Feira do Pan de O Carrizo: pan artesán de Terra de Melide

Feira do Pan de O Carrizo: pan artesán de Terra de Melide

A Feira do Pan de O Carrizo é un dos eventos gastronómicos máis senlleiros da comarca da Terra de Melide, un referente para os amantes do pan artesán e da cultura tradicional galega. Cada ano, a parroquia de O Carrizo, no concello de Toques, convértese no punto de encontro de paneiras, paneiros, produtores locais e visitantes que buscan saborear un pan elaborado con técnicas herdadas de xeracións. Esta feira non só é unha celebración do pan, senón tamén unha reivindicación do modo de vida rural, da calidade dos produtos de proximidade e do saber facer que pervive nos fornos de leña das aldeas.

O Carrizo está situado no corazón da Terra de Melide, unha zona de transición entre as montañas do Xallás e as chairas do Ulla. O clima, con invernos fríos e veráns suaves, e a abundancia de auga dos regatos que baixan cara ao Furelos fan que o gran acade unha calidade especial. Aquí, o trigo e o centeo medran en pequenas leiras de secaño, e a farina obtida destas colleitas é a base dun pan inesquecible.

Historia do pan de O Carrizo e da feira

A tradición de cocer pan en O Carrizo vén de tempos inmemoriais. Cada casa tiña o seu forno de leña, moitas veces compartido entre varias familias, e o pan era o alimento básico que acompañaba todas as comidas. A masa nai pasaba de nais a fillas, e cada muller coñecía os segredos do amasado e do punto de cocción. Este saber ancestral estivo a piques de perderse coa chegada do pan industrial, pero a finais dos anos 90 un grupo de veciños e veciñas decidiu organizar unha xuntanza para poñer en valor o seu pan artesán.

¿Buscas alojamiento en Galicia?

Compara precios en hoteles, casas rurales y apartamentos

Ver en Expedia →

Así naceu a Feira do Pan de O Carrizo, unha iniciativa que medrou pouco a pouco grazas ao traballo da Asociación de Veciños e ao apoio do Concello de Toques. Na primeira edición participaron unhas poucas paneiras que amosaban os seus pans en mesas improvisadas. Hoxe, a feira conta con medio centenar de expositores, entre panadeiros, artesáns e produtores de toda a comarca, e atrae a milleiros de visitantes. A pesar do crecemento, a feira mantén o espírito orixinal: exaltar o pan feito con amor, con fermentos naturais e cocido no forno de leña.

O pan de O Carrizo caracterízase pola súa codia crocante e a súa miga esponxosa, cun sabor lixeiramente ácido grazas á fermentación longa. Empréganse farinas de trigo duro, centeo, e ás veces millo, dependendo da receita familiar. Algunhas paneiras seguen a usar o gran da súa propia colleita, moído en muíños de pedra que aínda funcionan nas ribeiras do Furelos ou do Pambre. É un pan que se conserva varios días, que non se esfarela e que tosta de marabilla.

Data de celebración

A feira celébrase todos os anos o primeiro domingo do mes de maio. A escolla da data non é casual: maio é o mes no que o pan de inverno xa está feito e as herbas do campo comezan a medrar, ofrecendo unha paisaxe verde e florida. O horario habitual é de 10:00 da mañá a 19:00 da tarde, con actividades continuadas. Para estar ao día de calquera cambio ou de actividades complementares, recoméndase consultar a páxina web do Concello de Toques ou as redes sociais da feira. Moitos visitantes aproveitan a ponte do 1 de maio para facer unha escapada e gozar tamén da Ruta do Pan, un percorrido que visita os fornos tradicionais da zona.

Programa da Feira do Pan de O Carrizo

O programa da feira é variado e pensado para todas as idades. A xornada comeza cedo coa abertura do mercado de artesanía e produtos locais. Postos de pan, de queixos, de mel, de embutidos, de empanadas e de doces enchem a praza e as rúas de O Carrizo. Os paneiros e paneiras expoñen os seus pans en cestos de vimbio, e o público pode mercar directamente do produtor.

A media mañá ten lugar o concurso de pan artesán, un dos momentos máis esperados. Un xurado formado por mestres paneiros, xornalistas gastronómicos e representantes da cultura local proba e valora os pans presentados en distintas categorías: pan de trigo, pan de centeo, pan de mestura, empanada e dozura. Os gañadores reciben o Premio Pan de O Carrizo, unha distinción que se valora moito entre os produtores da comarca.

Ao mediodía chega o turno da degustación popular. Córtase un gran pan de O Carrizo e repártese entre os asistentes acompañado de aceite de oliva virxe extra de Galicia e de sal do Ulla. Tamén se ofrecen queixos de Arzúa-Ulloa e de San Simón, mel de Melide e un bo viño da Denominación de Orixe Ribeira Sacra. A degustación é de balde e forma parte do espírito acolledor da feira.

Pola tarde, hai obradoiros de pan para nenos e para adultos. Os máis pequenos aprenden a amasar e a darlle forma ao pan, mentres que os adultos descobren os segredos da masa nai e da cocción en forno de leña. Estes obradoiros están dirixidos polas paneiras máis veteranas, que transmiten os seus coñecementos con paciencia e agarimo. Á vez, actúan grupos de música tradicional galega, con gaitas, pandeiretas e acordeóns, que animan a xornada e convidan a bailar a muiñeira.

O programa complétase con exposicións de utensilios relacionados co pan (mallas, peneiras, artesas) e con visitas guiadas aos fornos de leña que aínda están en funcionamento na parroquia. A xornada remata coa foliada, unha festa na que a música e o baile se prolongan ata o atardecer. A feira é, en definitiva, unha xornada de convivencia arredor do pan e da cultura rural.

Gastronomía da Terra de Melide

O pan de O Carrizo é o eixo da oferta gastronómica, pero a feira permite tamén descubrir outros produtos da Terra de Melide. O queixo de Arzúa-Ulloa, con Denominación de Orixe Protexida, é un imprescindible. Os queixos frescos, curados e de manteiga de vaca teñen un sabor suave e cremoso que marida á perfección co pan de centeo. Outro produto destacado é o mel de Melide, un mel de monte con notas de breixo e castiñeiro, ideal para untar nas torradas feitas co pan da feira.

Os embutidos da comarca tamén teñen presenza: chourizo de cebola, lacón, costrela e botelo, todos afumados con leña de carballo. As empanadas de filloa ou de masa de pan recheas de zorza, de bacallau ou de verdura son outro clásico que se pode probar na feira. Para beber, o viño da Ribeira Sacra, con variedades como mencía e godello, e a augardente de Melide, feita con aguardente de bagazo e herbas, que quenta o corpo nos días de primavera aínda frescos.

Non podemos esquecer os doces feitos con pan: as filloas, as orellas, as filloas de sangue ou as torradas con leite e canela. Moitas casas rurais da zona ofrecen ceas de produtos da terra nos días previos e posteriores á feira, polo que recoméndase preguntar nos aloxamentos.

Aloxamento preto da feira

Para os que queiran pasar a fin de semana completa na Terra de Melide, hai varias opcións de aloxamento rural. No propio concello de Toques, a Casa Rural A Fórnea é unha casa de labranza restaurada con varias habitacións e unha ampla leira. Tamén a Casa do Outeiro, en O Carrizo, ofrece aloxamento con encanto e posibilidade de participar en obradoiros de pan. A poucos quilómetros, en Melide, hai hoteis como o Hotel Melide ou o Pensión Xaneiro, que teñen boas referencias.

Outra posibilidade son as casas de turismo rural espalladas polas parroquias de Toques, como Furelos ou Vilamor. Moitas delas ofrecen cea incluída con produtos locais. É recomendable reservar con antelación porque a feira é unha data de grande afluencia. Tamén se pode durmir en albergues da Ruta Xacobea, xa que o Camiño Francés pasa por Melide, pero convén comprobar se están abertos na época.

Como chegar a O Carrizo (Toques)

O Carrizo está situado a uns 70 km de Santiago de Compostela, a 50 km de Lugo e a 100 km da Coruña. A mellor forma de chegar é en coche particular, xa que o transporte público é limitado.

Dende Santiago: coller a AP-9 dirección Lugo e despois a saída 67 cara Arzúa. En Arzúa, tomar a DP-5805 en dirección Toques. Hai uns 20 km por estrada comarcal ben asfaltada pero con curvas.

Dende Lugo: tomar a N-640 dirección Santiago ata Melide. En Melide, desviarse pola DP-5804 cara Toques e O Carrizo (uns 18 km).
Dende A Coruña: AP-9 ata Santiago e despois como dende Santiago, ou ben pola AC-841 ata Ordes e despois polas estradas locais.

En **autobús**, a empresa Monbus ten liñas que conectan Santiago e Lugo con Toques, pero con frecuencias reducidas (xeralmente un servizo pola mañá e outro pola tarde). O mellor é consultar horarios na web de Monbus. Para a feira, adóitanse habilitar autobuses especiais dende Melide e Arzúa, informando con antelación.

Unha vez en Toques, hai sinalización cara O Carrizo. A feira celébrase na praza e nas rúas próximas á igrexa parroquial. Recoméndase aparcar nos arredores, xa que o centro se pecha ao tráfico durante a xornada. Os visitantes que queiran facer unha ruta máis longa poden combinar a visita coa Ruta dos Fornos de Pan de O Carrizo, un sendeiro circular que pasa por varios fornos restaurados.

En resumo, a Feira do Pan de O Carrizo é unha cita imprescindible para quen queira coñecer o verdadeiro pan artesán galego, nun ambiente festivo e auténtico. A Terra de Melide ofrece natureza, historia e unha gastronomía de primeira. Non faltedes a esta celebración do pan e da cultura rural!