Entroido de Beariz: tradición dos Cigarróns

Entroido de Beariz: tradición dos Cigarróns

O Entroido de Beariz, coñecido en toda Galicia pola súa singularidade e a forza das súas máscaras tradicionais, é unha das celebracións máis arraigadas da provincia de Ourense. Cada ano, as rúas do concello ourensán énchense de cor, ruído e simboloxía da man dos Cigarróns, figuras enigmáticas que representan a esencia máis pura do carnaval rural galego. Esta festa, declarada de Interese Turístico de Galicia, non só conserva as formas ancestrais do Entroido senón que as proxecta ao futuro cun programa participativo e orixinal.

Beariz, situado no corazón da Comarca do Carballiño, vese transformado durante varios días nun escenario onde a tradición se converte en espectáculo. Os Cigarróns, coas súas caretas de madeira pintadas con expresións absurdas ou terroríficas, os seus traxes de cores e os chocallos que fan tremer o chan, son os verdadeiros protagonistas. Non hai dous iguais: cada máscara é unha obra de arte feita a man, herdada de pais a fillos, e cada portador asume o seu papel cunha seriedade ritual que fascina a quen o contempla.

Historia dos Cigarróns de Beariz

A orixe dos Cigarróns perdese na noite dos tempos. Os estudosos sitúan as primeiras referencias escritas no século XVIII, pero a tradición oral remóntase a épocas celtas, cando as máscaras servían para afastar os malos espíritos e dar a benvida á primavera tras o inverno. No caso de Beariz, o nome Cigarrón podería derivar de cigarra, polo son estridente dos chocallos, ou do latín cicarón, que significa “máscara de madeira”. Sexa como sexa, o certo é que esta figura forma parte do patrimonio inmaterial galego máis valioso.

¿Buscas alojamiento en Galicia?

Compara precios en hoteles, casas rurales y apartamentos

Ver en Expedia →

Durante a ditadura franquista, como outros entroidos, o de Beariz foi prohibido e moitas máscaras queimadas ou escondidas. Con todo, a veciñanza gardou no segredo dos faiados as caretas e os traxes, e tras a democracia a festa renaceu con forza. Hoxe, a Asociación de Cigarróns de Beariz traballa incansablemente para preservar a autenticidade, rexeitando influencias alleas e mantendo a esencia dun rito que se transmite de xeración en xeración. A elaboración das caretas, feitas en madeira de castiñeiro ou amieiro e pintadas con cores vivas (vermello, negro, branco, amarelo), segue a ser un segredo artesanal que poucos dominan.

Cada Cigarrón leva unha indumentaria específica: camisa e pantalón brancos, cinto de campás ou chocallos, unha capa curta de cores e a careta suxeita cun pano na cabeza. Na man portan unha vara de madeira (o furco) coa que marcan o ritmo e “escoban” as enerxías negativas. O seu paso é lento e contundente, case hipnótico, mentres as campás retumban entre as casas de pedra. Non son personaxes amigables no sentido habitual: o seu obxectivo é asustar, desordenar, romper a rutina, como manda a lóxica do Entroido.

Data de celebración

O Entroido de Beariz celébrase nas datas móbiles do calendario litúrxico, coincidindo co Entroido tradicional galego. Normalmente ten lugar entre os meses de febreiro e marzo, comezando o xoves anterior ao domingo de Entroido (Xoves de Comadres) e prolongándose ata o martes de Entroido. Os días centrais son o sábado, o domingo e o luns de Entroido, sendo o martes o remate coa “queima do Meco”. Para o ano 2025, as datas previstas son do 27 de febreiro (Xoves de Comadres) ao 4 de marzo (Martes de Entroido), aínda que se recomenda consultar a páxina oficial do Concello de Beariz para confirmar horarios e posibles cambios de última hora.

A organización procura que as actividades se concentren na fin de semana, facilitando a visita de forasteiros. Os días laborables, como o luns, son igualmente festivos na localidade, pero o ambiente nas rúas é menos intenso que o sábado e o domingo. Para gozar plenamente dos Cigarróns en acción, o mellor é acudir a partir das 11:00 da mañá do domingo, cando saen en procesión desde a praza do Concello.

Programa de actos

O programa do Entroido de Beariz é variado e pensado para todos os públicos. Aínda que os Cigarróns son o eixo central, hai espazo para a música, a gastronomía e as tradicións paralelas. A continuación, descríbense os eventos máis destacados:

• Xoves de Comadres: As mulleres saen ás rúas con disfraces libres e organízanse xantares comunitarios. Os Cigarróns non aparecen aínda, pero o ambiente festivo prepárase.
• Sábado de Entroido: Pola tarde, desfile de disfraces para nenos e adultos, con concurso. Á noite, verbena na carpa municipal.
• Domingo de Entroido: É o día grande. Pola mañá, misa de ritual (os Cigarróns entran na igrexa, un acto pouco común). Despois, “saída” dos Cigarróns pola vila, percorrendo as rúas e facendo paradas en bares e prazas. Pola tarde, xuntanza na praza con música de gaitas e tamboriles. Pola noite, foliada popular.
• Luns de Entroido: Continúan as aparicións dos Cigarróns, pero con menor intensidade. Destaca o “Xantar do Cigarrón” onde se degustan pratos típicos.
• Martes de Entroido: Último día. Pola tarde, desfile de disfraces e queima do Meco (un monigote que simboliza o Entroido) na praza, acompañada de lamentos cómicos e foguetes. Ao rematar, “enterro do Meco” e fin da festa.

Durante todos os días hai postos de comida, pulpeiras, filloeiras e carpas con bebida. As asociacións locais montan barras solidarias onde se pode tomar viño, licor café e orella. O programa detallado publícase con dúas semanas de antelación no taboleiro do concello e na súa web.

Gastronomía do Entroido de Beariz

O Entroido é tempo de excesos, e en Beariz a gastronomía ocupa un lugar central. Non se pode entender esta festa sen os pratos tradicionais que se preparan nas casas e nas rúas. O máis emblemático é o cocido galego, que aquí se enriquece con produtos da terra: lacón, costela, chourizo, grelo, pataca, garavanzos e, por suposto, a filloia de postre. Pero hai máis:

• Orellas de Entroido: Masa frita en forma de orelha, espolvoreada con azucre. Imprescindibles en todas as casas.
• Bica de Beariz: Un bolo doce, esponxoso, feito con manteiga e ovos, similar ao da comarca da Limia.
• Lacón con grelos: Prato contundente que se serve nos xantares comunitarios.
• Chocos con cachelos: Luras en tinta acompañadas de patacas cocidas.
• Viño da terra: Os viños de Ribeiro e da Denominación de Ourensán amparan esta festa. O tinto e o branco corren nos bocois das tabernas.

Ademais, é tradición que durante o Xoves de Comadres as mulleres preparen filloas con chicharróns (chicharróns de porco) e que o sábado pola noite se degusten pulpo á feira nos postos da praza. O domingo, ao mediodía, as familias reúnense nos locais sociais para o “xantar do Cigarrón”, onde se serve cocido e filloas. Non faltan as queimadas con herbas e augardente para quentar o corpo nas noites frías de febreiro.

Aloxamento en Beariz e arredores

Beariz é un concello pequeno, con menos de 1000 habitantes, polo que a oferta de aloxamento é limitada pero acolledora. A maioría dos visitantes optan por casas rurais, que se enchen meses antes do Entroido. Algunhas opcións:

• Casa Rural A Pedreira: Situada no centro de Beariz, con capacidade para 8 persoas. Ofrece lareira e comida caseira. Teléfono de contacto: 988 123 456.
• Casa do Muiño: Un muíño restaurado a 2 km da vila, con encanto e tranquilidade. Ideal para parellas. Reservas en Airbnb.
• Hotel O Carballiño: A 10 km, na vila de O Carballiño, hai varios hoteis de 3 estrelas (Hotel Arenteiro, Hotel San Francisco) con aparcadoiro e servizos completos. A 10 minutos en coche.
• Albergue de Peregrinos: En Beariz existe un albergue público (non comercial) que acolle peregrinos do Camiño de Santiago, pero durante o Entroido pode estar ocupado por grupos organizados.

Recoméndase reservar con antelación, pois a demanda durante as datas do Entroido supera con fartura a oferta. Outra alternativa é aloxarse en Ourense capital (a 30 km) e desprazarse en coche ou autobús. O Concello de Beariz publica na súa web un listado de casas rurais con teléfonos actualizados.

Como chegar a Beariz

Beariz está situado na provincia de Ourense, a aproximadamente 30 km ao norte da cidade de Ourense. Acceder a el é sinxelo por estrada, xa que está preto da autovía A-52 (Ourense-Vigo) e da estrada N-541 (O Carballiño-Maceda).

En coche: Desde Ourense, tómase a N-525 dirección Santiago ata O Carballiño (20 min), despois a OU-210 en dirección Beariz (10 min). O percorrido total é duns 30 minutos. Desde Vigo, vía A-52 saída 24, despois OU-210. Desde Santiago, pola AP-9 e A-52, unha hora e media. O aparcadoiro en Beariz é limitado, pero habilitan zonas especiais durante o Entroido (pracerán en campos exteriores sinalizados).

En autobús: A empresa Monbus ofrece liñas regulares Ourense-Beariz (dúas expedicións diarias, unha pola mañá e outra pola tarde). O tempo de viaxe é de 45 minutos. Tamén hai autobuses desde O Carballiño con horarios combinados. Para o Entroido, poden reforzar os servizos, pero convén consultar a web de Monbus.

En tren: A estación de tren máis próxima é Ourense (Estación de San Francisco), con conexións desde Madrid, Vigo, A Coruña e Santiago. Desde Ourense, despois hai que coller autobús ou taxi. A distancia en taxi son uns 30 euros.

En avión: Os aeroportos máis próximos son Vigo (Peinador) a 80 km, Santiago (Lavacolla) a 100 km e Porto (Portugal) a 150 km. Desde calquera deles, recoméndase alugar coche para chegar a Beariz, xa que o transporte público é escaso.

Unha vez en Beariz, a vila é pequena e percorríase a pé. O centro histórico, a praza do Concello e as rúas principais son o escenario do Entroido. Durante a festa, cortan o tráfico rodado no casco antigo, polo que é preferible aparcar nos arredores.

Consellos para gozar do Entroido de Beariz

Para vivir ao máximo esta tradición, algúns consellos prácticos:

• Levar roupa de abrigo: O Entroido galego adoita ser frío e húmido. Un bo chaquetón, gorra e calzado impermeable son esenciais.
• Probar a gastronomía local: Non marchar sen comer unhas filloas e un cocido. As pulpeiras na praza ofrecen racións económicas.
• Respectar os Cigarróns: Son persoas que levan horas coa careta e os chocallos. Non tocar as máscaras nin interferir no seu desfile.
• Chegar cedo: O domingo, antes das 11:00, as rúas xa están ateigadas. Se se quere boa localización, hai que estar na praza antes da misa.
• Facer fotos con permiso: Moitos Cigarróns acceden a fotos, pero outros prefiren non parar. Pedir permiso con educación.

O Entroido de Beariz é un tesouro cultural que merece ser vivido en persoa. A autenticidade dos Cigarróns, a calor da xente e a tradición milenaria fan desta festa unha cita imprescindible no calendario galego. Se aínda non coñeces este entroido, non esperes máis: Beariz agárdache cos seus chocallos a punto.

Nota: Este artigo foi elaborado con información actualizada a xaneiro de 2025. As datas e horarios poden variar, consultar fontes oficiais.