Festa do Pote en Mazaricos

Mazaricos, un concello das terras altas de Xallas, na provincia da Coruña, acolle cada ano unha das celebracións gastronómicas e culturais máis senlleiras do outono galego: a Festa do Pote. Máis que unha simple romaría, esta cita converteuse nun referente da recuperación da memoria labrega, do produto de proximidade e da convivencia veciñal. Ao longo das seguintes liñas percorreremos a súa orixe histórica, as datas clave, o programa festivo, a rica gastronomía que centra a festa, as opcións de aloxamento para quen queira ficar e as mellores rutas para chegar ata este recuncho do interior coruñés.

Historia da Festa do Pote

Para entender a Festa do Pote hai que remontarse ás tradicións máis enraizadas do rural galego. O pote —ese recipiente de ferro ou barro que durante séculos foi o centro da cociña nas casas labregas— simboliza a comida comunitaria, o caldeiro que se colgaba sobre a lareira para cocer lentamente os produtos da horta e da matanza. En Mazaricos, a festa naceu a finais dos anos noventa impulsada por un grupo de veciños e veciñas que querían poñer en valor un prato típico da zona: o pote de castañas, un guiso humilde pero nutritivo baseado en castañas, patacas, verzas, chourizo e lacón.

Co paso dos anos, a celebración foise ampliando ata converterse nunha Festa de Interese Turístico de Galicia, recoñecida pola Xunta no ano 2005. A súa esencia seguiu sendo a mesma: unha xornada de convivio na que se prepara un enorme pote comunitario, se reparten racións a prezos populares e se acompañan con música, baile e actividades para todas as idades. A festa non só recupera a receita tradicional, senón que tamén lembra o traballo das mulleres que, durante a recollida das castañas, preparaban este prato nos soutos.

Ofertas de viaje a Galicia

Buscar en Expedia — hasta un 25% de descuento

Ver en Expedia →

A Festa do Pote non só honra a gastronomía, senón tamén o traballo colectivo. As asociacións de veciños, os produtores locais e o Concello de Mazaricos traballan man a man para que cada edición sexa un éxito organizativo e festivo. Durante os meses previos, os voluntarios e voluntarias preparan a leña, as verduras e a carne, nunha mostra de cooperación que recorda os antigos “tornarratos” ou “fiadeiros”. Así, a festa convértese nun espazo de transmisión interxeracional: os maiores explican aos máis novos como se pelan as castañas, como se liga o caldo ou como se mantén o lume durante horas.

Data e localización

A Festa do Pote celébrase tradicionalmente o último domingo do mes de outubro, coincidindo coa época de máxima recollida da castaña e co inicio do outono seródio. É un momento no que as paisaxes de Mazaricos se tinguen de ocres e vermellos, e a neboa matinal dálle un envoltorio máxico ao val. No ano 2025, a data prevista é o 26 de outubro (suxeita a confirmación do programa oficial).

O lugar central da festa é a Carballeira do Muíño, un espazo natural situado a escasos dous quilómetros do núcleo de Mazaricos, na parroquia de San Xoán de Mazaricos. A carballa, acondicionada con mesas de pedra e asadores, convértese no epicentro da xuntanza. Alízase unha gran cociña ao ar libre con potes de ferro colgados sobre lareiras de lastras, e o cheiro a castañas asadas e a caldo de chourizo inunda o ambiente.

Programa festivo

A xornada da Festa do Pote comeza ben cedo, coa preparación dos ingredientes e a acendida das lareiras. Ao longo do día, o programa combina actos gastronómicos, música tradicional, obradoiros e actividades para os cativos. Aínda que cada ano se introducen pequenas novidades, o esquema fundamental mantense fiel á tradición:

Mañá – Do souto ao pote

• 10:00 h – Apertura da festa e acendido da lareira. Os cociñeiros e cociñeiras colocan os potes e comezan a preparar o caldo base. Os asistentes poden achegarse a ver o proceso e mesmo colaborar no pelado de castañas.
• 11:30 h – Ruta guiada polos soutos de castiñeiros. Un percorrido a pé polas carballeiras e soutos da contorna, guiado por un veciño que explica as variedades de castaña (longal, xudía, napoleón…) e a técnica de ourizo.
• 12:00 h – Obradoiro de cestería e xogos tradicionais. Na propia carballeira, artesáns locais ensinan a tecer cestos con vimbio e a fabricar “castañetas” de madeira.

Mediodía – A hora do pote

• 14:00 h – Repartición do pote de castañas. O momento central. Cada asistente recibe un prato fondo con pote ben quente, acompañado de pan de mestre e viño da terra. As racións teñen un prezo simbólico (sobre os 5 euros) e o ticket inclúe un prato de barro conmemorativo.
• 16:00 h – Xantar popular e sobremesa de produtos locais. Despois do pote, ofrécese queixo do país, mel, filloas e castañas asadas. Tamén hai posta de sidra e licor café.

Tarde – Música e baile

• 17:30 h – Actuación de grupos de música tradicional. Pandeiretas, gaitas, tamboril e acordeóns. O repertorio inclúe muiñeiras, jotas e pasodobres galegos.
• 19:00 h – Baile da fita e xogos populares. Os máis atrevidos participan no baile da fita, unha tradición que en Mazaricos se recuperou hai dez anos.
• 21:00 h – Sorteo de agasallos e peche da festa. Remata a xornada con cánticos e un brinde colectivo.

Ademais, ao longo de todo o día hai posto de artesanía, feira de produtos ecolóxicos e un espazo infantil con inchables e contacontos. A organización recomenda levar roupa de abrigo e calzado cómodo, pois o outono pode ser fresco e o terreo da carballeira conserve algo de humidade.

Gastronomía – O pote e moito máis

O pote de castañas é o prato estrela, pero non o único. A festa é un escaparate da cociña de aproveitamento e do gusto polos sabores de antes. O pote que se serve na carballa prepárase seguindo a receita tradicional das avoas: nun caldo de ósos de porco e galiña, vanse engadindo patacas, verzas, grelos, feixóns brancos, chourizo, lacón e, por suposto, un bo puñado de castañas peladas. O conxunto devece a lume lento durante unhas tres horas, ata que as castañas se desfán en parte e espesan o caldo. O resultado é un prato cremoso, lixeiramente doce e ao mesmo tempo saboroso, que se serve en cuncas de barro.

O segredo do pote de Mazaricos reside na calidade das castañas, procedentes dos soutos da propia comarca, e na mestura de carne de porco de explotacións locais. Cada ano empréganse uns 200 kg de castañas, 80 kg de chourizo e 60 kg de lacón, ademais de 150 kg de patacas e 50 kg de verzas. A receita non leva pemento afumado (a diferenza do cocido galego clásico), pois se busca un sabor máis limpo e suave.

Ademais do pote, durante a festa pódense degustar outros produtos da terra: fillas de sangue (sobremesa típica de Mazaricos feita con sangue de porco, azucre, canela e pan relado), bolas de cereais (doces de castaña e mel), queixo do país (tanto fresco como curado), e castañas asadas con anís. Moitos postos de venda directa ofrecen tamén mel, compotas, marmeladas e licores de herbas.

A gastronomía da festa non se limita ao día do evento. Mazaricos forma parte da Ruta da Castaña e do Pote, un percorrido que durante todo o outono permite gozar de menús especiais en restaurantes da comarca. Así, quen non poida asistir á xornada grande, pode saborear o pote en establecementos como o Restaurante O Souto (A Picota) ou a Casa do Xalleiro (Mazaricos).

Aloxamento

Aínda que a Festa do Pote dura un día, moitos visitantes prefiren chegar o sábado e gozar do fin de semana completo na zona. Mazaricos e os seus arredores ofrecen unha variada oferta de aloxamento rural, ideal para desconectar e gozar das paisaxes do val.

Casas rurais: A opción máis recomendada. A Casa Rural A Carballeira (na parroquia de San Xoán) ten capacidade para 8 persoas e está a 500 metros do recinto festivo. Outras alternativas son O Souto do Cura (con lareira e hórreo) e a Casa de Pereiriña, con vistas ao río.

Hoteles e hospedaxes: No concello hai dúas pensións con encanto: A Casa da Fonte, no centro de Mazaricos, e o Hostal Restaurante Xallas, na estrada AC-544. Tamén se pode durmir en Santa Comba (a 15 km) onde hai dous hoteis de máis capacidade: Hotel O Cruceiro e Hotel A Estación.

Camping e autocaravanas: A Carballeira do Muíño non dispón de camping habilitado, pero a 5 km, no lugar de Castiñeira, existe unha área para autocaravanas con electricidade e punto limpo. Para os amantes da natureza, hai multitude de zonas de acampada libre regulada, sempre que se respecte o medio ambiente.

Turismo rural e agroturismo: Nas aldeas de Pino de Val e de Bernia hai dúas explotacións agrogandeiras que ofrecen aloxamento con desayuno e a posibilidade de participar nas tarefas da recollida da castaña. Son unha experiencia perfecta para familias con nenos.

Para reservar con antelación (recoméndase facelo antes de setembro), pódese contactar a través da web do Concello de Mazaricos ou da oficina de turismo de Santa Comba.

Te puede interesar:

Albergue en Sarria — Camino de Santiago desde Sarria

Turismo de Galicia — Rutas, playas y gastronomía

Noticias de Galicia — Galicia Universal — periódico digital

¿Listo para tu viaje a Galicia?

Ahorra hasta un 25% en Expedia

Cancelación flexible · Paga en el hotel · Programa de recompensas