Feira do queixo de San Simón da Costa: queixo afumado de Vilalba

Historia: As orixes do queixo afumado de San Simón da Costa

O Queixo de San Simón da Costa é unha denominación de orixe protexida que ampara un queixo elaborado con leite de vaca de razas autóctonas (frisoa, parda e rubia galega) nunha zona que abarca os concellos de Vilalba, Xermade, Muras, Abadín, Alfoz, Ourol, O Valadouro e algúns máis. A súa característica máis distintiva é o afumado, que lle confire unha cor amarelada e un sabor intenso e lixeiramente defumado, froito do proceso tradicional con madeira de bidueiro.

Ofertas de viaje a Galicia

Ahorra un 25% o más en tu alojamiento — hasta un 25% de descuento

Ver en Expedia →

A historia deste queixo remóntase a tempos medievais, cando os monxes do mosteiro de San Simón (hoxe desaparecido) comezaron a elaborar un queixo de pasta compacta, afumado para a súa conservación. A técnica transmitiuse de xeración en xeración entre os labregos da zona, que vían no queixo unha forma de aproveitar o excedente de leite nos meses de inverno. O afumado non só preservaba o queixo, senón que lle daba un aroma único, ligado á paisaxe de bosques e carballeiras.

A feira ten a súa orixe nos anos 80, cando se organizou a primeira mostra para promocionar este queixo artesanal. Desde entón, o evento medrou ata converterse nunha referencia a nivel autonómico, con recoñecemento da Xunta de Galicia e da Unión Europea. Hoxe, a feira non só promociona o queixo, senón que tamén rende homenaxe aos produtores locais, aos gandeiros que manteñen vivas as razas autóctonas e á cultura rural da Terra Chá.

Data de celebración: Cando ten lugar a Feira do Queixo de San Simón?

A feira celébrase cada ano durante o segundo sábado do mes de marzo, aínda que as actividades adoitan comezar o venres previo. En 2025, a data exacta será o 8 de marzo (venres de apertura) e o 9 de marzo (sábado grande). Recoméndase consultar o sitio oficial do Concello de Vilalba ou a páxina de Turismo de Galicia para confirmar horarios, xa que cada edición pode introducir pequenos cambios no programa.

A elección de marzo non é casual: nesa época, o queixo de San Simón chega ao seu punto óptimo de maduración, despois de semanas de cura e afumado. Ademais, o tempo aínda é fresco, o que favorece a conservación do produto durante as degustacións ao aire libre.

Programa: Un fin de semana arredor do queixo

O programa da feira combina actividades gastronómicas, culturais e lúdicas. A continuación, detallamos os eventos máis destacados (basados nas edicións anteriores, xa que cada ano pode variar):

• Venres: xornada de portas abertas nas queixerías artesanais, onde os visitantes poden ver o proceso de elaboración e afumado. Á noite, cea popular con produtos da comarca.
• Sábado (día grande):
  • 10:00 h: inauguración do mercado de queixos e produtos agroalimentarios (máis de 30 expositores).
  • 11:00 h: concurso de queixos artesanais, con catas a cegas realizadas por expertos.
  • 12:30 h: obradoiro de elaboración de queixo para nenos e adultos.
  • 13:00 h: degustación popular de queixo de San Simón asado (típico prato que se serve con membrillo ou mel).
  • 16:00 h: actuación de grupos de música tradicional galega.
  • 17:30 h: demostración de afumado tradicional con madeira de bidueiro.
  • 19:00 h: clausura e entrega de premios.
• Domingo: pequeno mercado continuado, con actividades infantís e ruta gastronómica polos bares de Vilalba (tapas con queixo).

Ademais, durante todo o sábado, o recinto conta con animación de rúa, xogos populares e un espazo para a venda de queixo ao peso, onde se poden adquirir pezas de diferentes curacións.

Gastronomía: O queixo de San Simón na mesa

O Queixo de San Simón da Costa é un queixo de pasta prensada, elaborado con leite cru ou pasteurizado, cunha forma de bala ou pera (cónico) e unha codia afumada de cor amarelada. O seu sabor é suave e cremoso cando é novo, pero vai adquirindo notas máis intensas e picantes coa curación. O afumado non é agresivo, senón que se funde coa textura láctea deixando un retrogusto a madeira e herbas.

Na feira, a gastronomía é o centro. Algunhas formas de gozar del inclúen:

• Queixo asado: unha especialidade local onde o queixo se asa á grella ou no forno, servido cun chisco de mel ou marmelada. É doce e salgado á vez, ideal para abrir o apetito.
• Tablas de queixo: maridaxe con viños brancos das Denominacións de Orixe Rías Baixas (Albariño) ou Ribeiro.
• Queixo con membrillo: combinación clásica que resalta a textura do queixo.
• Embutidos e lacón: na feira tamén hai postos de produtos chairegos, como chourizo, botelo e pan de centeo.

Para acompañar, non faltan as cervexas artesás locais ou os licores de herbas (crema de orujo). Se queres probar algo máis elaborado, algúns restaurantes de Vilalba ofrecen pratos como “cocido de San Simón” (lacón con queixo gratinado) ou “crema de queixo”.

Aloxamento: Onde durmir preto da feira

Vilalba e a súa comarca ofrecen diversas opcións de aloxamento para todos os petos. Dado que a feira atrae multitudes, é recomendable reservar con antelación, especialmente se vas en grupo ou en familia.

• Hoteles en Vilalba:
  • Hotel Terra Chá (3 estrelas, centro da vila).
  • Hotel Roupa de Casa (rústico, con encanto).
  • Pensión O Lar (económico, boa relación calidade-prezo).
• Casas rurais: A poucos quilómetros de Vilalba, en parroquias como San Simón da Costa ou A Torre, hai casas de turismo rural (ex: Casa da Fábrica, Casa do río). Son ideais para desconectar e gozar da paisaxe.
• Outras localidades próximas: Guitiriz, As Pontes ou Mondoñedo (a 30-40 minutos en coche) ofrecen aloxamentos con máis dispoñibilidade.

Se prefires a liberdade de movementos, tamén hai áreas de autocaravanas no polígono industrial de Vilalba.

Como chegar: Accesos a Vilalba e á feira

Vilalba está ben comunicada por estrada e tren. A feira celébrase no recinto feiral (Recinto da Feira do Queixo) situado nas aforas da vila, preto da estación de autobuses.

• En coche:
  • Desde Lugo (40 km): Autovía A-8 (saída Vilalba) ou estrada N-634.
  • Desde A Coruña (80 km): Autovía A-6 ata Baamonde, logo A-8.
  • Desde Santiago (110 km): AP-9 ata A Coruña, despois A-8.
  • Desde Oviedo (130 km): A-8 dirección Vilalba.
• En autobús: A empresa Monbus ten conexións regulares desde Lugo, A Coruña e Santiago. A parada está a 5 minutos andando do recinto.
• En tren: A estación de Vilalba (liña FEVE) conecta con Ferrol e Oviedo. A frecuencia non é alta, pero pode ser útil desde a costa.
• En avión: O aeroporto máis próximo é o de A Coruña (80 km), con voos desde Madrid, Barcelona e outras cidades. Desde alí, aluguer de coche ou autobús.

Unha vez en Vilalba, o acceso ao recinto feiral está sinalizado. Hai aparcadoiro gratuíto disuasorio nas inmediacións (recoméndase chegar cedo).

Consellos para gozar da feira

Para aproveitar ao máximo a visita, ten en conta estas recomendacións:

• Leva roupa de abrigo e chaqueta impermeable: marzo é inestable e na Terra Chá sopra o vento.
• Non te perdas a degustación de queixo asado: é o prato estrela.
• Compra queixo directamente aos produtores: leva efectivo porque algúns postos non teñen datáfono.
• Consulta o programa de actos para non perder as demostracións de afumado.
• Se viaxas con nenos, participa no obradoiro de elaboración de queixo.

Conclusión: Unha cita coa tradición

A Feira do Queixo de San Simón da Costa é máis que un evento gastronómico: é unha viaxe á alma rural de Galicia, onde o queixo afumado de Vilalba se converte en nexo de unión entre pasado e presente. Ao longo dun fin de semana, podes coñecer o traballo artesán dos queixeiros, degustar un produto único e mergullarte na hospitalidade da Terra Chá.

Se tes ocasión, non dubides en programar a túa visita. As datas de marzo son perfectas para combinar a feira cunha ruta polos pazos, as carballeiras ou as praias da Mariña lucense, a menos dunha hora de distancia. Que o sabor do San Simón te acompañe moito máis alá da feira.