Entroido de Cobres: os volantes de Vilaboa

O Entroido de Cobres, na parroquia pontevedresa de Vilaboa, é unha das expresións máis auténticas, coloristas e vibrantes do anticarnaval tradicional galego. Afastado das grandes cancións e dos desfiles urbanos que se fixeron populares nas últimas décadas, este entroido rural garda con celo a súa esencia máis pura, tendo como gran protagonista indiscutible aos volantes de Cobres. Estas figuras, cargadas de simbolismo e elegancia, converten as rúas e prazas da vila nun auténtico espectáculo visual e etnográfico que atrae a milleiros de visitantes cada mes de febreiro.

A maxia dos volantes: traxe e simbolismo

Para entender o Entroido de Cobres hai que mirar cara ao seu traxe tradicional, unha das indumentarias máis rechamangueiras e fermosas de toda Galicia. O conxunto está formado por unha saia de tea estampada, un mandil negro, un corpiño e, o máis importante, o xaqueta ou chaqueta da que colgan unha cantidade desmesurada de lazos ou cintas de cores. Estas cintas, que poden chegar a ser centos en cada traxe, colgan desde os ombros e as costas, bailando ao compás dos movementos dos danzantes.

A cabeza coróase cunha rosca de pan e unha característica pamela ou sombreiro tamén adornado con cintas e flores. A orixe deste traxe ten varias interpretacións: algúns investigadores apuntan a unha orixe aristocrática burlesca, unha sátira das damas da alta sociedade do século XIX que veraneaban na zona; outros vincúlano a rituais de fertilidade agraria e gandeira, onde as cintas e as cores representaban a chegada da primavera e a rexurdimento da terra.

Planifica tu escapada a Galicia

Ahorra un 25% o más en tu alojamiento con las mejores ofertas

Ver en Expedia →

Acompañando ás mulleres (e homes disfrazados) de volante, non pode faltar a figura do Larpeiro, o personaxe masculino por excelencia deste entroido. O Larpeiro viste traxe negro, camisa branca, faixo vermello, unha máscara de papel ou madeira con faccións esaxeradas e un chapeu de aba ampla. A súa función é a deprotexer ás volantes do público que arremete para cortarlles as cintas do traxe (as cales son apreciadas reliquias que as familias conservan durante xeracións), abríndolle paso co seu movemento de brazos. Nas rúas de Cobres, o Larpeiro é o señor do baile.

Historia: Unha tradición resistente

A historia do Entroido de Cobres é a historia da propia comunidade rural de Vilaboa. Como moitas festas tradicionais galegas, este entroido ten raíces profundas na Idade Media e nas celebracións pagás do solsticio de inverno e o inicio da primavera. Durante séculos, foi a forma que tiñan os veciños de Vilaboa para socializar, atopar parella, e, sobre todo, celebrar o desexo dunha boa colleita antes da chegada da Corema.

Durante os anos máis duros da posguerra e o franquismo, o Entroido, como outras moitas expresións culturais, sufriu a represión e a prohibición. Sen embargo, o espírito dos volantes de Vilaboa nunca morreu. As mulleres da parroquia seguiron gardando os seus lazos nos vellos arcóns de madeira, e as familias conservaron as máscaras e os pandeiros en segredo. Nos anos 80, coa chegada da democracia, houbo un rexurdimento url=»in» da memoria popular. As veciñas máis maiores, auténticas depositarias da sabedoría local, ensinaron ás novas xeracións a coser os traxes, a poñer a rosca de pan no chapeu e a cantar as antigas coplas:

«Ai, miña nai, dame polo,
para facer o meu volante,
que mañá é o día grande,
o día de cobres dominante.»

Hoxe, grazas a un incansable labor de recuperación por parte da vecianza e das asociacións culturais locais, o Entroido de Cobres está recoñecido como Festa de Interese Turístico de Galicia, sendo un dos focos de atención para os amantes da etnografía.

Data: Cando celebrar a festa

O Entroido de Cobres non ten unha data fixa no calendario anual, senón que, como é tradicional, vén marcado polo calendario litúrxico católico. As celebracións principais teñen lugar o Domingo de Entroido e o Luns de Entroido, xusto antes do mércores de cinsa que dá inicio á Corema.

Normalmente, estas datas caen entre os meses de febreiro e principios de marzo. Para planificar a visita, é fundamental estar atento ás redes sociais do Concello de Vilaboa ou aos portais de turismo da Xunta de Galicia, onde se publica o programa oficial de actos con suficiente antelación. Ademais destes dous días grandes, as fins de semana previas adoitan estar cheas de eventos preliminares, como viñeiras (cenas populares) e bailes tradicionais que van quentando o ambiente para a gran fin de semana.

Programa: Que ver e facer no Entroido de Cobres

O programa do Entroido de Vilaboa é denso e está cheo de actos para todas as idades. A xornada comeza pronto co Almorzo de Entroido nas rúas, onde non faltan as filloas, o pan con chourizo e o chocolate quente para afastar o frío invernal.

A media mañá realízase a Pasacalles. É neste momento cando se produce a auténtica maxia. Os volantes, cos seus rechamantes traxes, e os Larpeiros saen á rúa acompañados do son inconfundible dos pandeiros, ferriños e gaitas. O público aglomérase nas beiravías para intentar conseguir unha das cintas, o que provoca un xogo divertido e dinámico entre os danzantes e os asistentes.

Á media tarde, celébrase a Exhibición de Danzas Tradicionais, onde os grupos folclóricos locais e as veciñas realizan as coreografías tradicionais que pasan de pais a fillos. O punto e final da festa adoita ser a Festa de despedición do Entroido, cun gran baile popular na praza principal, onde a música non para até a noite pechada, sendo o derradeiro adeus á carne antes do xaxún coremal.

Gastronomía: Sabores de Entroido

Non hai Entroido en Galicia que non estea intimamente ligado á súa gastronomía, e Vilaboa non é unha excepción. A festa é tamén unha celebración dos produtos da terra e do mar, xa que o concello ten unha forte tradición mariñeira e agrícola.

O prato estrella destas datas, e que se pode atopar en case todas as casas e restaurantes locais durante as fins de semana de Entroido, é o cocido galego. Elaborado con lacón, chourizo, unto, cacheira e as mellores verzas e patacas da zona, é o prato perfecto para repor forzas. Ademais, non podemos esquecer a orella de cerdo, o chourizo cebolada ou as tradicionais empanadas de bacallau, bonito ou zorza.

Pero se hai algo que define a repostería do Entroido de Cobres son as filloas. Feitas a man nas tradicionais filloeiras de ferro sobre o lume, pódense comer doces (con azucre, mel ou chocolate) ou salgadas, recheas de picadillo. Acompañando a estas delicias, copiosas doses de licor café, augardente de herbas e viños da terra axudan a manter o corpo quente e o espírito festivo.

Aloxamento: Onde descansar tras a festa

Para aqueles que queiran vivir a experiencia do Entroido de Cobres en profundidade e gozar da tranquilidade da Ría de Vigo e dasparroquias de Vilaboa, a zona ofrece multitude de opcións de aloxamento rurais e urbanas.

No propio concello de Vilaboa e nas parroquias limítrofes de Pontevedra e Vigo pódense atopar encantadores casas rurais. Estes aloxamentos, moitas delas rehabilitationadas de antigas casas de labranza ou palleiras, ofrecen a oportunidade de vivir a hospitalidade galega nun ambiente tranquilo e familiar. Algunhas opcións populares inclúen as casas rurais no entorno natural do Río Verdugo ou nas alturas de Ulló, con vistas á ría.

Para aqueles que prefiran a comodidade de establecementos hoteleiros, a proximidade con Vigo e Pontevedra permite optar por hoteis urbanos. A escasos 10 ou 15 minutos en coche desde Cobres, pódese gozar de todos os servizos dunha cidade sen renunciar á tranquilidade do rural galego. Ademais, tamén existen hostais e pensións na zona costeira de Moaña e Cangas, ideais para combinar a festa cos encantos das praias do Morrazo.

Cómo chegar a Vilaboa

A situación xeográfica de Vilaboa é estratéxica, en pleno corazón das Rías Baixas, o que fai que o acceso sexa sinxelo e rápido desde calquera punto de Galicia.

En coche: É, sen dúbida, a forma máis recomendable. Vilaboa está atravesada pola autovía AP-9 (Autovía do Atlántico), a principal arteria de Galicia. A saída directa a Vilaboa/Cobres está perfectamente sinalizada tanto se se ven desde Vigo (dirección Santiago/A Coruña) como desde Pontevedra (dirección Tui/Portugal). Desde o centro de Vilaboa, existe unha rede de estradas locais en moi bo estado que levan directamente ás diferentes parroquias onde se celebran os actos.

En transporte público: Vilaboa conta cunha estación de tren de proximidade (estación de Vilaboa, na liña R3 de Media Distancia entre Vigo e Pontevedra), aínda que os servizos son limitados e os horarios poden non axustarse á perfección cos actos festivos, especialmente nas prolongadas sobremesas de Entroido. En canto ao autobús, existen liñas interurbanas (Monbus) que conectan as cidades de Vigo e Pontevedra con Vilaboa con certa frecuencia.

En avión: Para os visitantes internacionais ou de fóra de Galicia, o aeroporto más cercano é o Aeroporto de Vigo (Peinador), situado a uns 25 minutos en coche. Outra excelente opción é o Aeroporto de Santiago de Compostela, a unha hora e media de traxecto por autovía, ou o Aeroporto do Porto (Portugal), a unhas dúas horas de distancia.

Un patrimonio que continúa vivo

O Entroido de Cobres é moito máis que unha festa; é unha declaración de principios de unha comunidade que se nega a que as súas raíces se perdan no tempo. A enerxía dos Larpeiros, a elegancia inconfundible dos volantes e o sabor das tradicionais filloas conseguen que cada febreiro, as rúas de Vilaboa se convertan no epicentro da tradición galega. Se tes a oportunidade de achegarte, non o dubides: o Entroido de Cobres espera por ti cos brazos abertos e cos pandeiros soando.