praia de Teixido, Praia da Ribeira) e con avistamento de aves mariñas como o albatros e o corvo mariño.

As pedras milagreiras non son só un obxecto de culto; son tamén un exemplo de xeomorfoloxía granítica, moldeadas polo vento e a choiva. A «Pedra dos Namorados» é unha rocha de case 2 metros de alto con forma de corazón, mentres que a «Pedra do Ollo» ten un orificio natural que se di que cura as enfermidades oculares se se mira a través del co ollo enfermo. Os rituais variaban segundo a transmisión oral: algunhas persoas fregaban a pedra coa parte do corpo afectada, outras deixaban ofrendas (moedas, pan, cabelos) e despois recollían a pedra para gardala na casa como protección.

Desde a perspectiva antropolóxica, a romería de San Andrés de Teixido é un exemplo vivo de sincretismo entre o paganismo (culto ás pedras, rituais de fertilidade) e a relixión cristiá (ermida, misas, bendicións). As «pedras milagreiras» son o símbolo dunha fe que non necesita intermediarios, onde o contacto directo coa pedra (elemento natural) se considera sagrado. A conservación destes rituais é fundamental para a identidade cultural galega, e a súa declaración como Festa de Interese Turístico de Galicia (dende 2018) axuda a protexelos.

En resumo, a romería de San Andrés de Teixido non é só unha festa relixiosa, senón unha experiencia que conecta coa historia máis profunda de Galicia, coa súa paisaxe e coas crenzas populares que perduran malia o paso do tempo. As «pedras milagreiras» son un testemuño de que a espiritualidade pode atoparse nos elementos máis simples da natureza, e a serra da Capelada é o escenario perfecto para esta conexión.