Festa dos Caneiros en Betanzos: barcas, río y diversión

Cando o mes de agosto comeza a debuxar as súas últimas luces sobre as Mariñas, a vila de Betanzos desperta cunha enerxía diferente. O río Mero, que durante séculos foi testemuña silenciosa do discurrir cotián dos betanceiros, transfórmase nun palco acuático onde ten lugar unha das celebracións máis antigas, orixinais e multitudinarias de toda Galicia: a Festa dos Caneiros. Baixo a declaración de Festa de Interese Turístico de Galicia, este evento consegue mesturar como ninguén a tradición máis arraigada coa folie colectiva, atraendo a miles de visitantes que chegan dispostos a remullarse, cantar e brindar polo verán.

A esencia dos Caneiros é difícil de explicar con palabras; hai que vivila. Imaxina centos de embarcacións de todo tipo e tamaño —dende as tradicionais traineras ata chiños de madeira, pasando por artefactos flotantes decorados con imaxinación desbordante— surcando as augas tranquilas do río. Os seus tripulantes, armados con remos, cántaros, esgnazadeiras e calquera recipiente capaz de conter e lanzar auga, enfróntanse nunha batalla campal na que o único obxectivo é rematar calado ata os ósos. Pero a festa non é só auga; é música, é o cheiro a polbo e churrasco que impregna o ar, é a risa contaxiosa dos veciños e visitantes. Sexas ou non de Betanzos, durante uns días, a Festa dos Caneiros convértese no fogar de todos.

¿Buscas alojamiento en Galicia?

Compara precios en hoteles, casas rurales y apartamentos

Ver en Expedia →

Historia: Dos cesteiros á batalla naval máis famosa

A orixe da Festa dos Caneiros remóntase a mediados do século XIX, nacendo como unha celebración eminentemente sindicalista e reivindicativa, pero cun carácter lúdico fundamental. En 1850, a Sociedade de Cesteiros de Betanzos, un gremio de gran importancia na comarca das Mariñas, comezou a organizar unha romaría campestre o primeiro domingo de agosto. O propósito era dobre: celebrar o final da colleita do trigo e render homenaxe ao avogado Antonio Quiroga, quen axudara ao gremio nos seus enfrontamentos laborais.

A Romaría dos Cesteiros levábase a cabo na zona de Caneiros, unha paraxe natural á beira do río Mero, onde os asistentes escoitaban música, bailaban e degustaban viño e comida. Non foi ata as primeiras décadas do século XX, nun contexto de forte galeguismo e reivindicación cultural, cando o evento, xa organizado polo Sindicato Agrícola de Gandarios, se transformou para ter unha marcada identidade galeguista. Nesta época comezaron a introducirse elementos máis políticos e culturais na celebración.

Coa chegada da Guerra Civil e a posterior represión franquista, a festa foi prohibida e silenciada. O réxime non vía con bos ollos unha concentración multitudinaria que tiña as súas raíces no sindicalismo e no galeguismo. Non obstante, a memoria popular resistiu e, coa Transición Democrática, a festa renaceu con forza nos anos 70. Foi nese momento de efervescencia cando se introduciu a devandita batalla naval de auga, unha iniciativa para darlle un toque máis participativo, moderno e puramente festivo ao evento. O antigo Sindicato Agrícola foi substituído pola comisión de festas e, posteriormente, pola Comunidad de Montes de Gandarios, que hoxe segue sendo a principal responsable da organización.

A evolución foi notable: das poucas ducias de cesteiros que se xuntaban arredor dunha comida, pasouse a unha celebración de masas que supera regularmente os dez mil asistentes. Actualmente, o cronista oficial de Betanzos, Francisco Pena, foi fundamental para documentar e manter viva a memoria histórica do evento.

Data: Cando ten lugar esta celebración fluvial?

Se te preguntas cando podes gozar deste espectáculo acuático e festivo, debes estar atento ao calendario estival. A data está case marcada a fogo na tradición: celébrase o primeiro domingo de agosto. Isto converte o primeiro fin de semana do oitavo mes do ano nunha data clave para os amantes da cultura galega.

Aínda que o acto central e máis multitudinario, a batalla de auga das barcas, ten lugar na xornada dominical ao mediodía, a vila de Betanzos adoita preparar un programa máis amplo. As festas poden estenderse ao longo de todo a fin de semana, coa presentación das barcas e preparacións no sábado, e actividades paralelas.

Programa da Festa: O que non che podes perder

Aínda que cada ano a organización pode presentar variacións, hai unha columnata vertebral de actividades que define os Caneiros:

• A Concentración Fluvial e Desfile: A mañá do domingo comeza coa chegada e preparación das embarcacións nas beiras do río Mero e outros puntos de reunión. Algunhas xa foron previamente expostas na vila. Hai un desfile que percorre as rúas de Betanzos con música tradicional galega, dúas bandas de gaitas, cabezudos e a inevitable presenza do «Meco», unha figura espectacular que adoita representar a algún político ou persoa de actualidade, sempre cun toque satírico que arranca risas e aplausos.
• A Batalla Naval de Auga: Ás 12:00 ou 13:00 horas, dáse o pistoletazo de saída. As barcas entrando no río Mero e o caos fai a súa aparición. É un espectáculo visual e sonoro. A auga vóase por todas partes, dende as barcas e dende as beiras, onde miles de persoas con esgnazadeiras, mangueiras, pulverizadores, baldes e mesmo cántaros se lanzan con ledicia. Non hai cuarteIS: todos son obxectivo.
• A Festa no Prado de Caneiros: Unha vez que a batalla de auga remata e os combatentes están suficientemente empapados, a acción trasládase ao Prado de Caneiros e outras zonas habilitadas. Aquí cóllase forza coa gastronomía. Dispútanse os tradicionais concursos de empanadas e de viño. O momento máis esperado chega coa actuación en directo dunha orquestra ou grupo musical, que pon a bailar a miles de persoas ao ritmo de pasodobres, muiñeiras e os éxitos do momento.
• Actividades Deportivas e Culturais: En anos anteriores, téñense incluído probas deportivas tradicionais, actividades para nenos e nenas, e exposicións que recordan a historia dos cesteiros e da comarca.

Gastronomía: O que comproba o corpo despois da batalla

Logo de tantas horas de lanzar auga e cantar, o corpo pide guerra, pero desta vez culinaria. A Festa dos Caneiros é tamén un escaparate formidable da excelente gastronomía da comarca das Mariñas dos Condes e, por extensión, da provincia da Coruña.

O grande protagonista é, sen dúbida, a tortilla de patacas. Betanzos é famoso polas súas empanadas e por unha forma moi particular de cocer a tortilla, pero durante os Caneiros, o que manda é a concorrencia e a calidade. Ademais, non se pode esquecer que Betanzos celebra o seu propio concurso de empanada, e moitos dos mestres canteiros que alí se din presentes traen as súas creacións.

Os postos de comida rápida e das asociacións locais ofrecen excelentes racións de polbo á feira (á mugardesa, que é a receita típica da zona, cun toque de pemento doce e picante), churrasco, zorza, filloas para rematar e, por suposto, un bo chisco para acompañar. O viño da terra, branco e novo, escanciase directamente de cara a cara coa realidade festiva. Os concursos de viño, que tamén forman parte da xornada, dan boa conta do bo facer vitivinícola da zona.

Aloxamento: Onde durmir preto dos Caneiros

Para os que visitan Betanzos e queren gozar dos Caneiros con tranquilidade, hai diversas opcións de aloxamento. A vila dispón de hostais e pensións no centro histórico, perfectas para moverse a pé. Se buscas algo máis de calma, na contorna de Betanzos hai fermosas casas rurais e hoteis con encanto.

Unha boa opción é o Hotel Rural Casa do Arco ou o Brisas de Betanzos, que gozan de boas valoracións. Para os máis aventureiros, existen áreas de autocaravanas preto da vila, aínda que é recomendable chegar pronto para atopar praza durante as festas. Nos arredores, tamén hai encantadores casas de turismo rural que permiten descubrir a riqueza paisaxística das Mariñas.

Cómo chegar a Betanzos para a festa

Betanzos é unha vila ben comunicada, o que facilita enormemente a chegada de visitantes, aínda que durante os Caneiros hai que tomar certas precaucións:

• En coche: A autovía A-6 (Madrid-A Coruña) pasa moi preto. Debes coller a saída 565 ou 566 dirección Betanzos. Venir de A Coruña leva uns 25 minutos, dende Ferrol uns 40 minutos, e dende Santiago de Compostela arredor de 45 minutos. Atención: o aparcadoiro no centro pechase ou restrínxese moito, polo que é recomendable aparcar nas aforas e andar ou coller un servizo de lanzadeira se o hai.
• En tren: Betanzos-Infesta ten unha estación de tren (Renfe) con frecuentes servizos de Media Distancia que a conectan con A Coruña, Ferrol, Santiago e mesmo servizos de Longa Distancia. É unha alternativa moi cómoda e ecolóxica.
• En autobús (ALSA): Existen liñas regulares de autobús que conectan Betanzos coas principais cidades galegas.

Un consello final para vivir os Caneiros ao máximo

A recomendación principal é clara: ven con roupa que non che importe estragar, trae unha esgnazadeira de boa calidade e, sobre todo, a mellor actitude. A auga do río adoita estar fría, pero a calor do ambiente e a ledicia dos betanceiros conseguen que nin se note. Mérulla con ledicia, goza da festa, da súa historia e da súa paisaxe. Os Caneiros son, sen dúbida, unha das mellores maneiras de entender a alma festiva de Galicia.

Se nunca estiveches en Betanzos durante este primeiro domingo de agosto, aínda estás a tempo de descubrir unha das festas máis auténticas, divertidas e cargadas de tradición de todo o noso país.