Festa do Oso en Beariz: tradición ancestral y disfraces peludos en Ourense

Festa do Oso en Beariz: tradición ancestral e disfraces peludos en Ourense

No corazón da comarca do Carballiño, en pleno concello ourensán de Beariz (San Xoán), celébrase cada inverno unha das festas máis fascinantes e estrañas do calendario galego. É a Festa do Oso, unha celebración que mestura unha tradición case esquecida cun evento familiar, lúdico e gastronómico de primeira orde. O que nalgún momento foi un ritual ancestral no que os homes se vestían con pelaxes para asustar aos máis pequenos e simbolizar a chegada do inverno, hoxe transformouse nun evento de Declaración de Interese Turístico Galego que atrae a miles de visitantes.

Historia e orixe: a transformación do home en besta

A orixe da Festa do Oso énchese de lendas e tradicións orais. Segundo a antropoloxía, a presenza de=os bailaríns ou personaxes disfrazados con pelaxes e cornos ou chifres atópase espallada por toda Europa, sendo o «Oso» unha figura arquetípica da cultura europea. Na comarca ourensá de Beariz, e especialmente nas parroquias de Beariz e Xirazga, existía a tradición de que os mozos, tras seren mobilizados a filas ou pola inminencia de ir á guerra, tiñan unha celebración rachada. Non obstante, o feito máis sinxelo e aceptado é que os mozos que cumprián o servizo militar («os quintos») organizaban festas, disfrazábanse de animais e facían ruxir o pobo para celebraren a súa inminente marcha, collendo diñeiro ou alimentos de porta en porta. Así, xurdiu a figura do «Oso», un home disfrazado cunha gran pelaxe que, guiado por un cadexo («o amo»), e un home con birlos («o testemuño»), percorrían os camiños, frouxaban pólas e facían trotes no chan. O Oso era, en esencia, unha figura silvestre que traía a néboa e as choivas, un símbolo de fertilidade e unha advertencia da magnitude do inverno. Converteuse nun dos símbolos de Beariz, e non só iso: foi considerada por especialistas como unha festa de raigame protohistórica que perviviu ao paso dos séculos, con paralelismos con celebracións do ciclo do inverno no norte de España e Europa (como o «Joaldunak» en Navarra ou o «Busójárás» en Hungría).

Data: cando se celebra

A Festa do Oso celébrase tradicionalmente a finais do mes de xaneiro ou principios de febreiro. A súa colocación no calendario non é casual, senón que ven vencellada ao entroido e ao ciclo agrícola, celebrándose habitualmente o domingo anterior ao Entroido, aínda que nas últimas edicións o Concello de Beariz adoita fixar a data a primeiros de febreiro para facilitar a asistencia de público. A súa duración adoita ser dun día, aínda que nos últimos anos engadíronse actividades complementarias na fin de semana, como campamentos de batukada, obradoiros infantís ou marchas sendeiristas, co obxectivo de facer máis atractiva a estadía.

Ofertas de viaje a Galicia

Buscar en Expedia — hasta un 25% de descuento

Ver en Expedia →

Programa: de anxos a peluches

O programa da Festa do Oso foi medrando e gañando en complexidade e beleza co paso dos anos, mais existe un eixo central que non cambia e que constitúe a esencia do evento. Ao longo da mañá, o pobo esperta coa chegada de grupos de bombos e gaitas quevan percorrendo as rúas. Ao mediodía, habitualmente, prodúcese o Pregón na praza principal, desde o balcón do Concello. Deseguido comeza o momento máis esperado: a Charlotada.

A Charlotada é unha representación paródica e teatralizada na que os veciños fan burla das situacións do pobo, da política local, ou de sucesos acontecidos durante o ano. Cun sentido do humor agudo, os actores afeitanse para facer chorar de rir ao público. Mais o plato forte chega coa saída do Oso. Este home, completamente cuberto cunha pelaxe vexetal, follas de millo, ou na actualidade con tea, percorre as rúas ao son dos bombos. O Oso vai asustando aos nenos einteractionando co público, sempre acompañado do seu dono, que o mantén a raia cunha correa. A figura do Oso é unha imaxe impactante: alto, corpulento e case indistinguible como ser humano, movese con torpeza aparente, ruxindo, rompendo pólas e perseguindo aos máis pequenos, que choran entre o pánico e a ledicia.

Outro momento destacado do programa é o Concurso de Disfraces Peludos. Nos últimos anos, a organización abriu a participación para que calquera visitante ou veciño poida acudir disfrazado con traxes peludos ou relacionados coa temática do Oso. Hai premios para as mellores vestiamentas, o que converte as rúas de Beariz nun desfile de peluches xigantes, monstros, animais do bosque e seres mitolóxicos. Pola tarde, adóitanse celebrar verbenas, actuacións musicais e a entrega de premios dos concursos, pechando o día cunha gran festa popular.

Gastronomía: o sabor da montaña ourensá

Non se pode entender a Festa do Oso sen falar da súa gastronomía. Beariz, situado na fronteira entre a comarca do Carballiño e a Serra do Suído, ofrece unha cociña baseada nos produtos da horta e da montaña. Durante a celebración, as rúas énchense de postos onde se poden probar productos tan típicos como o lacón con grelos, a roupa vella ou o caldo galego, elaborado con unto, patacas, grelos e fabas, ideal para combater o frío habitual nesta época do ano.

A empanada, xa sexa de carne, de zamburiñas ou de milho, é unha das estrellas, mais o verdadeiro protagonista doce é a filloa. En Beariz e toda a comarca, as filloas elabóranse cunha técnica de mestura de fariña, ovo, leite e, en ocasións, sangue de porco, que se espalla sobre unha lousa quente chamada «teixugo» ou nunha tixola. Sírvense quentes e pódense comer con mel, azucre ou crema. Ademais, os postos de comida ofrecen chourizos, morcillas e queixos da zona, sempre acompañados de bos viños da Denominación de Orixe Ribeiro, tan próxima ao concello.

Aloxamento: onde durmir en Beariz e arredores

Ainda que Beariz é un pequeno concello do interior da provincia de Ourense, a sua ubicación entre a capital ourensá (a uns 30 km) e o Carballiño (a uns 15 km) permite múltiples opcións para o visitante. No propio concello existen casa rurais e pequenos hostais que brindan unha experiencia auténtica de vida no rural galego, sendo moi recomendable reservar con moita antelación, xa que durante a fin de semana da Festa do Oso a ocupación roza o 100%.

Entre as opcións populares destacan establecementos como a Casa Rural A Veiga, ou diferentes apartamentos turísticos no centro do pobo. Para aqueles que busquen máis comodidades ou non atopen dispoñibilidade, os arredores ofrecen excelentes alternativas. A vila de O Carballiño conta con hoteis de maior capacidade e modernos balnearios, como o Balneario de Carballo ou o Hotel Beatriz. Máis preto aínda, a vila de Lalín (na comarca do Deza, Punín) tamén é unha boa base de operacións. Durmir nesta zona permite, ademais de gozar da festa, explorar paraxes naturais de gran beleza, como os cumes do Suido ou as margas do río Avia.

Como chegar: estradas entre a néboa

Llegar a Beariz é relativamente sinxelo, aínda que require coller o coche propio ou o autobús de liña, xa que non ten estación de ferrocarril. O concello atópase situado no norte da provincia de Ourense, facendo fronteira coa provincia de Pontevedra. A vía principal de acceso dende Ourense capital é a OU-531, que une a cidade das Burgas con Beariz pasando por Cea. É unha estrada de montaña, sinuosa e cunhas vistas impresionantes sobre os vales do Avia, que en días de inverno pode presentar néboa densa, polo que se recomenda conducir con precaución.

Dende a provincia de Pontevedra ou dende o centro de Galicia, a forma máis habitual de chegar é coller a autovía AG-53 (Autovía do Centro de Galicia) que une Ourense con Santiago de Compostela. Neste caso, haberá que coller a saída cara a Lalín ou cara a O Carballiño, e despois seguir as indicacións cara a Beariz pola estrada comarcal. Para aqueles que veñan de fóra de Galicia, o aeroporto máis próximo é o Aeroporto de Santiago-Rosalía de Castro (a uns 80 km) ou o aeroporto de Vigo-Peinador (a uns 70 km). En ambos os casos, o mellor é alugar un coche para gozar da liberdade de movemento que require a exploración desta fermosa zona do interior galego, chea de castros, muíños e rutas de sendeirismo que complementan perfectamente a visita á Festa do Oso.

En resumo, a Festa do Oso en Beariz é moito máis que un desfile de disfraces; é unha fiestra aberta ao pasado máis profundo de Galicia, unha oportunidade de ver en vivo unha tradición que os nossos antepasados practicaban hai séculos para arredar o inverno e dar a benvida á primavera. Se buscas vivir o auténtico Entroido galego lonxe das multitudes das cidades, Beariz é, sen dúbida, o teu destino.

¿Listo para tu viaje a Galicia?

Ahorra hasta un 25% en Expedia

Cancelación flexible · Paga en el hotel · Programa de recompensas