Entroido de Bergondo: tradición rural na Coruña

Entroido de Bergondo: tradición rural na Coruña

O Entroido en Galicia non se entende sen volver a mirada cara ás aldeas, aos costumes ancestrais e a esa mestura maxistral entre o profano e o relixioso. Na provincia da Coruña, o concello de Bergondo alzárase como un dos mellores embaixadores desta festividade. Lonxe dos desfiles importados e do plástico de cores chamativas, o Entroido de Bergondo é unha aposta decidida pola autenticidade, pola tradición rural e pola recuperación daquel patrimonio etnográfico que durante séculos fixo tremer de risa e medo aos veciños da comarca das Mariñas.

A nosa historia: a ledanza dos anxos e os demos

A historia do Entroido bergondés é a historia mesma das súas parroquias. Aínda que durante anos e tras a modernización do país moitas destas celebracións ficaron no esquezo, desde finais do século XX e con máis forza neste século XXI, o concello e as asociacións veciñais uníronse para recuperar o que aquí se coñece como o Ciclo do Entroido. En Bergondo, a festividade non é un só evento, senón a suma das tradicións de diferentes núcleos de poboación, onde destacan especialmente os personaxes da Ribadoura (na parroquia de Ouces), os xenerais da Ulla nas zonas máis preto do límite provincial e a reavivada Festexón.

O Entroido é, na súa esencia, un rito de renovación. O inverno chegaba ao seu fin e a sociedade rural precisaba dunha válvula de escape antes da austeridade que impuña a Coresma. En Bergondo, esta necesidade materializouse en personaxes que inverten a orde establecida. Non son as compras nas grandes superficies as que abastecen aos veciños, senón a «orde» impolvemente trastornada. Os disfrazados, ocultos baixo máscaras e farrapos, roubaban nas cociñas, asustaban aos nenos e paseaban a súa lexitimidade ancestral polas rúas, sendo este un costume xa recollido por etnógrafos como Vicente Risco e Xaquín Lorenzo.

¿Buscas alojamiento en Galicia?

Compara precios en hoteles, casas rurales y apartamentos

Ver en Expedia →

O noso calendario: datas claves

A pregunta sobre a data do Entroido de Bergondo ten unha resposta tan antiga como o calendario cristián: non ten un día fixo no almanaque, senón que vira en torno á celebración da Pascua. Como é tradición, os festexos concéntranse na semana grande do Entroido, abarcando dende o Xoves de Tixós (Xoves de Comadres) até o Mércores de Cinza, sendo oweekend anterior o encargado de ir quentando motores.

Para organizar a visita, os milleiros de persoas que cada ano se achegan a Bergondo deben de ter en conta que o gran esforzo institucional e a concentración masiva de tradicións para no domingo de Entroido. Nese día, á mañá, realízase un percorrido exquisito e detallado polas parroquias onde se poden ver ao vivo as máscaras tradicionais, para rematar á tarde cunha gran concentración no núcleo urbano do concello.

Programa: a ruta polas máscaras

Asistir ao programa do Entroido de Bergondo é como coller unha viaxe no tempo. O concello deseña cada ano unha ruta programada que permite aos visitantes deambular polas diferentes parroquias para coñecer as particularidades de cada unha. O programa completo adóitase presentar a principios de febreiro, pero a estrutura mantense fiel á tradición.

• A mañá nas aldeas: A xornada comeza nas parroquias. É moi habitual a presenza dos personaxes típicos da zona, os boteiros, peliqueiros (na súa versión local) e as komplejas figuras da Ribadoura, cos seus chifres e vestimentas de grandes cores. Nelas, os veciños disfrazados realfegan polas corredoiras, parodian a sociedade local e comparten viño e empanada con quen se achega a velos.
• O Festexón: É unha das grandes atraccións da tarde. Trátase dunha comparsa tradicional onde os veciños, coas caras tapadas, percorren o centro urbano de Bergondo ao son dos tamboriles e gaitas, puxando, saltando e celebrando a chegada do Entroido cunha teatralidade que non deixa a ninguén indiferente.
• O enterro da sardiña: O martes de Entroido pon fin á folbra co tradicional enterro da sardiña. Un cortexo fúnebre, irónico e cheo de pranto fingido acompaña a defunta sardiña (normalmente rabiosa ou incriblemente mal cheirosa) até a praza, onde será queimada nunha fogueira. Este acto simboliza a fin da ledanza e o comezo da Coresma.
• Música e verbena: A partir do mediodía e durante toda a tarde do domingo, a praza maior ou o recinto feiral enchense de charangas, orquestras e música tradicional, convertendo a vila nun gran escaparate da cultura galega viva.

A nosa gastronomía: forza para o baile

Un Entroido cannot be understood without the robust gastronomy of the As Mariñas region. Para que os personaxes enmascarados teñan forza para correr e saltar todo o día, e para que os visitantes poidan resistir o frío de febreiro, os fornos de Bergondo traballan a destempo.

O grande protagonista da mesa é, sen dúbida, o filloa. En Bergondo, ao igual que noutras zonas costeiras e rurais de Galicia, préstase moita atención á filloa de masseira, feita coa masa do pan e frita enriba de follas de colleita, ou á filloa branca, delgada e crocante. Pódese comer doce, con mel, azucre ou crema, ou tamén salgada, rechea de carne, picadillo ou mesmo de peixe.

Tamén se poden atopar as clásicas orellas e pestinos, doces e fritos empapados en mel, así como as farturas e churros nas barracas da verbena. Para o xantar, o forte da gastronomía mariñana está nas empanadas (de bacallau, de xoubás, de zaragallada), os callos ou os cocidos, pratos reconfortantes e caloricos que serven para afrontar unha tarde de festa nas rúas.

Aloxamento: onde durmir no concello

Aínda que Bergondo é un concello pequeno, a súa estratéxica situación, cun quilómetro de costa espectacular e amplas zonas verdes, fixo que medraran opcións de aloxamento de calidade ao longo dos últimos anos.

• Casas rurais e turismo rural: A opción máis suxestiva e auténtica. Poder durmir nunha vella casa de labranza restaurada, rodeada de prados, vacas e silencios, é a mellor forma de comprender a cultura da zona. Hai magníficas casas rurais espalladas por parroquias como Ares, Ouces ou Moañe, moitas delas xestionadas directamente polos seus donos, o que garante un trato familiar e achegado á tradición.
• Hoteis pequenos e pensións: No núcleo urbano e nas inmediacións da estrada Xeral, pódense atopar pequenos hoteis e pensións con encanto, moi utilizados tanto por viaxeiros de negocios como por turistas que buscan发现的 cómodas e céntricas para gozar da festa sen ter que coller o coche.
• A estratexia das cidades veciñas: Dada a proximidade coa cidade herculina, son moitos os visitantes que optan por reservar un hotel na Coruña, a apenas 25 minutos en coche, e desprazarse ata Bergondo só para gozar do día grande do Entroido.

Cómo chegar: descubre As Mariñas

Bergondo está situado no corazón da comarca das Mariñas Coruñesas, a poucos quilómetros da capital provincial, o que fai que o acceso sexa sinxelo e rápido, xa sexa en vehículo privado ou en transporte público.

• En coche: É a forma máis habitual de chegar. Dende a Coruña, só se tardan uns 20-25 minutos collendo a autovía AG-55 ou a antiga estrada AC-211. O aparcadoro no núcleo urbano é gratuíto e xeralmente abondoso, aínda que no domingo de Entroido é moi recomendable chegar cedo (antes da media mañá) para atopar sitio con facilidade.
• En autobús: Varias empresas de transporte público conectan diariamente a cidade da Coruña co concello de Bergondo. As liñas regulares teñen unha elevada frecuencia de paso e son moi utilizadas polos veciños, sendo unha excelente opción para o visitante que non queira colleitar o coche, especialmente nestas datas de tanta arrode e festa.
• A pé ou en transporte activo: Para os máis aventureiros, Bergondo está atravesado polo camiño inglés á Santiago de Compostela, polo que chegar ata aquí a través das súas corredoiras e rutas de sendeirismo é unha opción que engade un valor extra á visita.

En definitiva, o Entroido de Bergondo non é só unha festa, é unha declaración de principios. É o orgulgo dun pobo que se负a mirar ao seu pasado para entender quen é, e que abre as portas das súas aldeas para que o resto do mundo poida gozar do verdadeiro Entroido galego: ruído, cor, chiscadela, tradición e, sobre todo, moita comida e alegría compartida. Se buscas tradición rural auténtica na provincia da Coruña, non podes perdercho.