Romería da Virxe da Franqueira en Ponteareas

Romería da Virxe da Franqueira en Ponteareas

A Romería da Virxe da Franqueira é unha das celebracións relixiosas e culturais máis emblemáticas do concello de Ponteareas, situado na provincia de Pontevedra, en pleno corazón das Rías Baixas galegas. Esta festa, que ten lugar cada ano no mes de maio, atrae a milleiros de peregrinos e visitantes non só de Galicia senón tamén doutras partes de España e mesmo do estranxeiro. A romaría combina elementos relixiosos, tradicións populares, gastronomía típica e un canto ao patrimonio natural e espiritual da comarca. Neste artigo, exploraremos a historia desta devoción, as datas exactas da celebración, o programa detallado de actos, as opcións de aloxamento e como chegar ata este fermoso recuncho galego.

Historia da Virxe da Franqueira

A devoción á Virxe da Franqueira remóntase a tempos medievais, cando segundo a tradición un pastor atopou unha imaxe da Virxe nunha fraga da parroquia de San Xurxo de Sacos, preto do Monte Aloia. O santuario actual, situado no Cumial da Franqueira, foi construído no século XVII, aínda que hai constancia de que xa existía unha capela anterior. A lenda conta que a Virxe apareceu nunha árbore e que o lugar onde foi achada se converteu nun centro de peregrinación. Durante séculos, os veciños de Ponteareas e das parroquias limítrofes acudían en romaría para pedir protección e milagres, especialmente relacionados coas colleitas e a saúde dos animais. A festa foi medrando co paso do tempo, e na actualidade está declarada de Interese Turístico de Galicia.

O nome «Franqueira» podería derivar do termo «franco», facendo referencia a unha zona de paso ou a un lugar onde se concedían privilexios. Outros historiadores apuntan a que o topónimo provén de «fragrancia», pola fragancia das flores e herbas do monte. Sexa como for, a romería converteuse nun símbolo de identidade para os ponteareáns, que cada ano renova a súa fe e a súa conexión coa natureza.

Planifica tu escapada a Galicia

Ahorra un 25% o más en tu alojamiento con las mejores ofertas

Ver en Expedia →

No século XIX, coa desamortización de Mendizábal, o santuario estivo ameazado de desaparición pero foi mantido grazas ao esforzo dos fregueses. A iconografía da Virxe é a dunha imaxe de vestir, con manto azul e coroa, que durante a romaría é paseada en procesión polos montes circundantes. Destaca tamén a presenza do «Cristo da Franqueira», un crucifixo que acompaña á Virxe nos actos litúrxicos.

Data da Romería

A Romería da Virxe da Franqueira celébrase o último domingo do mes de maio, aínda que os actos preparatorios comezan varios días antes. Concretamente, no ano 2025 a festa terá lugar o domingo 25 de maio, sendo a novena do 16 ao 24 de maio. A data pode variar lixeiramente segundo o calendario litúrxico, pero sempre se mantén a fin de semana de maio posterior á ascensión. Aínda que a festa central é o domingo, o sábado anterior xa hai actividades como a ofrenda floral e a verbena.

É recomendable consultar a páxina do Concello de Ponteareas para confirmar as datas exactas, xa que ás veces hai cambios de última hora. A romería coincide co mes das flores, o que realza a beleza do contorno natural do Monte Aloia, declarado Parque Natural.

Programa de actos

O programa da romaría é extenso e inclúe actividades relixiosas, culturais, musicais e lúdicas. A continuación, detallamos os principais eventos que teñen lugar durante os días grandes:

Novena (9 días antes do domingo)

Desde o sábado anterior ao domingo de romaría, celébrase a novena na capela da Franqueira. Cada día hai misa ás 19:00 horas, seguida de rezos e cánticos. É un momento de recollemento espiritual para os devotos.

Sábado de romaría

Pola tarde, a partir das 17:00, comeza a concentración de xentes nos arredores do santuario. Ás 18:30 ten lugar a ofrenda floral á Virxe, con participación de asociacións, confrarías e grupos de gaitas. Ás 20:00 hai misa vespertina e posteriormente, ás 22:30, verbena popular na praza da Franqueira con orquestras e bandas de música tradicionais. Durante toda a noite, os romeros poden gozar do ambiente festivo e da gastronomía nos postos ambulantes.

Domingo grande

O día central comeza ás 8:00 da mañá co repique de campás e a alborada con gaitas. Ás 9:00 hai misa de romeros, e ás 10:30 ofíciase a misa solemne cantada polo Coro da Franqueira. A continuación, sobre as 11:30, sae a procesión coa imaxe da Virxe e o Cristos. A comitiva percorre os camiños do monte até a capela do Santo, coas típicas «alfombras de flores» feitas polos veciños. A procesión dura aproximadamente dúas horas. Ás 14:00 ten lugar a comida campestre nos campos da contorna, con churrasco, empanada, pulpo e viño da terra. Pola tarde, a partir das 17:00, continúa a festa con xogos tradicionais para nenos, pasarrúas e unha gran sesión de bailes rexionais. Ás 19:30 finaliza coa despedida da Virxe e a queima de foguetes.

Ademais, durante toda a fin de semana hai postos de artesanía, mostra de produtos locais como mel, queixos e licores, e exposicións sobre a historia da romaría.

Gastronomía típica da romaría

A romería da Franqueira é un escaparate da rica gastronomía ponteareana. Nos postos e nas mesas familiares non poden faltar:

• Polbo á feira: cocido e servido en pratos de madeira con aceite, pimentón e sal gordo. É un dos pratos estrela.
• Empanada de millo e trigo: rechea de carne, atún ou berberechos, típica de toda Galicia.
• Churrasco e costelas: asados na brasa, con acompañamento de patacas cocidas e pementos de Padrón.
• Fillosas e orellas: doces fritos espolvoreados con azucre e canela, que se toman como sobremesa.
• Queixos artesanais: como o tetilla ou o de San Simón, da zona de A Cañiza.
• Viño albariño e mencía: da Denominación de Orixe Rías Baixas, que maridan á perfección cos pratos.
• Licor café e augardente: para rematar a comida.

Tamén son habituais as empanadas de zamburiñas e os «cachelos» (patacas cocidas con pemento). Se se está na romaría, convén degustar o pulpo dos postos oficiais, que seguen a receita tradicional.

Aloxamento en Ponteareas e arredores

Ponteareas conta cunha oferta de aloxamento variada, aínda que para a romaría é recomendable reservar con antelación. As opcións principais son:

• Pensións e casas rurais: como a Casa do Mestre, a Casa da Torre ou a Pensión O Souto, con prezos moderados e ambiente acolledor. Moitas están situadas nas parroquias de Sacos, Areas ou Guláns.
• Hotereis: o Hotel A Franqueira, a poucos quilómetros do santuario, ofrece habitacións con vistas ao monte. Tamén hai hoteis en Ponteareas vila, como o Hotel Novo ou o Hotel O Peirao.
• Camping: o Camping Monte Aloia, no propio parque natural, é perfecto para os amantes da natureza. Durante a romaría adoita estar completo.
• Albergues: o Albergue de Peregrinos de Ponteareas, na rúa da Estación, é unha opción económica (aínda que con capacidade limitada).
• Apartamentos turísticos: en plataformas como Airbnb hai varias opcións na zona centro.

Para aqueles que queiran durmir preto do santuario, recoméndase a Casa de Turismo Rural «O Cumial» que ten capacidade para 12 persoas.

Como chegar á Romería da Franqueira

O santuario da Franqueira está situado no Monte Aloia, a uns 6 km do centro de Ponteareas. Os accesos son:

En coche

Desde Vigo: pola autovía A-55 (corredor do Val Miñor) ata a saída 179 (Ponteareas sur). Despois, seguir as indicacións cara a Franqueira (estrada PO-254). O aparcamento é limitado o día da romaría, polo que se recomenda chegar cedo ou utilizar os buses lanzadeira.

Desde Pontevedra: pola autoestrada AP-9 ata a saída 137 (Tui-Ponteareas). Logo, coller a PO-254 dirección Franqueira.

Desde Ourense: pola A-52 até o nó do Pino, despois pola A-55 sentido Tui.

En transporte público

Hai un servizo especial de autobuses desde Ponteareas vila (praza da Fonte) ata o santuario durante a romaría, con frecuencias cada 30 minutos desde as 8:00 ás 21:00. As liñas regulares de Monbus conectan Vigo e Tui con Ponteareas, e desde alí pódese coller o transporte especial.

En tren: a estación de ferrocarril de Ponteareas (liña Vigo-Ourense) recibe trens de longa e media distancia. Unha vez na estación, hai taxis e autobuses locais. A romaría habilitou un servizo de microbuses desde a estación.

En bicicleta

A ruta ciclista desde Ponteareas ao monte Aloia ten unha dificultade media-baixa (6 km con pendente suave). Hai un carril bici parcial e pódese deixar a bicicleta en aparcadoiros vixiados.

Para os peregrinos a pé, hai sendeiros sinalizados desde a aldea de Sacos ou desde a igrexa de San Xurxo, que forman parte do Camiño de Santiago Portugués (variante espiritual).

Consellos prácticos

Para gozar da romería, é recomendable levar roupa cómoda e calzado de monte, protección solar e auga. O día grande hai gran afluencia de xente, así que se se quere participar na procesión é mellor situarse con antelación. Tamén é habitual levar unha planta ou ramo de flores para ofrecer á Virxe. Os postos de comida aceptan efectivo maioritariamente, aínda que algúns teñen datáfono. Se se pernocta, convén reservar con meses de antelación. Por último, respectar o contorno natural e as normas do Parque Natural Monte Aloia.

Conclusión

A Romería da Virxe da Franqueira en Ponteareas é moito máis que unha festa relixiosa: é unha experiencia sensorial que combina fe, tradición, natureza e gastronomía. Cada maio, o Monte Aloia convértese no epicentro da cultura galega, onde se mesturan rezos e gaitas, olor a polbo e a flores, e o son dos foguetes que anuncian unha nova edición. Tanto se es crente como se simplemente buscas unha xornada festiva nun paraxe único, esta romaría merece unha visita. Non esquezas consultar o programa oficial para non perderte ningún acto e, sobre todo, disfrutar da hospitalidade dos ponteareáns. Ata a próxima romaría!