Romería de San Andrés de Teixido: de mortos e vivos

Romería de San Andrés de Teixido: de mortos e vivos

No cabo máis setentrional da Península Ibérica, onde as montañas da Serra da Capelada caen a pique sobre o Atlántico en cantís que semellan fin do mundo, atópase un dos lugares máis sagrados, misteriosos e fondamente arraigados na imaxinación colectiva de Galicia: a aldea de Teixido, no concello coruñés de Cedeira. Alí, cada mes de setembro, ten lugar unha das romarías máis antigas, máis concorridas e máis densas de simboloxía de toda a xeografía galega. A Romería de San Andrés de Teixido é unha festa maior declarada de Interese Turístico Galego, un cruzamento de camiños entre a devoción cristiá e as crenzas ancestrais, un espazo onde vivos e mortos conviven nunha atmosfera única.

A historia: cando os mortos van en romaría

A historia de San Andrés de Teixido mestúrase coa lenda e coa néboa dos séculos. Segundo a tradición, o apóstolo San Andrés atopábase predicando polas terras de Orteigueira e Cedeira cando os seus pés quedaron cravados na terra. Deus prometéralle que non o recollería ata que non recibise ofrendas de toda a humanidade. Di o ditoso refrán galego «Vai de morto quen non foi de vivo», expresión que resume toda a cosmovisión desta romaría. A crenza popular, firmemente estendida, asegura que todas as persoas deben peregrinar a Teixido polo menos unha vez na vida. Se non o fan en vida, terán que facelo en forma de alma en pena tras a morte, camiñando en procesión interminable entre os devandos cantís.

As primeiras referencias documentais da ermida datan do século XII, aínda que o culto é, con toda seguridade, moito máis antigo, herdanza directa dos ritos celtas e prerromanos nun espazo de carácter claramente telúrico. É probable que o santuario se erixise sobre un antigo lugar de culto pagán, como sucedeu en tantos outros recunchos de Galicia. O templo actual, de estilo románico e cunha soa nave, construíuse entre os séculos XIV e XVI, sufriu diversas reformas posteriores e foi crecendo ao redor seu unha pequena aldea adaptada ao fluxo constante de peregrinos. O retablo maior barroco e a imaxe do santo, tallada en pedra policromada, son as xoias arquitectónicas e artísticas do conxunto.

Ofertas de viaje a Galicia

Buscar en Expedia — hasta un 25% de descuento

Ver en Expedia →

Pero non todo é piedade cristiá nesta romaría. O encontro entre o sagrado e o profano, tan propio da cultura popular galega, é aquí especialmente salientable. Os exvotos, as ofrendas de cera representando membros do corpo sanados grazas a un milagre, colgan das paredes e dos teitos da ermida, nun despregamento gráfico dos medos e as esperanzas dos devotos. E xunto á ermida, a fonte dos tres canos, á que se atribúen poderes fecundantes e curativas, especialmente relacionada cos problemas de fertilidade feminina. As mulleres que desexaban quedar preñadas debían lavarse as mans na fonte e deixar unha cinta ou un anaco de roupa íntima nas ramas dos arboreiros circundantes, nun ritual claramente pre-cristián.

Data: o efémero do 8 de setembro

A Romaría de San Andrés de Teixido celébrase de xeito oficial o 8 de setembro, día da Natividade da Virxe, aínda que nas últimas décadas o programa se ampliou a fins de semana, no que se coñece como o «fin de semana grande», abarcando desde o venres ata o domingo máis próximos á data central, coa finalidade de permitir a participación dun número cada vez maior de persoas que se desprazan desde toda Galicia e mesmo máis alá. Adicionalmente, o santuario recibe peregrinos durante todo o ano, e hai unha segunda romaría de menor relevancia o primeiro domingo de maio, coincidindo coa primavera.

Programa: entre a misa e a música

O programa da Romaría de San Andrés de Teixido é unha combinación equilibrada entre actos relixiosos e lecer profano. A xornada comeza cedo, coa chegada dos primeiros peregrinos a pé, moitos dos cales levan camiñado toda a noite desde localidades próximas, nun exercicio de devoción e resistencia física que forma parte do ritual de purificación implícito na romaría. Ao longo da mañá sucedense as misas na ermida, sendo a misa maior, normalmente ao redor das 12:00, o momento máis solemne e concorrido, presidida polo párroco local e frecuentemente por autoridades eclesiásticas de maior rango.

Logo da cerimonia relixiosa, o ambiente transfórmase. Os adros e os prados circundantes énchense de multitude de postos onde se poden adquirir os produtos típicos da romaría: obxectos de artesanía, herbas medicinais, roupa, xoias, e sobre todo, os famosos roscóns e as figuriñas de pan que representan o santo. Estes paniniños non só se consomen: tamén se conservan nas casas coma amuletos protectoras contra as tempestades e os raios.

Pola tarde, a música toma o control. Tradicionalmente, grupos de gaitas e pandereiteiras animan a festa. Nos últimos anos, engadíronse orquestras modernas que tocan nas plataformas montadas para a ocasión, o que atrae a un público máis novo e converte a romaría nunha festa transversal, interxeracional. Tamén é habitual a presenza de feiras de artesanía, exhibicións de oficios tradicionais e outras actividades de promoción cultural e etnográfica que enriquecen a experiencia da visita.

Gastronomía: do mar e da terra ao paladar

A gastronomía é unha das grandes atraccións de calquera romaría galega, e San Andrés de Teixido non é unha excepción. Aquí, a cocción da terra atópase coa frescura do mar. A zona de Cedeira é coñecida pola calidade excepcional dos seus produtos mariños, e na romaría poden degustarse excelentes peixes e mariscos da ría. O polbo á feira é o rei indiscutible, preparado nas tradicionais cacerolas de cobre e servido con pemento, sal grosa e aceite de oliva, acompañado dun bo copo de viño tinto das Rías Baixas servido en cuncas de barro.

Os churrascos, as empanadas de zamburiña, de polbo ou de xoubas, as filloas, as queixadas de Cedeira e, especialmente, os doces típicos da romaría forman parte do oferta gastronómica. Os roscóns de Teixido, con forma de rosca e elaborados cunha masa doce azucrada, son un verdadeiro símbolo da festa. Outro doce tradicional son os froitos, pequenos bunuelos fritos con mel. E non podemos esquecer a queimada, que cos seus arcos de fogo e o seu conxuro recitado en galego converte o momento de degustación nun auténtico ritual máxico que segue coa liña de misticismo da romaría.

Aloxamento: durmir preto do cabo

A escasa poboación de Teixido fai que o alojamento na propia aldea sexa moi limitado, reducíndose practicamente a algunhas casas rurais que cómpre reservar con moita antelación, especialmente para as datas da romaría. Non obstante, as opcións amplíananse nos concellos próximos, sendo Cedeira, a capital municipal, o lugar onde atopar a maior oferta: hostais, pequenos hoteis e varias casas rurais que se distribúen pola vila mariñeira. Tamén en Orteigueira e en Cariño é posible atopar aloxamentos de calidade, especialmente casas rurais rehabilitadas que ofrecen unha estancia tranquila e en contacto coa natureza.

Para aqueles que buscan unha experiencia máis ligada co entorno natural, existen cámpings na zona, como o de Cedeira, que permiten disfrutar da paisaxe costeira da Serra da Capelada. Outra opción popular entre os máis aventurados e os peregrinos máis tradicionais é a pernocta ao aire libre, aínda que cómpre ter en conta as restricións e o respecto ao medio ambiente nun espazo natural tan sensible e protexido. Para aqueles que non lles importa desprazarse un pouco máis, as cidades de Ferrol e A Coruña ofrecen unha ampla variedade de hoteis de todas as categorías, a uns 60 e 100 quilómetros respectivamente.

Cómo chegar: camiños de pedra e néboa

Chegar a San Andrés de Teixido é xa parte da experiencia da romaría. A estrada que leva ata a aldea é unha das máis espectaculares de Galicia, unha serpenteante carreteira que se interna na Serra da Capelada, atravesando bosques de eucaliptos e piñeiros, prados onde pasta o gando e aldeíñas que semellan detidas no tempo. Para chegar en coche desde Ferrol, cómpre tomar a AP-9 cara ao norte, saír en Cedeira e, desde alí, tomar a AC-100 e despois a C-200-2 que leva directamente a Teixido. Desde A Coruña, o traxecto é similar, tomando a AP-9 ata Ferrol e logo seguindo as mesmas indicacións.

É moi importante ter en conta que durante as datas da romaría o tránsito de vehículos está restrinxido na zona da aldea, polo que se habilitan aparcadoiros periféricos e servizos de lanzadeiras de autobús que levan aos visitantes ata a ermida. Tamén é posible chegar en transporte público: existe unha liña de autobús regular que conecta Cedeira con Teixido, aínda que durante a romaría se reforza o servizo con expedicións extra. Para os máis devotos e para os amantes do sendeirismo, existen varias rutas a pé que levan ata o santuario, a máis famosa delas o Camino de San Andrés, unha ruta histórica que une Cedeira con Teixido atravesando a serra, dunha beleza paisaxística arrebatadora.

A Romaría de San Andrés de Teixido é, en definitiva, moito máis que unha festa. É unha cerna da identidade galega, un espazo onde a festa, a devoción, a natureza e a cultura popular se dan a man para crear unha experiencia irrepetible. Ir a Teixido é conectar co máis fondo das crenzas de Galicia, coa relación dos homes e mulleres destas terras conquenaventanas.

¿Listo para tu viaje a Galicia?

Ahorra hasta un 25% en Expedia

Cancelación flexible · Paga en el hotel · Programa de recompensas