Feira do Gando de Bande: gando autóctono na Limia

Feira do Gando de Bande: unha cita coas razas autóctonas na Limia

No corazón da comarca da Limia, no sueste da provincia de Ourense, Bande acolle cada ano unha das citas máis singulares do calendario feiral galego: a Feira do Gando de Bande. Esta celebración, que mestura tradición gandeira, cultura popular e gastronomía, é moito máis que un simple mercado: constitúe un verdadeiro escaparate das razas autóctonas de Galicia, especialmente do cabalo de pura raza galega e da vaca cachena, así como da recuperación de razas en perigo de extinción como a limiá. A feira ten lugar no recinto feiral da localidade, xunto á capela de San Bieito, e congrega criadores, veciños e visitantes chegados de toda a provincia e de Portugal. Neste artigo percorremos a súa historia, a programación, a oferta gastronómica, as posibilidades de aloxamento e as mellores formas de chegar ata Bande.

Historia da Feira do Gando de Bande

Os orixes da Feira do Gando de Bande remóntanse a tempos medievais, cando a comarca da Limia era un cruzamento de camiños entre o interior galego e a fronteira portuguesa. Documentos antigos xa mencionan un mercado de gando na zona de San Bieito, vinculado á festividade do santo (21 de marzo). Con todo, a feira moderna tal e como a coñecemos comezou a consolidarse a finais do século XX, cando un grupo de gandeiros locais decidiu recuperar a tradición feiral e centrala na promoción das razas autóctonas galegas.

Durante décadas, a feira foi un punto de encontro para a compra-venda de vacas, cabalos e ovellas, pero tamén para o intercambio de coñecementos sobre a gandería extensiva e o pastoreo. Na actualidade, a Feira do Gando de Bande é un dos eventos máis importantes para a conservación do cavalo galego (cabalo de pura raza galega) e da vaca cachena, dúas razas que estiveron ao bordo da desaparición e que foron recuperadas grazas ao traballo de asociacións de criadores. A presenza de expertos, veterinarios e investigadores converte a feira nun foro de debate sobre a gandería sostible e o desenvolvemento rural.

¿Buscas alojamiento en Galicia?

Compara precios en hoteles, casas rurales y apartamentos

Ver en Expedia →

Un dos fitos históricos da feira foi a recuperación da raza limiá, unha variedade de vaca autóctona da comarca que case se extinguira nos anos 80. Grazas ao apoio da Xunta de Galicia e da Deputación de Ourense, a Feira do Gando de Bande dedícalle un espazo especial a esta raza, con exhibicións e concursos morfolóxicos que premian os mellores exemplares. Así, a feira non só é unha festa, senón unha ferramenta de conservación do patrimonio xenético galego.

Data de celebración

A Feira do Gando de Bande celébrase anualmente durante o segundo fin de semana de setembro, coincidindo coa época de maior actividade gandeira tralo verán. Con carácter xeral, a feira ten lugar en sábado e domingo, aínda que algúns actos previos (como a chegada dos animais e a montaxe do recinto) comezan o venres. Para o ano 2025, as datas previstas son os días 13 e 14 de setembro, sempre suxeitas a confirmación oficial por parte do Concello de Bande e da Asociación de Gandeiros da Limia.

A elección de setembro non é casual: é o momento no que o gando está en mellores condicións físicas tras as pastanzas do verán, e ademais as temperaturas suaves favorecen a exposición ao aire libre. Moitos visitantes aproveitan a fin de semana para facer turismo na Limia, visitando outros puntos de interese como a lagoa de Antela ou o castro de San Millán.

Programa da Feira

O programa da Feira do Gando de Bande combina a parte estritamente gandeira con actividades lúdicas, musicais e gastronómicas. A continuación, resumimos as principais actividades dos dous días:

Ademais, durante todo o fin de semana hai obradoiros infantís, xogos populares e un espazo de degustación de queixos e embutidos da comarca. Os asistentes tamén poden participar en visitas guiadas ás cortes onde se aloxan os animais, explicadas por gandeiros locais.

Gastronomía da feira

Se algo distingue a Feira do Gando de Bande é a súa oferta gastronómica, que pon en valor os produtos da terra. O prato estrela é o lacón con grelos, que se pode degustar tanto no xantar popular do domingo como en varios postos habilitados no recinto. Tamén son habituais as filloas recheas de carne, a empanada de carne ao caldeiro e as caldeiradas de tenreira (especialmente de vaca cachena). Para acompañar, non faltan os viños da Denominación de Orixe Ribeira Sacra e da subzona de Monterrei, así como a cervexa artesá de produtores locais.

Un dos momentos máis esperados é o concurso de queixos do país, onde se premian os mellores queixos de leite de vaca, de ovella e de cabra elaborados na comarca. Os visitantes poden comprar directamente aos artesáns, levando para casa produtos como mel, embutidos, pan de millo e licor café. Nos postos de comida tamén se poden probar as famosas orellas de San Bieito, un doce frito que se serve con azucre e canela, típico da festividade.

Para os máis aventureiros, hai postos de cociña tradicional que ofrecen callos á galega, pulpo á feira e chourizo ó caldeiro. A feira é, sen dúbida, unha oportunidade única para coñecer a gastronomía da Limia e apoiar o sector primario local.

Aloxamento

Bande é un concello pequeno, pero conta con varias opcións de aloxamento para quen queira gozar da feira con tranquilidade. A maioría dos visitantes elixen casas rurais, xa que a contorna natural é ideal para escapadas de fin de semana. Algunhas das opcións recomendadas son:

• Casa Rural A Fonte do Santo (Bande): situada a 2 km do centro, ofrece habitacións con encanto e unha gran horta ecolóxica. Prezos desde 60 €/noite.
• Hotel O Muíño (Bande): no corazón da vila, con restaurante propio e aparcadoiro. Habitacións dobres desde 50 €.
• Casa de Turismo Rural Casal da Feira (Lobeira, a 8 km): unha antiga casa de labranza rehabilitada con piscina e vistas á serra do Xurés. Ideal para familias.
• Camping A Lagoa (Bande, xunto á lagoa de Antela): para os amantes da natureza, con parcelas e bungalows. Prezos desde 20 € por parcela.

Ademais, en localidades próximas como Celanova (a 20 km) ou Xinzo de Limia (a 15 km) hai máis opcións de hoteis e pensións. Recoméndase reservar con antelación, especialmente se a feira coincide con pontes festivos.

Como chegar a Bande

Bande está situado no sueste de Ourense, moi preto da fronteira portuguesa. A accesibilidade é boa, aínda que as estradas son mayoritariamente de montaña. As principais vías de acceso son:

• En coche: Dende Ourense, tómase a N-525 ata Xinzo de Limia e logo a OU-540 (dirección Bande). O traxecto dura aproximadamente 45 minutos. Dende Vigo, a mellor ruta é pola A-52 ata a saída 122 (Xinzo) e despois OU-540. Dende Portugal (Braga), hai que tomar a A-3 ata a fronteira de Portela do Home e logo a N-532 ata Bande (uns 50 minutos).
• En autobús: A empresa Monbus ofrece servizos regulares dende Ourense ata Bande, con parada na estación de autobuses da vila. O percorrido dura uns 50 minutos e o prezo rolda os 4 €. Durante a feira, adóitanse habilitar servizos especiais dende Xinzo e Celanova.
• En tren: A estación de tren máis próxima é a de Ourense (a 50 km). Dende alí pódese coller un autobús ou alugar un coche. Tamén hai un servizo de taxi compartido que se pode contratar con antelación.

Durante a feira, o recinto feiral dispón de aparcadoiro gratuíto para vehículos lixeiros, e habilitarase un servizo de lanzadeira dende o centro da vila para persoas con mobilidade reducida.

Conclusión

A Feira do Gando de Bande é moito máis que un evento comercial: é unha celebración da identidade rural galega, unha oportunidade para coñecer de preto o traballo dos gandeiros que manteñen vivas as razas autóctonas e unha xanela á gastronomía e á artesanía da Limia. Visitala é mergullarse na tradición, apoiar o desenvolvemento sostible dunha comarca con moito que ofrecer e, sobre todo, gozar dun ambiente festivo e familiar. Non perdan a ocasión de achegarse a Bande o segundo fin de semana de setembro: o gando autóctono agarda, e con el, un anaco entrañable de Galicia.