Entroido de Quiroga: tradición dos Fachós

Entroido de Quiroga: a tradición dos Fachós

No corazón da Ribeira Sacra, a vila de Quiroga convértese cada ano no epicentro dunha das manifestacións máis singulares e enigmáticas do Entroido galego: a festa dos Fachós. Non se trata dunha celebración calquera, senón dun ritual ancestral onde o lume, a música e a comunidade se fusionan para despedir o inverno e invocar a chegada da primavera. Os Fachós, grandes fachos de palla e xestas que os veciños portan polas rúas na noite do domingo de Entroido, son a alma desta tradición, un espectáculo visual e emocional que deixa pegada en quen ten a fortuna de presencialo. Nesta reportaxe afondamos na historia, o programa, a gastronomía e todo o que cómpre saber para vivir a experiencia completa.

Unha historia de raíces pagás e fogares colectivos

A orixe do Entroido de Quiroga e dos seus Fachós pérdese na bruma dos tempos, mais todo apunta a ritos precristiáns vinculados ás celebracions do lume e á purificación cíclica da natureza. En moitas culturas europeas, as festas do fin do inverno e a entrada da primavera estaban marcadas polo uso de fachos e lumeiradas que escorrentaban os malos espíritos e propiciaban a fertilidade dos campos. Na Galiza rural, estas prácticas entroncaron co ciclo do Entroido, dando lugar a manifestacións como os Fachós quirogués.

A primeira documentación escrita que fai referencia a esta celebración data do século XVIII, aínda que a transmisión oral e a arqueoloxía suxiren un arraiga moito máis antigo. O nome “Fachós” deriva dos grandes feixes de palla seca e xestas que, amarrados a un pau central, se acendían e paseaban polas corredoiras. O seu significado simbólico é múltiple: por unha banda, o lume purifica e renova; por outra, a luz que proxectan os fachos na escuridade simboliza a vitoria da claridade sobre as tebras invernais. A procesión dos Fachós sempre discorre ao redor da igrexa e polo casco histórico, nun percorrido que une o sagrado e o profano.

Planifica tu escapada a Galicia

Ahorra un 25% o más en tu alojamiento con las mejores ofertas

Ver en Expedia →

O ritual mantívose vivo grazas á implicación veciñal, que soubo transmitir de pais a fillos o oficio de elaborar os fachos. Tradicionalmente, as familias preparaban os seus propios Fachós cos materiais recollidos nos montes da contorna: palla de centeo, xestas, carpazas e toxos. Hoxe, asociacións culturais e o concello organizan obradoiros para que a tradición non se perda, e mesmo se constrúe un gran Fachón colectivo que preside a procesión central.

Cando se celebra: o calendario do Entroido quiroqués

O Entroido de Quiroga non se reduce a un único día, senón que se estende ao longo de toda a semana grande que precede á Coresma. O calendario exacto varía cada ano, xa que depende da data da Pascua. O ciclo arrinca co Xoves de Compadres e o Xoves de Comadres, xornadas dedicadas a brincadeiras entre homes e mulleres, e culmina o domingo de Entroido coa esperada Noite dos Fachós. O luns e martes de Entroido complementan a festa con degustacións gastronómicas e enterros da sardiña.

Para o ano 2025, as datas clave serán as seguintes: o Xoves de Compadres cae o 6 de febreiro; o Xoves de Comadres, o 13 de febreiro; o Domingo de Entroido, epicentro dos Fachós, o 2 de marzo; e o Martes de Entroido, o 4 de marzo. A celebración dos Fachós comeza ao solpor do domingo, arredor das 20:30 horas, aínda que convén achegarse con antelación para buscar un bo lugar e impregnarse do ambiente.

Programa festivo: da mañá ao lume nocturno

A xornada central do Entroido de Quiroga, o domingo de Fachós, está milimetricamente deseñada para que os visitantes gocen de cada matiz. A programación típica, que se repite con pequenas variantes, inclúe:

• 11:00 h. Pasarrúas musical. Os gaiteiros e os grupos de tambores percorren as rúas espertando ao pobo e convidando a participar nos preparativos.
• 12:00 h. Obradoiro e exposición de Fachós. Na Praza Maior ou no pavillón cultural, os mestres artesáns ensinan a elaborar os fachos tradicionais. Os nenos poden fabricar pequenos fachos adaptados á súa altura.
• 14:00 h. Xantar popular. As carpas habilitadas acollen un gran xantar a base de pratos de Entroido (lacón, chourizos, cachola, empanada…) amenizado por foliadas.
• 17:30 h. Animación infantil. Xogos tradicionais, orellas doces e concurso de disfraces para os máis cativos.
• 20:30 h. Concentración e acendido dos Fachós. Veciños e visitantes reúnense nos arredores da igrexa de San Salvador, portando os seus fachos. Un mestre de cerimonias prende a primeira chama e, en minutos, centos de luces danzan na escuridade.
• 21:00 h. Procesión dos Fachós. O cortexo percorre as rúas empedradas do centro histórico: Rúa Real, Praza de España, Rúa do Comercio. O ambiente énchese de cantos, fume aromático e o estourido crepitante da palla. A figura central, o Fachón do Concello, avanza arroupada polos danzantes.
• 22:30 h. Fogueira final e queimada. A praza central convértese nunha gran fogueira onde se depositan os fachos consumidos. Sérvese queimada tradicional acompañada de conxuro.
• 00:00 h. Verbena. Orquestra e discomóbil alongan a celebración ata altas horas, cos asistentes disfrazados con máscaras e chocas.

Ademais, ao longo da semana hai concursos de comparsas, folións espontáneos, enterros do meco e mostras de artesanía local. Toda a vila se volca para que o visitante se sinta parte da tribo.

Gastronomía de Entroido: un banquete de substancia e dozura

O Entroido en Quiroga é tamén unha festa do padal. A cociña tradicional galega alcanza aquí a súa máxima expresión, baseándose en produtos do porco e doces fritos. Durante o xantar popular e nos restaurantes e casas de turismo rural, os menús xiran arredor destes pratos:

• Lacón con grelos e cachelos. O emblemático cocido galego non falta: o lacón curado, os grelos da terra e as patacas cocidas convértense nun prato único e reconfortante.
• Cachola. A cabeza do porco adobada e cocida, servida en toros, é unha das especialidades máis demandadas; pícase con coitelo e acompáñase de aceite e pemento.
• Chourizos e morcillas. Case todos os fogóns preparan chourizos ao viño ou á grella, así como morcillas doces e picantes.
• Empanada de raxo. Auténtica empanada de fariña de trigo rechea de lombo de porco adobado, pemento e cebola.
• Orellas e filloas. As sobremesas típicas do Entroido galego: as orellas (masa frita con ovo, fariña e anís) e as filloas (fariña, leite, caldo do cocido, fritidas en tixola e espolvoreadas con azucre). Tamén se elaboran flores de mel e roscóns de pan.
• Queixo do Cebreiro e mel. Para pechar a mesa, nada mellor que un anaco de queixo fresco con mel das abellarizas da zona.

Os viños da Denominación de Orixe Ribeira Sacra, brancos godello e tintos mencía, regan con xenerosidade todas as celebracións. Moitos estabelecementos ofrecen menús pechados con prezos que roldan os 25-35 euros por persoa.

Aloxamento en Quiroga e arredores

Quiroga dispón dunha oferta de aloxamento modesta pero con encanto, que aumenta nas datas festivas. Convén reservar con antelación, xa que a afluencia de visitantes é notable. Algunhas opcións recomendables son:

• Hotel Las Vegas (Quiroga). Hostal clásico no centro da vila, con habitacións sinxelas e restaurante propio especializado en cociña luguesa.
• Casa rural A Braña (San Clodio, a 4 km). Unha antiga casona de pedra rehabilitada, rodeada de viñedos, con cinco habitacións dobres e un salón con lareira.
• Turismo rural Adegas Val da Lenda (Ribas de Sil, 10 km). Aloxamento nunha adega familiar con catas de viños da Ribeira Sacra e posibilidade de visitar as covas.
• Albergue municipal de Quiroga. Opción económica para grupos, situado a poucos metros do casco vello, con cociña compartida.
• Hospedaxes en Monforte de Lemos (a 25 km). Quen prefira unha maior oferta hoteleira (paradores, hoteis de catro estrelas) pode aloxarse na capital da comarca e desprazarse en coche.

Moitas casas particulares tamén alugan cuartos por esas datas; o Concello de Quiroga adoita publicar un directorio na súa web semanas antes do Entroido. Para os amantes do turismo activo, a contorna invita a facer sendeirismo pola Vía Nova romana ou percorrer o canón do Sil, así que combinar a festa coa natureza é un plan perfecto.

Como chegar a Quiroga

Chegar a esta vila da montaña lucense é máis doado do que parece, xa que está ben comunicada por estrada e ferrocarril.

• En coche: Dende Lugo, tómase a A-6 ata Nadela e despois a LU-546 en dirección Monforte de Lemos, pasando por Bóveda. Dende Ourense, a estrada N-120 pasa directamente por Quiroga (está a 70 km de Ourense e a 100 km de Ponferrada). A vila conta con aparcadoiro habilitado na contorna da feira, aínda que durante o Entroido é mellor chegar cedo.
• En tren: A liña de Media Distancia Renfe que une Monforte de Lemos con Ponferrada ten parada na estación de Quiroga. Dende Vigo ou A Coruña hai que coller un Alvia ata Monforte e alí facer transbordo. As frecuencias increméntanse nas xornadas festivas, pero convén consultar horarios.
• En autobús: A empresa Monbus opera rutas que conectan Quiroga con Lugo, Ourense e Monforte de Lemos. As paradas centrais están na Avenida de Galicia.
• Bicicleta ou camiño a pé: Para os peregrinos do Camiño de Inverno (ruta xacobea que une Ponferrada con Santiago), Quiroga é lugar de paso, polo que algúns aventuregos chegan camiñando e gozan do Entroido como alto no

  Te puede interesar:

  Noticias de Galicia — Galicia Universal — periódico digital

  Turismo de Galicia — Rutas, playas y gastronomía

  Imperial Perlas — Joyería y complementos

  ¿Listo para tu viaje a Galicia?

  Ahorra hasta un 25% en Expedia

  Cancelación flexible · Paga en el hotel · Programa de recompensas