Romería da Virxe da Xunqueira en Rois: ermida e tradición rural
Unha peregrinación enraizada na paisaxe e na memoria de Rois, cunha ermida que mira ao río Tinto.
Nas beiras do río Tinto, no concello coruñés de Rois, levántase a ermida da Virxe da Xunqueira, un pequeno santuario de pedra que cada ano se converte no corazón dunha das romarías máis sentidas da comarca do Sar. Esta festa, que mestura devoción, encontro veciñal e lembranzas de tempos labregos, segue a ser un fito no calendario estival. A romaría non é só un acto relixioso: é a expresión viva dunha cultura rural que resiste, onde o son das pandeiretas e o cheiro a empanada se funden coa sombra dos carballos centenarios.
Historia e orixe da devoción
A orixe da romaría da Virxe da Xunqueira pérdese entre a lenda e os documentos parroquiais. A ermida, de estilo popular e reconstruída en varias ocasións, aparece xa citada en textos do século XVII. Conta a tradición que a imaxe da Virxe foi atopada por un labrego entre unha xunqueira —de aí o nome—, agochada talvez durante as épocas de persecucións relixiosas. O lugar, sempre vencellado á auga e á fertilidade, foi destino de romeros que viñan pedir polas colleitas e a saúde dos animais.
Durante séculos, a romaría foi o punto de encontro das parroquias de Rois, Ermedelo, San Xoán de Rois e mesmo de lugares máis afastados. Os romeiros chegaban a pé, en carros de bois e, máis tarde, en autobuses que enchían as rúas estreitas. A ermida, pequena e humilde, acolle no seu interior un retablo barroco popular e unha imaxe da Virxe co Neno, vestida con mantos bordados polas mulleres da zona. A historia non está escrita en grandes arquivos, pero si na memoria dos veciños, que pasan de pais a fillos as historias de favor concedido e de milagres lixeiros.
No século XX, a romaría sufriu un declive, mais desde os anos 90 recuperou pulo grazas á asociación de veciños e á Parroquia de Rois. Hoxe é un dos eventos culturais e relixiosos que mellor representa a identidade do concello, declarada de interese turístico local.
Registra tu dominio
Dominios .com, .es, .net y más de 500 extensiones. DNS gestionado incluido.
Buscar dominio →Data e programa da romaría
A romaría da Virxe da Xunqueira celébrase cada ano o primeiro domingo de setembro, aínda que os actos comezan xa o sábado anterior. No ano 2025, por exemplo, a data central será o 7 de setembro, coa misa solemne e a procesión. O programa, que se mantén con pequenas variacións, é o seguinte:
Sábado (vespera)
- 18:00 h – Apertura da exposición de oficios tradicionais no adro da ermida.
- 20:00 h – Actuación de grupos de gaitas e cantigas de pandeiro.
- 22:00 h – Sardiñada popular con viño do país (prezo simbólico).
- 23:30 h – Verbena amenizada por orquestra local (praza da ermida).
Domingo (día grande)
- 10:30 h – Recepción de romeiros e bendición de pan e viño.
- 11:30 h – Santa misa cantada pola Coral de Rois.
- 12:45 h – Procesión da Virxe arredor da ermida, con lanzamento de flores e salvas.
- 14:00 h – Xantar popular no campo da festa: polbo, empanada, churrasco.
- 16:30 h – Xogos populares para nenos e adultos (carreiras de sacos, tiro de corda).
- 18:00 h – Actuación de baile tradicional e folclore galego.
- 20:00 h – Ofrenda floral no río Tinto e despedida cantada.
Programa orientativo; pode sufrir cambios. Recoméndase consultar o cartel oficial do Concello de Rois.
A ermida da Xunqueira: unha xoia de pedra e silencio
A ermida está situada nunha pequena elevación sobre o río Tinto, rodeada de prados e árbores autóctonas. A súa arquitectura é sinxela: planta rectangular, muros de granito e tellado a dúas augas. Unha espadana con dous vans acolle as campás. O interior, de sobra coñecido polos devotos, garda un retablo do século XVIII con imaxes de San Antonio e San Xoán Bautista. Pero sen dúbida o máis valioso é a imaxe da Virxe da Xunqueira, unha talla de madeira de factura popular que sorrí cunha expresión serena.
O recinto conta cun adro empedrado onde se realizan as danzas e unha carballeira con mesas de pedra. Moitos romeiros traen a súa propia comida, pero tamén hai postos de venda de empanadas, mel e artesanía. O son da auga do río, que corre a poucos metros, acompaña todo o día a festa.
Gastronomía: sabores da terra
Na romaría, a comida é parte esencial do ritual. As tradicións culinarias de Rois mesturan produtos da horta, do mar e do monte. O prato máis esperado é o polbo á feira, cocido en potas de cobre e servido con cachelos, pemento e aceite de oliva. A empanada de carne ou de atún, feita polas panadeiras da zona, é outro clásico. Nos postos tamén se pode probar o churrasco e as sardiñas asadas que o sábado pola noite enchen o aire de fume e cheiro a brasa.
Especialidades imprescindibles:
- Polbo á feira con cachelos.
- Empanada de zamburiñas e de carne.
- Churrasco de porco cebado con grelos.
- Filloa de entroido (con mel ou azucre).
- Queixo do país e mel de Rois.
- Viño albariño da subzona do Sar e ribeiro.
- Café con licor de herbas caseiro.
Para acompañar, nada como un viño do país, da denominación Rías Baixas (subzona Ribeira do Ulla) ou un augardente de herbas. Os postos de doces ofrecen filloas, roscón e bica. Moitos veciños preparan bolos do pote e empanadas de millo que comparten cos amigos no campo da festa.
Aloxamento en Rois e arredores
Aínda que a romaría é unha festa dun día, moitos visitantes prefiren chegar con antelación para gozar da contorna. O concello de Rois dispón de varias opcións de aloxamento rural. A maioría son casas de turismo rural e pequenos hoteis con encanto.
- Casa Reitoral de Rois – Antiga reitoral rehabilitada con 6 cuartos. Ofrece cea con produtos locais. Ideal para grupos. Prezo desde 60 €/noite.
- Pazo de Ermedelo – Casa señorial do século XVIII con xardín e piscina. 8 cuartos. Ambiente tranquilo. Prezo desde 80 €/noite.
- Albergue A Xunqueira – Xestionado pola asociación veciñal, con capacidade para 20 persoas en cuartos compartidos. Ideal para peregrinos. Prezo desde 15 €/praza.
- Casas de turismo rural “O Souto” – Dúas casas completas con cociña e cheminea. Prezo desde 90 €/noite (casa enteira).
- Alternativas próximas: en Padrón (a 10 km) hai hoteis e pensións; en Santiago de Compostela (a 25 km) a oferta é ampla.
Recoméndase reservar con antelación, especialmente na fin de semana da romaría.
Como chegar ata a ermida
A ermida da Virxe da Xunqueira está situada na parroquia de Rois, lugar da Xunqueira, a uns 2 km do centro de Rois (capital municipal). O acceso é sinxelo tanto en coche como en transporte público.
En coche
Desde Santiago de Compostela, tómase a AP-9 dirección Vigo, saída 70 (Padrón). Despois, séguese a estrada PO-8205 ata Rois. Ao chegar ao pobo, hai sinais que indican “Ermida Virxe da Xunqueira”. O aparcamento é gratuíto nun campo habilitado preto do río. O día da romaría recoméndase chegar cedo, xa que o espazo se enche.
En autobús
Línea Monbus Santiago – Rois – Padrón (con parada no centro de Rois). Dende a parada, a ermida está a 20 minutos a pé por un camiño sinalizado. O domingo de romaría o concello pon un servizo de microbús gratuito dende a praza do Concello.
Andando ou en bicicleta
Rois está atravesado por rutas de sendeirismo, como a Senda do Río Tinto. Dende o centro urbano, un paseo a pé de 2,5 km por pistas asfaltadas e camiños de terra leva directamente á ermida. É unha ruta fácil, con sombra de árbores e vistas ao val.
Saír pola rúa do Río, pasar o campo da feira, seguir o carreiro sinalizado “Ruta da Xunqueira” (2 km). Tempo estimado: 25 min a pé.
Quen prefira a bicicleta pode circular por estradas secundarias con pouco tráfico.
Te puede interesar:
Noticias de Galicia — Galicia Universal — periódico digital
Turismo de Galicia — Rutas, playas y gastronomía
Imperial Perlas — Joyería y complementos
