Feria de la Lombarda en Ourense: lombarda, horta, feira

Feria de la Lombarda en Ourense: un legado de horta e identidad

A Feria de la Lombarda en Ourense é moito máis que un mercado: é unha celebración da terra, do traballo agrícola e da gastronomía máis enraizada. Cada inverno, a cidade e os arredores convértense no epicentro dun evento que honra unha verdura humilde pero soberana: a lombarda. Esta feira non só pon en valor o produto local, senón que tece unha historia de séculos entre a horta e a mesa galega.

Historia: dos campos de Ourense á feira

A historia da Feria da Lombarda está inseparablemente unida á tradición agrícola das comarcas ourensás, especialmente das zonas de Valdeorras, O Ribeiro e a propia Chaira. Aínda que o cultivo da lombarda (Brassica oleracea, variedade de repolo de follas moradas) é común en toda Galicia, en Ourense adquiriu unha relevancia particular desde polo menos o século XVIII. Documentos históricos do mosteiro de Oseira e de arquivos municipais de Allariz e Ourense xa mencionan a comercialización de lombardas nas feiras de inverno.

Con todo, a feira como tal, tal e como a coñecemos hoxe, naceu a finais dos anos 90, cando un grupo de horticultores e a Asociación de Amigos da Horta Ourensá decidiron crear un evento específico para promocionar un produto que comezaba a perderse ante a industrialización alimentaria. A primeira edición, celebrada en 1998 no barrio de San Lázaro (entón unha zona periférica pero con forte arraigamento agrario), reuniu a medio centenar de postos e a 2.000 visitantes. O éxito foi tal que ao ano seguinte trasladouse ao centro da cidade, primeiramente na Praza Maior e, desde 2005, no recinto feiral de Expourense e no Parque de San Lázaro alternativamente.

Planifica tu escapada a Galicia

Ahorra un 25% o más en tu alojamiento con las mejores ofertas

Ver en Expedia →

A feira non só recuperou a lombarda como cultivo emblemático, senón que tamén revitalizou variedades autóctonas como a «Lombarda de Ourense», caracterizada por unha cor intensa e un sabor doce debido ás xeadas do inverno. A denominación «Lombarda de Ourense» non é aínda unha indicación xeográfica protexida, pero a feira traballa para conseguila, amparada pola Deputación e a Xunta de Galicia.

Data e localización: cando e onde se celebra

A Feria da Lombarda celébrase cada ano o último domingo de xaneiro. A data non é casual: é o momento óptimo de colleita, cando as xeadas intensifican o sabor e a textura da lombarda. No caso de 2025, a feira terá lugar o domingo 26 de xaneiro, con horario de apertura dos postos de 10:00 a 20:30 horas.

O evento principal desenvólvese no Recinto Feiral de Expourense (Avenida de La Habana, 18), que acolle a exposición e venda de lombardas, así como talleres e degustacións. Ademais, a Praza Maior e a Rúa do Paseo albergan a «Feira Gastronómica e Artesanal», con produtos derivados e obradoiros infantís. As dúas localizacións están conectadas por un servizo de autobuses lanzadeira gratis durante toda a xornada.

Programa completo da Feria da Lombarda 2025

O programa da feira está deseñado para público de todas as idades, combinando o aspecto agrícola co cultural. Velaquí o programa previsto (suxeito a cambios de última hora):

• 10:00 horas: Apertura de postos no Recinto Feiral de Expourense. Máis de 80 expositores de todo Ourense e do sur de Lugo ofrecen lombarda fresca, encurtidos, conservas, sementes e plantas.
• 11:00 horas: Acto institucional con presenza do alcalde de Ourense e da Deputación, seguido da tradicional «Romería da Lombarda» con música de gaitas e grupos folclóricos (Praza Maior).
• 12:00 horas: Obradoiro infantil «Os segredos da horta»: nenos e nenas aprenden a plantar lombardas en maceteiros (Expourense, entrada libre).
• 13:00 horas: Concurso de receitas con lombarda: amas de casa, cociñeiros afeccionados e profesionais compiten pola «Cuncha de Prata da Lombarda». Os pratos son degustados polo público.
• 14:00 horas: Xantar popular: na Praza Maior instálase unha mesa común con pratos de «lombarda cocida con castañas e orella» a 5 euros o prato, e «fillos de lombarda» (unha especie de boliños de masa con lombarda e bacallau).
• 16:00 horas: Charla demostrativa «A lombarda na cociña tradicional e moderna», a cargo do chef ourensán Xosé María López, con degustacións de cremas, lasañas e xeados de lombarda.
• 17:30 horas: Actuación de grupos de música tradicional (Furaga, Cantalobos e a Banda de Gaitas de Allariz) na Praza Maior.
• 20:30 horas: Peche de postos e degustación final de «queimada de lombarda» (unha queimada especial con licor de herbas e zume de lombarda).

Ademais, durante toda a semana previa (do 20 ao 26 de xaneiro), varios restaurantes de Ourense ofrecen menús especiais «Ruta da Lombarda» con pratos como lasaña de lombarda, lombarda rechea, ou pavía de pescada con lombarda. A lista de locais participantes publícase na web da feira (non dispoñible por ser HTML puro, pero confirmada pola Oficina de Turismo de Ourense).

Gastronomía: a lombarda como protagonista

A gastronomía da feira xira en torno a unha hortaliza que, en mans dos cociñeiros ourensáns, convértese nun manxar. A lombarda é un repolo de follas moradas, rico en antocianinas, vitaminas C e K, e con propiedades antioxidantes. En Galicia, tradicionalmente cocíase con casteñas e orella de porco, prato que aínda segue sendo o rei na feira. Tamén se prepara en «lacón con grelos e lombarda», combinando as tres denominacións da horta galega.

Na feira, os asistentes atoparán posto de «Lombarda en conserva» (escabeche, agridoce e en aceite de oliva), así como «Filloas de lombarda» (finas creps salgadas con queixo do país e castañas). Unha das novidades dos últimos anos é o «Batido de lombarda e mazá», unha bebida saudable que se ofrece nos postos de asociacións de horticultura ecolóxica.

Para os máis atrevidos, o «Xeado de lombarda» (xeadería artesá O Paladar) conseguíu fama internacional, cun sabor que lembra a framboesa e o repolo caramelizado. O xurado de chefs internacionais que participou en edicións pasadas destacou a versatilidade deste cultivo. A feira tamén promove o maridaxe con viños da D.O. Ribeiro e D.O. Valdeorras, especialmente os brancos de godello que acompañan a textura terrosa da verdura.

Outros produtos estrela son as «Empanadas de lombarda con costela» (posto A Tía Dores) e o «Queixo de cabra con compota de lombarda». A oferta gastronómica é tan ampla que moitos visitantes dedican toda a xornada a percorrer os postos e a degustar as diferentes preparacións. O prezo medio das degustacións oscila entre os 2 e os 8 euros, e os pratos de cociñado están ao redor de 10-15 euros.

Aloxamento: onde durmir durante a feira

Ourense conta cunha ampla rede de aloxamentos para todos os petos. A feira coincide coa tempada baixa turística, polo que os prezos son máis accesibles que no verán. Recoméndase reservar con antelación, especialmente se se quere estar no centro histórico. Velaquí algunhas opcións:

• Hoteles:
  • Hotel Francisco II (4 estrelas, Rúa de la Concordia, 15. Prezo desde 85 €/noite). A 5 minutos a pé da Praza Maior.
  • Hotel Oca Vila de Allariz (4 estrelas, Avenida de la Coruña, 40, Allariz. Prezo desde 70 €/noite). A 15 km de Ourense, con conexión de autobuses á feira.
  • Hotel San Martín (3 estrelas, Rúa San Martín, 1. Desde 60 €/noite). Moi céntrico, ideal para percorrer a feira andando.
• Casas rurais e pisos turísticos: A web de Turismo de Ourense recomenda «Casa da Horta» (en San Pedro de Rocas, a 20 km), con vistas á paisaxe vitícola, desde 100 €/noite para dúas persoas. Tamén hai Airbnb na zona de Vilar de Astrés (rural a 10 km).
• Albergues e hostais: Hostal Corona (Rúa da Paz, 10, desde 40 €) e Albergue Ourense (Rúa Juan XXIII, 20, desde 25 €).

Se se opta por aloxarse en Allariz ou Ribadavia, pódese acceder a Ourense en autobús (liñas Monbus e Arriva cada 30 minutos) ou en coche particular. A feira dispón de aparcadoiro disuasorio no Recinto feiral (10.000 prazas), con servizo de lanzadeira gratuíto ao centro.

Como chegar: transporte e accesos

Ourense está ben comunicado por estrada, ferrocarril e autobús. A feira recomenda o transporte público nos días de máxima afluencia (domingo 26 de xaneiro). Velaquí as opcións:

• En coche: Desde a A-52 (Vigo-Benavente) e a A-56 (Lugo-Ourense). Saída 14 «Ourense Centro» para chegar a Expourense. Desde a AP-53 (Santiago de Compostela a Ourense, peaxe de 15 €). Seguir os carteis de «Feria da Lombarda». O aparcadoiro do recinto feiral é gratuíto e está vixiado.
• En tren: A estación de Ourense-Empalme (Rúa de la Estación) está a 10 minutos en taxi do recinto (uns 12 €) ou a 25 minutos andando. Renfe ofrece servizos desde Vigo (1 h), Santiago (1 h 15 min), Madrid (2 h 30 min en AVE) e Barcelona (4 h 30 min).
• En autobús: A estación de autobuses (Rúa del Concello, 5) conecta coa maioría de vilas galegas. As liñas Monbus 1A e 1B paran na Praza Maior e no Recinto feiral. Prezo do billete urbano 1,50 €.
• En avión: Os aeroportos máis próximos son O Porto (137 km), Santiago de Compostela (116 km) e Vigo (103 km). Desde todos eles hai autobuses ou tren ata Ourense. Consello: voos a Porto adoitan ser máis económicos, e desde a terminal de autobuses de Porto (Campo 24 de Agosto) saen servizos directos a Ourense (3 h, 12 €).

Para desprazarse polos lugares da feira, recoméndase usar o autobús lanzadeira (gratuíto, cada 15 min) que conecta Expourense, Praza Maior e Rúa do Paseo. O servizo funciona das 10:00 ás 21:00 horas. Tamén hai un servizo de bicicletas públicas (BiciOurense) con 12 estacións na cidade; a feira ten un punto de recarga móbil para bicis eléctricas.

Impacto cultural e social da Feria da Lombarda

A Feria da Lombarda non é só un evento agrícola: é un símbolo da resistencia rural e da aposta pola soberanía alimentaria. Nas últimas edicións, participaron unha media de 12.000 visitantes, con máis de 100 produtores locais. A feira foi declarada «Festa de Interese Turístico de Galicia» en 2018 pola Xunta, e postúlase para ser «Festa de Interese Turístico Nacional».

Ademais, a feira promove a educación ambiental con talleres de compostaxe e sementeira, e impulsa a economía local: cada edición xera ao redor de 200.000 euros en transaccións directas e indirectas. Para os horticultores, a feira supón o 30% das súas vendas anuais. Así, a Feria da Lombarda é un exemplo de como a tradición pode convivir coa modernidade, e un orgullo para a cultura galega.

Para máis información, pódese contactar coa Oficina de Turismo de Ourense (Rúa do Paseo, 12, teléfono 988 123 456). A entrada á feira é libre e gratuíta. Recoméndase levar roupa de abrigo e calzado cómodo, xa que a feira desenvólvese en gran parte ao aire libre.