Festa das San Lucas en Mondoñedo: caballos, feria y devoción

Festas das San Lucas en Mondoñedo: cabalos, feira e devoción

Na provincia de Lugo, encaixada entre vales e montañas que senten a proximidade do Cantábrico, atópase Mondoñedo, unha cidade que respira historia por cada unha das súas pedras. Capital dun dos bisbados máis antigos de Galicia, esta vila episcopal garda entre os seus tesouros patrimoniais unha das celebracións máis arraigadas, antigas e multitudinarias do calendario galego: as Festas de San Lucas. Cada mes de outubro, Mondoñedo transfórmase e multiplica os seus habitantes para dar acubillo a un evento que conxuga, de xeito maxistral, a relixiosidade popular, a tradición comercial, o mundo rural e a festa maior.

Declaradas de Interese Turístico Nacional, as Festas de San Lucas non son un mero evento folclórico pechado en si mesmo, senón un reflexo fiel da identidade das Terras de Mondoñedo. Durante varios días, as rúas medievais, a impresionante catedral gótica e os amplos campos da contorna énchense de vida, de música, de cheiro a carniza asada e, sobre todo, do trotar inconfundible dos cabalos. É unha festa que mira ao pasado para entender o presente, un punto de encontro obrigado para o galego de América que regresa na súa terra, para o veciño da comarca e para o visitante que busca a esencia máis pura das tradicións do noso país.

Historia e devoción: as orixes da festa

A orixe das Festas de San Lucas atópase profundamente vinculada á tradición relixiosa e á configuración do poder eclesiástico en Galicia. A celebración xorde en honra a San Lucas o Evanxelista, patróno da diocese de Mondoñedo-Ferrol, cuxa festividade litúrxica se celebra o 18 de outubro. Historicamente, esta data marcaba un momento de transición no calendario agrícola: remataba a colleita e comezaba a preparación para o inverno, un período propicio para dar grazas e para realizar os intercambios comerciais necesarios antes de que os camiños se fixesen intransitables polas neves e choivas.

¿Buscas alojamiento en Galicia?

Compara precios en hoteles, casas rurales y apartamentos

Ver en Expedia →

A importancia de Mondoñedo como sede episcopal dotou a esta celebración dunha solemnidade que outras feiras galegas non posuían. Nos seus inicios, a festa reducíase a unha serie de actos relixiosos presididos polo bispo, acompañados dun mercado espontáneo onde os labregos e artesáns da comarca comercializaban os seus produtos. Co paso dos séculos, esta confluencia de fe e mercado consolidouse. O «Lucas» foi testemuña de séculos de historia galega, adaptándose aos tempos, sobrevivindo a prohibicións e crises, ata converterse no macroevento que hoxe coñecemos. A devoción permanece viva na majestuosa Catedral da Asunción, onde se celebran os actos litúrxicos máis solemnes, e nas diversas ermidas da contorna, pero tamén se expandiu cara a unha devoción laica: a amor á terra, ao encontro cos emigrantes e á conservación do patrimonio cultural inmaterial.

Calendario e datas: cando se celebra?

As Festas de San Lucas teñen o seu núcleo principal arredor do día 18 de outubro, festividade do Santo. Non obstante, a programación adoita ser moito máis extensa, estendéndose durante aproximadamente unha semana. Xeralmente, os actos comezan o fin de semana anterior ao día 18 e prolonganse ata o domingo seguinte ou mesmo a principios da semana seguinte. Isto permite que a cidade poida albergar multitude de eventos sen superpoñer horarios e que tanto os veciños como os visitantes teñan oportunidade de gozar de todo o programa.

O mércores anterior ao día grande adoita darse o pistoletazo de saída con verbenas, exposicións e actos culturais. O día 18, San Lucas, é o momento da máxima solemnidade relixiosa, con misas solemnes e procesións. Porén, se o 18 non cae en fin de semana, os actos máis multitudinarios de carácter lúdico, como os concertos e as grandes verbenas, trasladanse ao sábado e domingo seguintes. Sen dúbida, o domingo posterior ao 18 é o gran día da Feira de Cabalos, o momento álxido da celebración que congrega a miles de persoas nas inmediacións do recinto feiral.

Programa: tradición, cabalos e industria

O programa das Festas de San Lucas é tan denso como variado. Está pensado para satisfacer todos os públicos e para manter viva a chispa das tradicións mindonienses. A continuación, detállanse os eixos fundamentais que se poden atopar en case todas as edicións:

• Actos relixiosos: O fío condutor da festa. Celébrase unha Novena en honra a San Lucas na Catedral, que culmina o día 18 cunha misa pontifical solemne, a miúdo presidida polo Arcebispo metropolitano ou máximas autoridades eclesiásticas. Adóitase realizar unha procesión coa imaxe do Santo patrón polas rúas do casco histórico.
• A Feira de Cabalos: É o gran atractivo e a diferenza doutras festas galegas. Mondoñedo convértese nun dos maiores escuarios equinos do noroeste peninsular. Centos de cabalos de pura raza galega, intentos de poldros e eguas son expostos para a venda, a mostra e a valoración. É un espectáculo insólito ver como o negocio ecuestre se mestura coa festa, con tratantes de toda España e Portugal avaliando exemplares.
• A Feira de Industrial e Artesanal: As rúas do centro histórico pechan ao tráfico para dar paso a centos de postos. Destaca especialmente a venda de tea enfeitada, gorros, colchas e produtos téxtiles, unha tradición que provén do antigo monopolio mindoniense na fabricación de teas de liño e la.
• Gastronomía e Agro: Un amplo espazo reservado á maquinaria agrícola, tractores, colleres e produtos do campo. Non pode faltar a zona de restauración, onde as pulpeiras, as churrasqueiras de carne ao caldeiro e os postos de queixo e mel son os protagonistas.
• Actividades culturais e de lecer: O concello programa exposicións de pintura, fotografía, xornadas de narración oral, teatro de rúa, actividades para os máis pequenos e concertos de bandas de música. Polas noites, as verbenas con orquestras de sona nacional amenizan as veladas na praza maior ou no recinto feiral.

Gastronomía: o sabor das San Lucas

Falar de San Lucas é falar dunha das maiores exhibicións de gastronomía galega que se poden atopar ao ar libre. O clima outonal e fresco de outubro convida a comer quente e contundente. Agraciada cun contorno natural privilexado, a cociña de Mondoñedo brilla con luz propia nestas datas. O produto estrela, sen dúbida, é o Patacas de Mondoñedo (patacas con cholent ou cocho), un prato reconfortante elaborado con patacas cortadas en cachos, costelas, orellas, rabo e chourizo, todo cociñado lentamente nun caldeiro de ferro con allo, pementón e loureiro. O cheiro deste prato invade as inmediacións da feira e é imposible resistirse a unha boa ración.

Ademais das clásicas patacas, a feira ofrece a posibilidade de degustar outros manxares tradicionais da zona:

• Caldeiro de cabalo: Coa presenza masiva de devandito animal, non é de estrañar que a súa carne, tan apreciada na nosa terra, se cociñe nun tradicional caldeiro con patacas e allo.
• Pulpo á feira: Un clásico ineludible, queimado e cortado diante do cliente, regado con aceite de oliva, pemento picante e sal gorda, acompañado dunhas cachelos fervidos.
• Empanadas: De masa de millo ou trigo, recheas de zorza, berza, chourizo ou xoubas, traídas das panaderías da comarca.
• Postres e repostería: Destacan os afamados Fritos de Mondoñedo, un doce conventual feito con fariña de millo, ovos, azucre e mel, amasado en forma de lazos ou roscas e frito. Tamén son moi populares as castañas asadas, que anuncian a chegada do Magosto.

Todo isto, como non, pode ser regado cos bos viños das Rías Baixas ou Ribeira Sacra, ou cunha cervexa fría nas carpas de hostalaría.

Aloxamento e Cómo Chegar

Aloxamento

Ao ser unha festa de gran afluencia, especialmente nos fins de semana centrais, é fundamental planificar a estancia con antelación. Mondoñedo conta con diversas opcións de aloxamento que adoitan esgotarse semanas antes do 18 de outubro:

• Hoteis e Pousadas: O Parador de Mondoñedo (situado no antigo mosteiro dos Franciscanos) é unha das opcións con máis encanto, xa que permite vivir a historia desde dentro. Tamén hai excelentes hoteis de tres e catro estrelas no centro urbano.
• Casas Rurais: O turismo rural é unha excelente alternativa nas parroquias e aldeas dos arredores, permitindo gozar da tranquilidade do campo galego a poucos minutos do rebumbio da feira.
• Albergues e Apartamentos: Ideais para viaxeiros con menor orzamento, aínda que a dispoñibilidade é moi limitada nestas datas.
• Camping: Para os máis aventureiros, adoita habilitarse algún espazo provisional na contorna da cidade para autocaravanas e tendas de campaña.

Cómo chegar

A Mondoñedo pódese chegar facilmente a través de diversas vías, tanto en coche propio como en transporte público:

• En coche: A principal vía de acceso é a Autovía A-8 (Autovía do Cantábrico). Tanto se viñer de Lugo como de Asturias, debe tomarse a saída 493 ou a 494, que deixan ás portas da cidade. Desde o interior de Galicia, pódese chegar a través da LU-160 ou desde Vilalba. O tráfico durante os días de feira é intenso e adoita haber regulamentos por parte da Garda Civil.
• En autocar (Bus): Existen servizos regulares de empresas como Arriva ou Monbus que conectan Mondoñedo con Lugo, A Coruña, Santiago de Compostela e outras cidades importantes.
• En tren: Non hai estación de tren en Mondoñedo. As estacións máis próximas atópanse en Viveiro (Ferrol) ou Lugo, necesitando posteriormente facer un traxecto en taxi ou bus.
• En avión: Os aeroportos máis próximos son os de A Coruña (Alvedro) e Santiago de Compostela (Lavacolla), a uns 90 e 150 quilómetros respectivamente.

Conclusión

As Festas de San Lucas en Mondoñedo son, en esencia, unha inmersión total na cultura galega. Máis alá do programa oficial, o verdadeiro encanto reside no ambiente: o reencontro de familias, o orgullo dunha cidade que foi capital do antigo Reino de Galicia, a maxestade dunha catedral que mira aos outeiros e o ronsel dunha feria que mantén viva a tradición ecuestre e comercial. Se se atopa vostede en Galicia a mediados de outubro, non dubide en achegarse a esta terra de bispos e cabalos. Gozará da nosa gastronomía, da nosa hospitalidade e da nosa historia, todo nun só lugar.

¿Listo para tu viaje a Galicia?

Ahorra hasta un 25% en Expedia

Cancelación flexible · Paga en el hotel · Programa de recompensas