Festa do Queixo de Arzúa: o tesouro lácteo de Galicia

A historia da Festa do Queixo de Arzúa está intimamente ligada ao propio devir dunha comarca que fixo da gandaría e do leite o seu principal motor económico. Corría o ano 1975 cando un grupo de veciños e gandeiros, conscientes da calidade excepcional do produto que saía das súas granxas, decidiron organizar a primeira edición. O obxectivo inicial era sinxelo pero ambicioso: promocionar o queixo que durante séculos se elaborara de forma artesanal nas casas e que, pouco a pouco, comezaba a gañar sona fóra das fronteiras locais. Aquela primeira festa, humilde nos seus medios pero enorme en entusiasmo, celebrouse ao abeiro da feira mensual que tiña lugar en Arzúa, aproveitando a afluencia natural de xente que acudía a mercar e vender gando.

A celebración foi medrando edición tras edición, consolidándose como unha cita ineludible no calendario festivo galego. A principios dos anos 80, a Festa do Queixo xa trascendera o ámbito puramente comarcal para converterse nun evento de referencia a nivel galego. Este crecemento correu paralelo ao nacemento e consolidación da Denominación de Orixe Protexida Arzúa-Ulloa, un selo de calidade que ampara aos queixos elaborados con leite de vaca das razas rubia galega, frisona e pardo alpina, procedentes de explotacións situadas nunha vintena de concellos das provincias da Coruña e Lugo. A festa, declarada de Interese Turístico de Galicia, non só serve como escaparate para este produto estrela, senón que actúa como unha potente ferramenta de dinamización económica e social para toda a comarca.

A elaboración do auténtico queixo de Arzúa-Ulloa responde a un proceso que combina tradición e modernos controis de calidade. O leite, recollido diariamente, coagula mediante a adición de callo, e a callada resultante córtase e desórase antes de ser introducida nos moldes. Tras o prensado, procédese ao salgado, e o queixo pasa a un período de maduración que, no caso da variedade fresca, é de apenas uns días, mentres que a versión curada pode prolongarse durante semanas ou incluso meses. O resultado é un queixo de pasta branda ou semidura, forma discoidal con bordos arredondados, casca fina e elástica de cor amarela palla, e unha textura cremosa e untuosa que se desfai no padal. O seu sabor é suave, lixeiramente ácido e moi lácteo, evocando os pasteiros verdes e húmidos dos que procede.

Ofertas de viaje a Galicia

Buscar en Expedia — hasta un 25% de descuento

Ver en Expedia →

A data da festa está fixada no calendario coa precisión dun ritual ancestral. A Festa do Queixo de Arzúa celébrase anualmente a primeira fin de semana do mes de marzo, aínda que as actividades se estenden ao longo de varios días, convertendo a vila nun fervendo de actividade. Normalmente, as xornadas fortes concéntranse entre o venres e o domingo, sendo o sábado o día grande, cando ten lugar a feira e a maioría dos actos centrais. Marzo é un mes ideal para visitar a comarca, xa que o inverno comeza a dar unha tregua e o verdor dos campos acada unha intensidade case irreal, ofrecendo unha paisaxe que explica por si mesma a calidade do leite e do queixo.

O programa da Festa do Queixo de Arzúa está coidadosamente deseñado para satisfacer a todos os públicos, desde os máis entendidos gourmets ata as familias que buscan unha escapada lúdica. O arranque adoita darse o venres coa apertura da feira de artesanía, a celebración de concertos e verbenas que animan as rúas, e o pregón inaugural a cargo dunha personalidade vencellada ao mundo da cultura, a gastronomía ou a sociedade galega. Non obstante, é o sábado cando a festa acada o seu cénit. Desde primeira hora da mañá, os postos de venda de queixo e outros produtos alimentarios locais, como o mel, a castaña ou os embutidos, invaden a Praza de Galicia e as rúas circundantes. É o momento perfecto para degustar e mercar pezas da Denominación de Orixe Protexida directamente dos produtores.

Un dos actos máis senlleiros e agardados é a entrega dos premios do Concurso de Queixos, tanto na súa modalidade industrial como artesanal. Un xurado experto avalía a vista, o olfacto, o tacto e o gusto para coroar aos mellores queixos do ano, un recoñecemento que outorga un enorme prestixio e que os visitantes poden comprobar adquirindo os produtos gañadores. Paralelamente, teñen lugar exhibicións de oficios tradicionais, mostras de gando vacún autóctono e demostracións de elaboración de queixo ao xeito tradicional, onde as mans expertas das queixeiras locais mostran como se transforma o leite morno nunha codia de queixo fresco, un saber herdado de xeración en xeración.

A programación cultural é igualmente rica, con actuacións de grupos de música e danza tradicional galega, bandas de gaitas, charangas que percorren as rúas e concertos de artistas contemporáneos que pechan as xornadas cun ambiente festivo. Para os máis cativos, organízanse obradoiros infantís, xogos populares e actividades lúdicas que fan da festa un plan familiar perfecto. O domingo, a festa despídese cun ambiente máis calmo, con novas degustacións, a misa solemne en honor aos patróns dos gandeiros e, en moitas edicións, unha comida popular de confraternidade onde o queixo, por suposto, é o protagonista absoluto.

A gastronomía da Festa do Queixo de Arzúa é, con toda lóxica, un dos seus maiores atractivos. Máis aló da compra e da cata do produto estrela, os restaurantes e casas de comidas da vila e arredores desénganse ofrecendo menús especiais onde o queixo de Arzúa-Ulloa se integra en elaboracións tanto tradicionais como vangardistas. É o momento de degustar unha ensalada morna con queixo de Arzúa fundido, unhas zamburiñas gratinadas cunha salsa lixeira deste queixo, ou unha carne de tenreira galega acompañada dunha salsa de queixo e cogomelos. Pero, sen dúbida, o pracer máis auténtico reside na sinxeleza: unha boa peza de queixo curado acompañada dun anaco de pan de broa e un grolo de viño mencía ou ribeiro. As degustacións populares que organiza a propia festa permiten probar anadas de diferentes produtores, descubrindo os matices que cada microclima e cada maestría queixeira achegan ao produto final. Ademais, os postos da feira ofrecen outros manxares da comarca, como os lacóns, os chourizos, as empanadas e os doces tradicionais, convertendo a visita nunha auténtica festa para os sentidos.

A hora de buscar aloxamento para gozar da Festa do Queixo de Arzúa sen présas, é fundamental planificar con antelación. A vila de Arzúa, recoñecida tamén como un punto neurálxico do Camiño Francés a Santiago de Compostela, conta cunha infraestrutura hostaleira pensada, en boa medida, para acoller aos peregrinos. Isto significa que existen diversas opcións, desde albergues públicos e privados, ideais para grupos e orzamentos máis axustados, ata pensións, casas rurais e hoteis con máis encanto e comodidades. Moitas das casas de turismo rural sitúanse nas parroquias limítrofes, ofrecendo unha experiencia de inmersión total na paisaxe, co engadido de poder almorzar produtos caseiros directamente da granxa. Para aqueles que buscan unha estadía máis urbana, a propia Arzúa dispón de hoteis de dúas e tres estrelas no centro da vila, moi preto do epicentro da festa, o que permite desprazarse a pé e non preocuparse polo coche. É moi recomendable reservar con meses de antelación se se quere durmir na vila, xa que a coincidencia co inicio da temporada de peregrinacións fai que as prazas voen rapidamente. Alternativamente, cidades como Santiago de Compostela, situada a pouco máis de media hora en coche, ou Melide, a escasos quilómetros, ofrecen unha gama de aloxamentos máis ampla para quen prefire unha base de operacións máis grande.

Chegar a Arzúa é relativamente sinxelo grazas á súa privilexiada situación no centro xeográfico de Galicia e ao feito de estar atravesada pola principal arteria de comunicación entre o centro e o norte da comunidade. A opción máis rápida e flexible é o automóbil particular. Desde Santiago de Compostela, a conexión é directa a través da autoestrada AP-9 ou a estrada N-547, cun traxecto duns 40 minutos. Desde Lugo, a vía rápida é a A-54, que en aproximadamente media hora conéctanos coa capital lucense. Para aqueles que viaxan desde a Coruña ou Vigo, a autoestrada AP-9 ata Santiago e logo a conexión mencionada é o itinerario máis áxil. Durante os días grandes da festa, é habitual que se habiliten aparcadoiros disuasorios nas aforas da vila, polo que convén seguir a sinalización específica do evento para evitar atascos. Para quen prefire o transporte público, existe unha liña regular de autobuses que conectan Santiago de Compostela con Arzúa e que continúa ata outras localidades como Lugo ou Palas de Rei. A frecuencia, aínda que non é moi elevada, intensifícase durante a fin de semana da festa. Outra opción é tomar un tren de media distancia ata Santiago e, desde alí, utilizar o autobús que realiza o traxecto ata Arzúa, unha alternativa combinada moi utilizada polos visitantes que veñen dende fóra de Galicia.

¿Listo para tu viaje a Galicia?

Ahorra hasta un 25% en Expedia

Cancelación flexible · Paga en el hotel · Programa de recompensas