Festa do Fiado de Touro

Festa do Fiado de Touro: tradición, lazo e comunidade na Terra de Melide

No corazón da comarca da Terra de Melide, na parroquia de Touro (concello de Touro, A Coruña), celébrase cada ano a Festa do Fiado, unha das citas etnográficas máis singulares e entrañables do calendario festivo galego. Esta festa, que se desenvolve arredor do último sábado de setembro, non é só unha xuntanza veciñal; é a posta en escena dun oficio milenario: o fiado do liño. Mentres a mecanización e a deslocalización industrial borraron dos mapas produtivos a fibra téxtil que vestiu a Galicia durante séculos, aquí, en Touro, a veciñanza segue a honrar a memoria das súas avoas, que fiaban á luz do candil ou do lume da lareira.

Historia da Festa do Fiado

A Festa do Fiado naceu como unha homenaxe ao traballo das mulleres fiandeiras, pero tamén como unha reivindicación da cultura rural galega. O seu nome vén do verbo «fiar», que é a acción de converter o liño en bruto en fío mediante a roca e o fuso. Durante séculos, o liño foi un dos cultivos fundamentais da economía de subsistencia galega, xunto co centeo e a pataca. As casas tiñan o seu propio «liñar», e o proceso de transformación da fibra en tea (mondar, encoller, mallar, espadelar, asedar e finalmente fiar) era tan comunitario como duro.

Se nos remontamos á orixe desta celebración, atopamos a finais dos anos 80 do século XX, cando un grupo de veciños e veciñas de Touro decidiu recuperar o costume de «ir ao fiado». Tradicionalmente, as mulleres reuníanse nas casas durante os longos seráns do outono para fiar, e os homes achegábanse para acompañalas con música de pandeireta, cunchas e cantos. Ese era o «fiado», unha xuntanza social que se converteu en festa popular a partir de que a Asociación de Veciños San Xoán de Touro impulsase a súa posta en valor.

Planifica tu escapada a Galicia

Ahorra un 25% o más en tu alojamiento con las mejores ofertas

Ver en Expedia →

A primeira Festa do Fiado oficial celebrouse en 1988, con tan só unha roca e unha fiandeira. Hoxe, a festa reúne a centos de persoas, e a Asociación de Veciños está apoiada pola Deputación da Coruña e o Concello de Touro. Dende 2016, a festa conta coa declaración de Festa de Interese Turístico de Galicia.

Data de celebración

A Festa do Fiado celébrase o último sábado do mes de setembro. En 2024, a data cae o sábado 28 de setembro. A festa comeza habitualmente pola mañá cedo, arredor das 10:00 h, e prolonga a súa actividade ata ben entrada a tarde-noite. A parte principal da xornada desenvólvese na praza da Igrexa de San Xoán de Touro e nas rúas adxacentes, pero tamén hai actividades no local social e na contorna do campo da festa.

Programa de actos

O programa da Festa do Fiado mestura a exhibición etnográfica con actividades lúdicas e conciertos. A continuación, unha descrición detallada dos actos máis salientables:

• 10:00 h – Apertura da feira de artesanía e mostras: Na praza instálanse postos con pezas de liño, xugos, rocas, fusos, mazos, espadelas e demais apeiros tradicionais. Os artesáns locais exhiben as súas pezas de cestería, olería e coiro.
• 11:00 h – Demostración de fiado: O plato forte da festa. Varias mulleres da parroquia, vestidas co traxe rexional galego, sentan nos seus escanos e poñen a funcionar as rocas. Mentres as mans fan xirar o fuso, cantan as «cantigas de fiar» ou «copras do fiado», nas que se improvisan versos burlescos e picantes.
• 12:00 h – Xuntanza de fiandeiras: Concurso de fiado. As participantes compiten por ver quen fía máis rápido e calidade. O xurado, composto por maiores da parroquia, outorga premios como un fuso tallado a man ou unha roca de madeira de buxo.
• 13:00 h – Actuación de grupos folclóricos: Son grupos da propia comarca, como «O Fiadeiro de Touro» ou «A Roda de Melide», que interpretan muiñeiras, pasodobres e xotas mentres as fiandeiras seguen cos seus fusos.
• 14:00 h – Xantar popular: A comida é un dos puntos fortes (véxase apartado de gastronomía).
• 17:00 h – Xogo de lanzamento de fuso: Unha competición lúdica onde se lanzan fusos como se fosen xavelinas. Gaña quen máis lonxe chega co seu fuso.
• 18:00 h – Obradoiros de liño: Para nenos e adultos, onde se aprende a espadelar, asedar e fiar con roca.
• 20:00 h – Gran verbena: Coa actuación de orquestras galegas (tradicionalmente «Os Maristas» ou «A Banda de Lobeira»). A música popular e a discoteca móbil pechan a xornada.

É habitual que durante o día se faga unha procesión cunha imaxe de San Xoán (patrón de Touro) e que, ao rematar, se acendan as «fachas do fiado», uns fachos con palla de centeo que se colocan nos camiños para guiar ás fiandeiras.

Gastronomía

Na Festa do Fiado, a gastronomía ten un peso fundamental. O xantar popular é un dos momentos máis esperados. Adoita ser un menú típico galego:

• Entrantes: Empanada de carne e de berberechos (feita con masa de centeo e trigo), roxóns (torresmos) e queixo de Arzúa-Ulloa.
• Prato principal: Caldeirada de peixe (normalmente robaliza ou abadexo) con patacas a febra, acompañada de chourizo asado.
• Sobremesa: Filloa con mel de mel (feitas con fariña de liño, que é unha tostada) e leite frito con canela.

Non falta o viño de colleita (tinto da Terra de Melide) e a augardente de herbas que se toma a xeito de licor café. Ao longo da festa, pódense degustar «bolos preñados» (doces recheos de crema de mazá) e as «castañas de Touro», asadas no lume de leña.

Aloxamento

Para as persoas que desexen ficar a durmir, a zona de Melide-Touro dispón de diversas opcións de aloxamento, aínda que a oferta é limitada e convén reservar con antelación:

• Pensión A Rúa (na propia aldea de Touro): 2 estrelas. Habitacións dobres con baño. Prezo aprox.: 40 €/noite.
• Casa Rural «O Fiadeiro»: Rehabilitada con pedra e tellado de lousa. Ten cheminea e sala con roca. Prezo aprox.: 75 €/noite (inclúe almorzo).
• Aldeia de Melide: A 8 km, con varias casas rurais, como «Casa de Lixa», con capacidade para 6 persoas.
• Hostal San Antón en Melide (a 8 km): Habitacións básicas con baño compartido. Prezo aprox.: 30 €/noite.

Tamén hai a opción de acampar no terreo habilitado pola Asociación de Veciños, pero require autorización previa e non ten servizos de auga quente nin electricidade nas parcelas.

Como chegar

Para chegar á Festa do Fiado de Touro, é necesario saber que a parroquia de San Xoán de Touro está no concello de Touro, a 8 km ao norte de Melide, na estrada N-547 (que vai de Santiago a Lugo). O acceso é sinxelo:

• En coche: Desde Santiago de Compostela (a 25 min): tomar a N-547 dirección Melide. Á altura de Folladela (km 46), desviarse pola estrada CP-8205 que leva directamente a Touro. Está sinalizada con carteis de «Festa do Fiado».
• En autobús: A liña de Monbus (Santiago-Lugo) ten parada en Melide. Desde Melide, hai un microbús de liña que sae cada hora (os sábados de festa) ata Touro. O prezo é de 2,10 €. Tamén se pode facer a pé un paseo de 40 min polo camiño de rodeiro.
• En tren: A estación máis próxima é a de Lugo (50 min en coche) ou a de Santiago (25 min en coche). Non hai tren directo a Touro.

Para quen veña desde fóra de Galicia, recoméndase chegar a Santiago ou Lugo e alugar un coche. A festa é de balde e o aparcadoiro está habilitado nun campo ao lado da igrexa.

En definitiva, a Festa do Fiado de Touro é unha xoia etnográfica que nos lembra que, mentres o mundo do téxtil industrial avanza a toda velocidade, a memoria do traballo manual das nosas avoas segue viva nas rúas de Touro. Se non coñecede o fiado, este é o momento de descubrilo.