Festa do Oso de Allariz: tradición medieval con oso de pel

A Festa do Oso de Allariz é unha celebración singular que cada ano reúne a milleiros de persoas nas rúas do casco histórico deste concello ourensán. Cunha estética que evoca a Idade Media e cun protagonista insólito —un oso de peluche xigante—, a festa combina historia, lenda, música, gastronomía e un forte sentido de comunidade. O seu carácter popular e a súa orixe ancestral convértena nun dos eventos máis entrañables do calendario festivo galego.

Allariz, vila declarada Conxunto Histórico-Artístico e recoñecida pola súa excepcional conservación urbana, serve de marco perfecto para esta recreación na que o oso non é un animal real, senón un enorme boneco de pel que é paseado polas rúas ao son de gaitas e tambores. A festa representa a captura do oso que, segundo a tradición, baixaba das montañas para asustar aos veciños. Hoxe, esa ameaza convértese en festa, e o oso, en símbolo de identidade.

Historia: a lenda do oso de Allariz

A orixe da Festa do Oso remóntase a tempos medievais, cando os montes que rodean Allariz estaban poboados de osos pardos. A lenda conta que un enorme oso baixaba periodicamente ao val para alimentarse e, no seu camiño, arrasaba colleitas e espantaba ao gando. Os veciños, atemorizados, organizaban batidas para afogalo ou capturalo vivo. Nunha desas batidas, conseguiu ser apresado e, en lugar de matalo, decidiron amestralo e mostralo polas rúas como trofeo.

Ofertas de viaje a Galicia

Buscar en Expedia — hasta un 25% de descuento

Ver en Expedia →

Co paso dos séculos, a figura do oso foi perdendo o seu carácter real para se converter nun boneco de pel que, durante unhas horas ao ano, volve percorrer as mesmas rúas que o seu devanceiro. A festa actual, tal e como a coñecemos, comezou a recuperarse a finais do século XX grazas ao traballo de asociacións culturais locais que investigaron a tradición oral e documentaron antigos cantares e representacións.

Hoxe, a Festa do Oso de Allariz é algo máis que un recordo: é unha reivindicación da memoria histórica, un xogo escénico no que participa todo o pobo e que atrae a visitantes de toda Galicia e do resto de España. O oso de pel, manexado por varias persoas que se ocultan no seu interior, avanza ao ritmo das pandeiretas mentres os nenos corren ao seu carón e os maiores recordan versos antigos.

Data: cando se celebra

A Festa do Oso celébrase sempre no mes de febreiro, coincidindo coa festividade da Candeloria (2 de febreiro) ou, en ocasións, co fin de semana máis próximo. A data exacta varía cada ano, polo que é recomendable consultar o calendario oficial do Concello de Allariz ou das asociacións organizadoras. Normalmente, os actos centrais desenvólvense durante un sábado, se ben ás veces hai actividades previas o venres.

Escoller febreiro non é casual: na tradición rural galega, este mes marcaba o inicio do ciclo agrícola e a saída do inverno. A lenda do oso que baixa ao val tamén se vinculaba ao despertar da natureza. Ademais, a Candeloria é unha data na que se bendicen as candeas e se pide protección para as colleitas, facendo que a figura do oso (como ser temido pero vencido) encaixe perfectamente no calendario de rituais de renovación.

Para os alaricanos, a Festa do Oso é un dos días máis senlleiros do ano. As rúas énchense de xente, as casas engalánanse e a orquestra anima a praza maior ata ben entrada a noite. Se planeas asistir, convén que reserves aloxamento con antelación, pois a oferta é limitada e a demanda alta.

Programa de actos

O programa da Festa do Oso de Allariz é variado e pensado para todas as idades. Aínda que pode sufrir modificacións cada edición, os actos fundamentais mantéñense ano tras ano:

Saída do oso

Pola mañá, o oso de pel (que pode medir máis de tres metros de altura) é sacado do seu “cubil” —unha casa particular ou local municipal— e trasladado en procesión polas rúas principais. Os portadores do oso fan cambear o animal dun lado ao outro, simulando movementos ameazantes, mentres a comitiva canta coplas alusivas á lenda. Os nenos son os máis entusiastas: tocan o pelame, piden fotos e berran “¡Oso, oso!”.

Representación teatral

A mediodía, na praza da Fonte (ou na praza Maior, segundo o ano), escenifícase a captura do oso. Actores locais, vestidos con traxes de época, recrean o momento en que os valentes aldeáns enredan ao oso e o reducen. A representación ten un ton cómico, con personaxes esaxerados e diálogos en galego que fan rir ao público. Ao final, o oso é “dominado” e, en sinal de paz, repártense doces e viño quente.

Actuacións musicais

Durante toda a xornada, grupos de gaitas, pandeiretas e cantareiras percorren as rúas. Ao serán, hai un concerto de música tradicional na praza Maior, seguido de baile. Non falta a “foliada” nocturna, na que os asistentes bailan ao son de muiñeiras e xotas.

Actividades infantís

Paralelamente, organízanse obradoiros de disfraces, contacontos e xogos populares. Os máis pequenos poden pintar o seu propio oso de cartón ou aprender a facer chifres de barro.

Gastronomía: sabores da terra

Allariz é coñecido pola súa excelente gastronomía, e durante a Festa do Oso os postos de comida e as tabernas ofrecen o mellor da cociña galega. O prato estrela é o pulpo á feira, cocido en caldeiras de cobre e servido con cachelos, pemento e aceite de oliva. Tamén son habituais as empanadas de carne ou de zamburiñas, as sardiñas asadas e o lacón con grelos (se a data o permite).

Para quentar o corpo no frío febreiro, non pode faltar o caldo galego e o viño da terra, tanto tinto como branco. Os postres típicos inclúen as filloas (con mel ou nata), as orellas de carnaval e os churros con chocolate. As adegas locais tamén ofrecen licores de herbas e augardente.

Un dos momentos máis agardados é a degustación do “bispo”, unha bebida quente a base de viño, canela, cravo e casca de laranxa, que se sirve nas rúas e que axuda a entrar en calor. Moitas persoas levan os seus propios tazóns, como manda a tradición.

Recomendamos probar tamén os productos de panadería: o pan de Allariz é famoso pola súa codia crocante e miga esponxosa, e nas pastelerías locais atoparás “sopas de ovo” e “bica branca”.

Aloxamento en Allariz e arredores

Allariz dispón dunha variada oferta de aloxamento, que vai dende casas rurais con encanto a pequenos hoteis urbanos. Debido á popularidade da Festa do Oso, é aconsellable reservar con semanas de antelación. Algunhas opcións destacadas son:

Casas rurais

Nos arredores da vila, especialmente nas parroquias de Santo Estevo, San Mamede e Vilanova, hai casas de turismo rural que ofrecen unha experiencia tranquila e con contacto coa natureza. Moitas delas teñen lareira, que agradece nas noites de inverno.

Hoteis e hostais urbanos

No centro de Allariz, o Hotel Orellas (rúa Ourense) e o Hostal Allariz (rúa do Paseo) son opcións cómodas e cunha boa relación calidade-prezo. Máis económicos, hai pensións como a Pensión Alaricana.

Outras alternativas

En caso de non atopar praza en Allariz, pódese durmir en localidades próximas como Xunqueira de Ambía, Celanova ou mesmo Ourense capital, que está a só 20 minutos en coche. Ourense conta con hoteis de todas as categorías e comunicación por autobús con Allariz.

Como chegar a Allariz

Allariz está situado ao sur da provincia de Ourense, a uns 20 quilómetros da cidade de Ourense. As vías de acceso son boas e está ben sinalizado.

En coche

Dende Ourense, tómase a estrada OU-540 (dirección Allariz / Celanova). Tamén se pode chegar dende a A-52 (Vigo-Madrid) collendo a saída 236 (Allariz). Hai aparcadoiros públicos no centro, aínda que durante a festa se habilitan zonas de estacionamento extra nos arredores.

En autobús

A empresa Monbus ofrece servizo diario dende a estación de autobuses de Ourense a Allariz (liña Ourense-Celanova). O traxecto dura aproximadamente 30 minutos. Durante a festa, adóitanse reforzar as frecuencias. Consulta horarios en monbus.es.

En tren

Non hai estación de tren en Allariz. A máis próxima é a de Ourense (AVE e rexional). Dende a estación de Ourense pódese coller un taxi ou autobús ata Allariz.

En avión

O aeroporto de Vigo (Peinador) é o máis próximo (uns 100 km). Tamén se pode voar a Santiago de Compostela (120 km) e alí alugar un coche ou coller autobús a Ourense e logo a Allariz.

A maxia do oso de pel

A Festa do Oso de Allariz é moito máis que unha celebración local: é un tesouro de antropoloxía cultural, un exemplo de como unha lenda medieval pode transformarse nunha festa moderna sen perder a súa esencia. O oso de pel, co seu andar desgarbado e a súa mirada de botón, consegue que nenos e maiores se ilusionen e que as rúas de Allariz se enchán de vida e de historia.

Se aínda non tiveches ocasión de vivila, non o dubides: marca no calendario o primeiro sábado de febreiro (ou o día que indique o programa oficial) e prepárate para gozar dunha xornada única. Leva roupa de abrigo, ganas de cantar e, por suposto, un tazón para o bispo. Allariz agarda con os seus pazos, a súa ponte medieval e o seu oso de pel. Unha tradición que, como o bo viño, mellora co tempo.

Artigo publicado en engalicia.info sobre a Festa do Oso de Allariz.