Feira do Gando de Lousame

Historia

As orixes da Feira do Gando de Lousame perdense nos séculos XVIII e XIX, cando as feiras de gando eran puntos de encontro fundamentais para os labregos da bisbarra. Lousame, situado nun val fértil, convertérase nun centro de comercio de vacas, cabalos, porcos e ovellas. Os documentos históricos mencionan que xa no ano 1750 se celebraban mercados ao aire libre na praza da Igrexa de San Xusto, onde os tratantes percorrían longas distancias para vender e mercar animais.

Co paso do tempo, a feira foise consolidando como un dos eventos máis importantes da zona. No século XIX, coa expansión da agricultura e a mellora dos camiños, a Feira do Gando de Lousame adquiriu un carácter case comarcal, atraendo xente de Noia, Brión, Rois e mesmo de Santiago. O intercambio non era só de gando: tamén se vendían apeiros, sementes, queixos, pan e outros produtos da terra. As transaccións facíanse mediante o sistema de pulso e palabra, un código de honra que aínda lembran os máis vellos.

Ofertas de viaje a Galicia

Hoteles en Galicia — hasta un 25% de descuento

Ver en Expedia →

Durante a guerra civil e a posguerra, a feira sufriu unha paréntese, pero a partir dos anos 50 empezou a recuperarse, aínda que con menor presenza de gando e máis orientada a produtos locais. Non obstante, a partir dos anos 80, a asociación de veciños e o Concello de Lousame decidiron recuperar o espírito orixinal, potenciando a mostra de gando selecto e engadindo actividades lúdicas. Hoxe, a Feira do Gando de Lousame é unha das feiras etnográficas máis auténticas de Galicia, declarada de interese turístico local, e segue a ser o escaparate da vida rural galega.

Data

A Feira do Gando de Lousame celébrase cada ano o primeiro sábado do mes de outubro. Esta data foi escollida por ser un período de transición entre o verán e o outono, cando as colleitas xa están recollidas e o gando baixa dos montes. Aínda que o día oficial é o sábado, as actividades esténdense ás veces á fin de semana completa, con actos previos o venres pola tarde e unha xornada de clausura o domingo con xogos populares.

Para a edición deste ano, a feira terá lugar os días 4, 5 e 6 de outubro, co día grande o sábado 5. O horario habitual comeza ás 8:00 da mañá coa concentración de gando na carballeira, e remata ao solpor coa música e o baile. Recoméndase chegar cedo para gozar do ambiente e da luz da mañá no campo da feira.

Programa

O programa da Feira do Gando de Lousame é variado e pensado para todos os públicos. Abaixo detallamos as actividades principais:

• Venres 4 de outubro: 18:00 h – Apertura da exposición de maquinaria agrícola antiga. 20:30 h – Concerto de pandeireteiras na praza do Concello.
• Sábado 5 de outubro (día grande): 8:00 h – Chegada de gando (vacas, cabalos, porcos, ovellas) e exposición. 10:00 h – Xornada de portas abertas na escola de equitación. 11:30 h – Demostración de elaboración de queixo artesanal. 13:00 h – Xantar popular con produtos locais (empanada, churrasco, viño). 16:00 h – Concurso morfolóxico de gando vacún e equino. 18:00 h – Bailes tradicionais e actuacións de grupos folk. 20:00 h – Sorteo de agasallos e peche da feira.
• Domingo 6 de outubro: 10:00 h – Xogos populares para nenos (carreiras de sacos, tira da corda). 12:00 h – Ruta de sendeirismo polos muíños de Lousame. 14:00 h – Comida de confraternidade (previa reserva).

Ademais, durante todo o sábado haberá postos de artesanía, feira de antigüidades e un espazo para a degustación de produtos típicos. O acceso á feira é gratuíto, aínda que algunhas actividades (como o xantar popular) requiren tique previo.

Gastronomía

A gastronomía na Feira do Gando de Lousame é un capítulo á parte. Aquí pódense degustar os sabores máis auténticos da cociña galega, con especial protagonismo dos produtos derivados do gando e da terra. Entre os pratos imprescindibles destacan:

• Churrasco de porco celta: Carne de porco de raza autóctona, asada lentamente sobre brasas de carballo, aderezada con sal gordo e pemento. Sérvese con cachelos (patacas cocidas) e grelos.
• Empanada de vaca e pementos: Masa de pan rechea de carne de vaca (moitas veces da propia raza rubia galega) con pementos de Herbón e cebola.
• Queixo de tetilla e queixo de cabra: As queixerías locais ofrecen mostras de queixos artesanais, tanto frescos como curados. O queixo de tetilla é o máis famoso, pero non deixes de probar o de cabra con herbas.
• Lacón con grelos: Prato tradicional do outono, que se pode atopar nalgunhas casetas de comida.
• Viños da terra: As adegas de Lousame producen viños brancos (albariño e godello) e tintos (mencía). Non faltan as referencias ao viño do país, servido en cuncas de barro.
• Doces: Filloa, orellas e bica de Lousame (un biscoito de manteiga e ovo, con lixeiro sabor a limón).

Recoméndase chegar con apetito e probar as tapas que ofrecen os bares do recinto. Moitos deles preparan pratos especiais para a feira, como o callos á feira ou o pote galego. Para maridar, un viño tinto da Denominación de Orixe Ribeira Sacra (próxima) ou un branco de Rías Baixas.

Aloxamento

Para quen desexe pasar a fin de semana completa en Lousame, existen varias opcións de aloxamento, desde casas rurais ata pequenos hoteis. Aínda que Lousame é un concello pequeno, a súa proximidade con Noia e Santiago de Compostela amplía as posibilidades. Aquí van algunhas suxestións:

• Casa Rural A Carballeira do Cura: Situada a 2 km do centro de Lousame, esta casa de pedra rehabilitada ofrece 5 habitacións con baño privado, cociña compartida e lareira. Ideal para grupos. Prezo aproximado: 60-80 € por noite.
• Hotel Restaurante San Xusto: No mesmo núcleo de Lousame, este hotel de 3 estrelas dispón de 12 habitacións, restaurante con cociña galega e vistas á feira. Tarifas desde 70 € con almorzo.
• Pensión Casa María: Pensión familiar con 4 habitacións, moi preto da carballeira onde se celebra a feira. Ambiente sinxelo e prezos económicos (40-50 €).
• Albergue de Peregrinos de Noia: A 10 km de Lousame, este albergue municipal acolle a peregrinos e viaxeiros. Camarotes compartidos por 12 €.
• Hotel Spa Ciudad de Noia: A opción máis luxosa, con piscina, spa e restaurante gourmet. A 15 minutos en coche. Prezos desde 90 €.

É recomendable reservar con antelación, especialmente o mes de setembro, debido á alta demanda durante a feira. Os aloxamentos rurais adoitan encherse rápido.

Como chegar

Lousame está situado na provincia da Coruña, a uns 30 km ao oeste de Santiago de Compostela. O acceso é doado tanto en coche como en transporte público. Vexamos as opcións:

• En coche: Desde Santiago, tomar a autovía AP-9 en dirección Noia (saída 76). Despois seguir a estrada AC-543 ata Lousame (uns 25 minutos). Desde a Coruña, coller a AP-9 cara sur e despois a AC-543. Hai un amplo aparcadoiro habilitado preto do recinto feiral (carballeira de San Xusto), con capacidade para 500 vehículos. O día da feira, recoméndase seguir os desvíos sinalizados.
• En autobús: A empresa Monbus ofrece servizos diarios desde Santiago de Compostela (estación de autobuses) ata Lousame, con parada na estrada xeral. O traxecto dura uns 40 minutos. O billete de ida e volta custa arredor de 6 €. O día da feira, reforzan as frecuencias con autobuses adicionais.
• En tren: A estación de tren máis próxima é a de Santiago de Compostela. Desde alí, hai que tomar un autobús ou taxi ata Lousame. Tamén existe un servizo de tren de proximidade ata Padrón, pero despois hai que coller un taxi (uns 15 minutos).
• En bicicleta: Para os afeccionados ao ciclismo, existe unha ruta desde Noia por estradas secundarias con pouco tráfico. O día da feira, o Concello ofrece un servizo de vixilancia para bicicletas no aparcadoiro.

Unha vez en Lousame, todo o recinto feiral é accesible a pé. Recoméndase calzado cómodo, pois o terreo é irregular (carballeira con herba e terra). Se chegas con nenos, carriños de bebé poden circular sen problemas, pero con precaución nalgunhas zonas de lama se choveu.