Festa do Fiado de Vila de Cruces

A Festa do Fiado de Vila de Cruces: tradición e memoria

A Festa do Fiado é unha das celebracións etnográficas máis senlleiras de Galicia, que cada ano recupera no concello de Vila de Cruces (Pontevedra) a memoria das antigas xuntanzas veciñais arredor do lume e da roca de fiar. As orixes desta festa remóntanse aos seráns de inverno, cando as mulleres das parroquias de Cruces, Merza, Piloño, Bascuas e outras aldeas se reunían nas casas para fiar o liño ou a la mentres cantaban, contaban historias e facían vida comunitaria. Estes encontros, coñecidos popularmente como “fiados”, eran un espazo de socialización e traballo colectivo, onde ademais de fiar, se preparaban sobremesas típicas, se bebia augardente e se improvisaban coplas.

Na década de 1990, un grupo de veciños e veciñas de Vila de Cruces decidiu recuperar esta tradición para que non caese no esquecemento. Así naceu a Festa do Fiado, que se converteu nun referente da cultura popular galega, declarada de interese turístico e etnográfico. Durante unha xornada, o centro histórico da vila retrotraese ao século XIX: as rúas énchense de postos de artesanía, obradoiros de fiado, tear, cestería e forxa, mentres o son das pandeiretas e as gaitas acompañan a xornada. O principal obxectivo é poñer en valor o traballo das mulleres, que foron as artífices desta tradición, e amosar ás novas xeracións como se vivía e traballaba antes da industrialización.

Cando se celebra? Data e horarios

A Festa do Fiado celébrase cada ano o primeiro sábado do mes de setembro. Aínda que a data concreta pode variar lixeiramente segundo o calendario, a organización adóitana fixar a primeira fin de semana do mes, coincidindo co fin das vacacións de verán e coa chegada do outono. Para evitar sorpresas, recoméndase consultar a páxina oficial do Concello de Vila de Cruces uns meses antes da celebración.

Planifica tu escapada a Galicia

Hoteles en Galicia con las mejores ofertas

Ver en Expedia →

O programa desenvólvese ao longo de todo o día, dende as 10:00 da mañá ata ben entrada a noite. Pola mañá, a partir das 11:00, ábrese o mercado de artesanía e comezan os obradoiros participativos. Ao mediodía, ten lugar o gran desfile de carros e mulleres fiandeiras, seguido da comida popular. Pola tarde, a festa continúa con xogos tradicionais para nenos e maiores, actuacións musicais e unha gran foliada que se prolonga ata as tantas. O punto álxido chega coa “queima do fiado”, un acto simbólico que pecha a xornada.

Programa completo da Festa do Fiado

Mañá (10:00 – 14:00)

• 10:00: Apertura do mercado de artesanía e produtos locais na Praza do Concello.
• 10:30: Obradoiro de fiado con roca e fusos. Iniciación para todas as idades.
• 11:30: Demostración de tear tradicional e cestería con vimbio.
• 12:00: Desfile etnográfico: carros de bois, mulleres con traxe rexional e animais de granxa.
• 13:00: Actuación de grupos de música tradicional (pandereteiras e gaitas).

Tarde (16:00 – 20:00)

• 16:00: Xogos populares para nenos: carreiras de sacos, tiro de corda e petanca.
• 17:00: Concurso de debuxo infantil sobre a temática do fiado.
• 18:00: Charla-coloquio sobre a historia do liño en Galicia, con artesáns locais.
• 19:00: Foliada aberta con bailes tradicionais e proba de viño e licores.
• 20:00: Queima do fiado simbólico (efecto pirotécnico controlado).

Noite (20:00 – 00:00)

• 20:30: Cea popular con productos da terra (empanada, chourizo, queixo e viño).
• 22:00: Concerto de música folk e verbena coa orquestra local.
• 00:00: Fin da festa e reparto de agasallos conmemorativos.

Este programa é orientativo e pode sufrir modificacións. Recoméndase chegar con tempo para gozar de todas as actividades.

Gastronomía: sabores da terra de Cruces

A Festa do Fiado é tamén un escaparate da rica gastronomía da comarca do Deza. Os postos de comida ofrecen produtos típicos como a empanada de millo (rechea de carne, bacallau ou verduras), o lacón con grelos, as castañas asadas se a temporada acompaña, e o queixo de tetilla artesanal. Un dos pratos máis emblemáticos é o “caldo do fiado”, un caldo de verduras con costela, chourizo e pataca, que se serve en cuncas de barro e que lembra as comidas que facían as fiandeiras nos seráns.

Para sobremesa, destacan as filloa, as orellas e o bica (un biscoito esponxoso típico de Deza). Non pode faltar a augardente de orujo caseira, que se adoita tomar con herbas ou mel, nin a cervexa artesá da zona. Moitas casas rurais e restaurantes do concello ofrecen menús especiais durante a fin de semana da festa, con prezos que roldan os 20-30 euros por persoa.

Os asistentes tamén poden mercar produtos locais nos postos do mercado: mel, embutidos, conservas, pan de centeo e doces tradicionais. A gastronomía é un piar fundamental para entender a cultura do fiado, xa que a comida sempre acompañaba as xuntanzas veciñais.

Onde durmir en Vila de Cruces

O concello de Vila de Cruces dispón dunha oferta de aloxamento limitada pero de calidade, ideal para gozar da festa con tranquilidade. A maioría das opcións son casas rurais e pequenos hoteis con encanto. Algúns recomendados son:

• Casa Rural A Fiestra – Na parroquia de Piloño, a 10 minutos do centro. Ofrece cuartos con vistas á natureza, cociña tradicional e ambiente familiar. Prezo por noite: 60-80 €.
• Hotel Casa da Torre – No centro de Vila de Cruces, xusto na praza da festa. Dispón de 12 cuartos e restaurante propio. Ideal para non ter que desprazarse. Prezo por noite: 70-100 €.
• Pensión O Cruceiro – Aloxamento sinxelo e económico a 200 metros da praza. Habitacións con baño compartido. Prezo por noite: 40-50 €.
• Casas de aldea en Merza – Varias casas particulares con aluguer por habitacións, dispoñibles só durante a festa. Hai que consultar a oficina de turismo local.

Se se prefire unha experiencia máis ampla, Lalín (a 15 km) e Silleda (a 20 km) ofrecen máis hoteis e pensións. É recomendable reservar con antelación, xa que a festa atrae milleiros de visitantes. A opción de acampada libre non está permitida no centro urbano, pero existen áreas de autocaravanas habilitadas no polígono industrial.

Como chegar a Vila de Cruces

En coche

Vila de Cruces está situada no corazón de Galicia, na comarca do Deza. Dende Santiago de Compostela: tómase a Autovía AP-9 dirección Pontevedra, sáese en Padrón (AG-11) e logo a estrada N-550 ata Vila de Cruces. Tamén se pode ir pola AP-53 (Lalín) e despois a CP-8603. Dende Pontevedra: AP-9 ata Santiago e logo seguir a ruta anterior, ou ben pola N-541 ata Cerdedo e despois cruzar pola CP-2304. Dende Ourense: autovía A-52 dirección Vigo, sáese en O Irixo (OU-502) e continua por estradas comarcais. O percorrido total é duns 45 minutos dende Santiago, 1 hora dende Pontevedra e 45 minutos dende Ourense.

Durante a festa, o centro da vila estará pechado ao tráfico. Habilitaranse aparcamentos disuasorios nas aforas (polígono industrial, campo da feira e colexio público). Recoméndase seguir os sinais dos voluntarios e chegar antes das 11:00 para atopar sitio.

En transporte público

A liña de autobús Monbus (Santiago – Lalín – Vila de Cruces) ten paradas na praza do Concello. Os horarios varían segundo o día, pero durante a festa adoitan reforzarse as frecuencias. Dende Santiago saen autobuses ás 9:00, 13:00 e 19:00. O billete de ida custa uns 8 €. Dende Lalín, hai microbuses cada hora. Non hai tren, xa que a estación máis próxima é a de Lalín ou Silleda (a 20 km).

En avión

Os aeroportos máis próximos son o de Santiago de Compostela (SCQ, a 50 km) e o de Vigo (VGO, a 80 km). Dende alí pódese alugar un coche ou coller un autobús directo a Santiago e logo enlace a Vila de Cruces.

Consellos para gozar da Festa do Fiado

• Leva calzado cómodo: as rúas empedradas e os postos alongados esixen camiñar moito.
• Proba os produtos locais: non deixes de degustar o caldo, a empanada e a augardente.
• Participa nos obradoiros: aprender a fiar é unha experiencia única e gratis.
• Respecta o medio: hai papeleiras e puntos limpos; non tires lixo ao chan.
• Consulta o programa actualizado: na web do concello publican os horarios definitivos días antes.

Unha curiosidade: durante a festa, elíxese a “Fiandeira de Honra”, unha muller do concello que se destacou polo seu labor na recuperación da tradición. A ela entrégaselle unha roca de madeira tallada a man. Ademais, todos os asistentes que participen nos obradoiros reciben un certificado simbólico de “fiador” ou “fiadora”.

Por que non podes perder esta celebración

A Festa do Fiado non é só unha recreación histórica, senón unha homenaxe viva á cultura rural galega e ao papel das mulleres na transmisión do saber. As rúas énchense de cor, de música e de cheiros que transportan a outro tempo. Vila de Cruces convértese nun museo ao aire libre onde o liño volve ser protagonista. Se buscas unha experiencia auténtica, lonxe das masificacións turísticas, esta é a túa festa.

Para máis información, podes contactar coa Oficina de Turismo de Vila de Cruces no teléfono 986 54 01 23 ou escribir a [email protected]. Tamén podes seguir as novidades no Facebook do concello. Non esquezas levar a cámara: as estampas da festa merecen ser recordadas. E sobre todo, goza do fiado, que fiar tamén é cultura!

Artigo elaborado por Engalicia.info – Cultura Galega en estado puro.