Festa dos Caneiros en Betanzos: paseo fluvial, campa y tradición gallega

Por redacción de engalicia.info

No corrente dos meses de primavera, a vila de Betanzos, coñecida historicamente como a capital das Brigantinas, transfórmase nun punto de encontro ineludible para amantes da natureza, a gastronomía e as tradicións máis arraigadas de Galicia. Falamos da Festa dos Caneiros, unha celebración que vai moito máis alá dun simple evento lúdico. É unha auténtica exaltación do patrimonio fluvial, unha homenaxe ó río Mandeo e, sobre todo, unha festa de reivindicación cultural que resiste o paso do tempo coa mesma forza coa que as augas do Mandeo e do Mendo se unen na ría de Betanzos.

Historia: A resistencia dun pobo fronte á despoboación

Para entender a magnitude da Festa dos Caneiros, hai que viaxar á década de 1960. Naquela época, o concello de Betanzos planificou a construción dun encoro no río Mandeo que tería como consecuencia a desaparición de varias aldeas e a perda dun val dun valor ecolóxico e paisaxístico incalculable. Foi entón cando xurdiu a voz de protesta, liderada por figuras ilustres como o escritor e xornalista Francisco Vales Vázquez, máis coñecido como «Pacheco».

¿Buscas alojamiento en Galicia?

Compara precios en hoteles, casas rurales y apartamentos

Ver en Expedia →

Co lema «Polo agora e polo futuro dos Caneiros», os veciños organizáronse para defender a súa terra. A creación da festa no ano 1963 (aínda que hai fontes que sitúan os seus primeiros pasos coma merenda popular algo antes) foi a estratexia perfecta: utilizar a cultura, a música e a gastronomía como escudo. Finalmente, o proxecto do encoro paralizouse, pero a festa quedou para sempre como testemuño desa vitoria popular. Hoxe, a Asociación Cultural Pacheco Zambudio é a encargada de manter viva esta chama, organizando un evento que atrae a miles de persoas cada ano e que está declarada Festa de Interese Turístico de Galicia.

Fecha: Cando o Mandeo esperta na primavera

A Festa dos Caneiros non ten unha data fixa no calendario, senón que está irremediablemente ligada ó ciclo biolóxico dun dos peixes máis antigos e apreciados das nosas augas: a lamprea. A celebración adoita ter lugar na segunda quincena de abril ou a primeiros de maio, cando a subida deste peixe desde o mar ata as augas continentais para desovar está no seu punto álxido.

A elección da data tamén depende das condicións do caudal do río Mandeo. É neste momento cando o val lucirá un verde esmeralda intenso, xusto antes de que a calor do verán comece a esgotar as fontes e os regatos que alimentan este espazo natural privilexiado.

O programa: Un día de campo, música e natureza

O corazón da festa latexa na zona coñecida como Os Caneiros, unha finca privativa dunha beleza senlleira, xestionada pola propia asociación, que está pechada o resto do ano para preservar o seu ecosistema. Durante a xornada festiva, os asistentes acceden mediante un convite que inclúe a comida, a bebida e o entretenemento. O programa típico desenvólvese da seguinte maneira:

• Mañá (10:00 – 13:00): A xornada comeza coa habitual e multitudinaria Romaría Camiño dos Caneiros. Os asistentes realizan un fermoso paseo fluvial de preto de sete quilómetros a carón do río Mandeo, saíndo dende Betanzos. É unha marcha pedestre familiar onde se goza da natureza e se comparte a emoción da chegada.
• Mediodía: Apertura das portas da finca. Os asentes instálanse nas súas «campañas» (casetas de lona e madeira construídas para a ocasión) ou nas mesas baixo os carballos. Comeza o xantar, que adoita ser a base de empanada, carne ao forno, churrasco e, por suposto, os famosos polos e peixes asados no espeto, que teñen a súa orixe no século XIX. A carne de vitela de Betanzos, que conta con escudo de calidade, é a raíña deste festín.
• Tarde: A música marca o ritmo da cea e do sarao. As bandas de música tradicionais galegas, como a Banda de Música de Betanzos, engalanada cos seus vistosos uniformes, percorren o recinto tocando pasodobres, muiñeiras e outras pezas populares.
• Noite: A festa non remata co solpor. Adóitase pechar a xornada cunha verbena popular na vila ou cunha cea de irmamento que alonga a光度 ata a madrugada.

Gastronomía: A Lamprea e a Vitela de Betanzos

É imposible falar dos Caneiros sen facer mención honorífica á súa gastronomía, fortemente anclada nos dous grandes produtos comarcais: a lamprea e a carne de vitela. A lamprea é un animal prehistórico, un ciclóstomo de forma anguiliforme que remonta os ríos galegos dende hai milleiros de anos. O seu aspecto pode resultar singular, mesmo intimidante para quen non está afeito, pero a súa carne é de intenso sabor, graxa e cun toque terroso que enamora aos máis gourmets.

Na Festa dos Caneiros, pódese degustar preparada de múltiples formas, aínda que a estrela é, sen dúbida, a lamprea á brasa, asada lentamente sobre as brasas e adobada cun allo que realza o seu sabor. Tamén pode servirse «a la bilbaína», en empanada ou en guiso coa súa propia sangre e viño tinto, pratos que constitúen verdadeiros tesouros da cociña galega.

Para acompañar estes manxares, nada mellor que un bo viño tinto da comarca ou das Rías Baixas que axude a facer a dixestión máis doada. E de postre, ou para o café, non poden faltar as delicias locais como as améndoas garrapiñadas, as tortas de Betanzos (famosas polo seu tamaño e finura) ou o licor tradicional feito con herbas da terra.

Aloxamento: Onde descansar na comarca das Mariñas

Para aqueles que desexen gozar desta experiencia con calma e non ter que marchar correndo, a comarca das Mariñas dos Condes e Betanzos ofrece unha ampla e variada rede de aloxamentos de alta calidade, que van dende encantadoras casas rurais ata modernos hoteis con todas as comodidades.

Na mesma vila de Betanzos existen establecementos como o Hotel Gare, ou o Hotel Pazo do Faramello (aínda que este último está en fechas en rehabilitación). Nas proximidades, é moi recomendable optar polo turismo rural, que permite gozar plenamente da contorna natural. As antigas «pazos», casas grandes e aldeas restauradas foron convertidas en fermosos aloxamentos con encanto. Exemplos perfectos son a Casa Grande de Raxoi en Bergondo ou a Casa Miñones, que ofrecen aos hóspedes a oportunidade de relaxarse nunha contorna histórica e natural despois dun día festivo ao ar libre.

Cómo chegar a Os Caneiros

Llegar á romaría é relativamente sinxelo grazas á excelente situación xeográfica de Betanzos.

En Coche

Betanzos está conectada directamente coa Autovía do Noroeste (AP-9/A-6), tomando a saída 548 ou 554 dependendo do sentido. Desde a Coruña, o traxecto é duns 25 minutos pola AP-9, e dende Ferrol uns 35 minutos pola mesma vía. Desde Santiago de Compostela, o traxecto é dunhas 45 minutos. Unha vez en Betanzos, hai que dirixirse cara á zona do Miño ou seguir as indicacións viarias habilitadas pola organización para os aparcadoros habilitados durante a festa.

En Transporte Público

Para aqueles que prefiran evitar o coche, Betanzos conta cunha estación de ferrocarril (Betanzos-Infesta) con conexións frecuentes a Renfe (Media Distancia) e proximidades dende A Coruña, Ferrol e Santiago de Compostela. Tamén existen liñas regulares de autobús (ALSA e Monbús) que conectan a vila coas principais cidades galegas. Para ir dende a estación ata o inicio do paseo fluvial ou á campa, o concello adoita habilitar servizos de taxis e, en ocasións, autobuses lanzadeira durante a celebración.

A Festa dos Caneiros é moito máis que unha cita no calendario gastronómico de Galicia; é o resultado do amor e o esforzo xeneroso e desinteresado de moitas persoas que traballan o longo do ano para que todo saia perfecto e para que as tradicións non morran. Unhas tradicións que, afortunadamente, seguen ben vivas e que fan que os galegos e os nosos visitantes sexamos máis afortunados. Se aínda non tiveches a sorte de asistir, reserva a data para a próxima primavera e ven descubrir un dos recunchos máis fermosos e saborosos de Galicia. ¡Animádevos e bo proveito!

¿Listo para tu viaje a Galicia?

Ahorra hasta un 25% en Expedia

Cancelación flexible · Paga en el hotel · Programa de recompensas