Entroido de Bandeira: tradición dos Cigarróns

Entroido de Bandeira: tradición dos Cigarróns

O Entroido de Bandeira, na parroquia de Bandeira (concello de Silleda, Pontevedra), é unha das celebracións máis singulares e enraizadas do ciclo festivo galego. A súa alma reside nos Cigarróns, personaxes enmascarados que durante varios días toman as rúas nunha mestura de ritual ancestral, teatro popular e transgresión festiva. Lonxe dos grandes desfiles urbanos, o entroido de Bandeira conserva un sabor auténtico, transmitido de xeración en xeración, que atrae a visitantes de toda Galicia e máis alá.

Historia e orixe dos Cigarróns

A orixe dos Cigarróns pérdese no tempo. As primeiras referencias escritas datan de comezos do século XX, pero a tradición oral sitúa as súas raíces en rituais precristiáns vinculados á fertilidade da terra e ao espanto dos malos espíritos. O nome «Cigarrón» podería derivar de «cigarra», polo ruído que fan os cencerros que levan pendurados, ou do latín cicarus, referido a un ser grotesco. Durante a ditadura franquista, como moitas manifestacións populares, o entroido foi prohibido ou relegado a espazos privados. Porén, en Bandeira a tradición nunca se apagou do todo: os veciños mantivérona en segredo, e a partir dos anos 80 experimentou unha forte revitalización que continúa ata hoxe.

Os Cigarróns son homes (e cada vez máis mulleres) que se visten con traxes feitos de retallos de tea, farrapos e elementos chamativos: camisas ás cores, pantalóns remendados, un mandil adornado e unha máscara de madeira tallada e pintada con expresións exaxeradas – ollos saltóns, nariz grande, boca risueña ou ameazante. Levan un pau (por veces unha vara de acebo) e, sobre todo, unha ringleira de cencerros de distintos tamaños que ao moverse crean un son ensordecedor e hipnótico. A máscara, tallada a man, é a peza máis prezada e transmítese de pais a fillos. Cada Cigarrón ten a súa propia máscara, que o fai único e recoñecible.

¿Buscas alojamiento en Galicia?

Compara precios en hoteles, casas rurales y apartamentos

Ver en Expedia →

Data do Entroido de Bandeira

Como a maioría dos entroidos, a data é móbil e depende do calendario litúrxico. Celébrase entre febreiro e marzo, coincidindo co fin de semana anterior ao Mércores de Cinza. As actividades principais concéntranse no venres, sábado, domingo e martes de entroido. O programa varía lixeiramente cada ano, pero hai fitos que se repiten:

• Venres: Comezo oficioso coa «Soltada dos Cigarróns», un pequeno desfile que anuncia a chegada da festa.
• Sábado: Xornada forte: desfile polas rúas de Bandeira, con participación de comparsas locais e foráneas. Pola noite, verbena e baile.
• Domingo: Desfile infantil e gran desfile de Cigarróns. É o día grande, con centos de Cigarróns percorrendo a vila.
• Martes: Actos máis íntimos: «Xantar do Entroido» e despedida simbólica.

Para coñecer as datas exactas dun ano concreto, recoméndase consultar a páxina web do Concello de Silleda ou as redes sociais da asociación de Cigarróns.

Programa detallado

O programa do Entroido de Bandeira é intenso e variado. A continuación, un esquema típico:

Ademais, durante todo o fin de semana hai postos de artesanía, música ao vivo e actividades para nenos. Os Cigarróns van e veñen polas rúas, interactuando co público, espantando a bromistas e recollendo doces ou diñeiro. É tradición que, se un Cigarrón te colle, te leve a dar unha volta ou te faga bailar.

Gastronomía do entroido

O Entroido de Bandeira non se entende sen a súa gastronomía. Os pratos típicos son os da matanza e a repostería de entroido. Nos bares e nas casas particulares ofrécese:

• Cocido galego: A base de lacón, chourizo, orella, costela, patacas, grelos e garbanzos. É o prato rei do sábado e domingo.
• Filloas: Crepas galegas feitas con faríña, leite e ovos, doces ou salgadas. Adoitan acompañarse de mel, azucre ou nata.
• Orellas de entroido: Masa frita en forma de orelha, espolvoreada con azucre. Crujientes e doces.
• Rosquillas e bica: Outros doces típicos que se venden nas festas.
• Queimada: Bebida alcohólica feita con augardente, casca de limón, canela e azucre, queimada e conxurada cun ritual.

O xantar popular do martes é especialmente concorrido: os veciños preparan mesas comunitarias e comparten comida e viño. Recoméndase degustar os produtos locais, como o chourizo de Bandeira e o pan de millo.

Aloxamento en Bandeira e contorna

Bandeira é unha parroquia pequena, pero a súa proximidade a Silleda (a menos de 5 km) e a outras localidades ofrece opcións de aloxamento para todos os gustos. Durante o entroido é recomendable reservar con antelación, xa que a demanda é alta.

• Casas rurais: Hai varias na zona, como a Casa Rural O Foxo ou a Casa da Laxe. Ofrecen ambiente familiar e comodidade.
• Hoteles en Silleda: O Husa Villa de Silleda e o Hotel A Estación son opcións modernas con boas comunicacións.
• Pensións e apartamentos turísticos: Na propia Bandeira hai pensións como a Pensión Casa Camiño, con prezos accesibles.
• Acampada: A zona de Deza ten áreas de autocaravanas e campings próximos, como o Camping de Deza en Lalín.

Para os que busquen unha experiencia máis auténtica, pódese preguntar nas asociacións de veciños sobre casas particulares que alugan cuartos durante a festa.

Como chegar a Bandeira

Bandeira está situada no corazón da comarca de Deza, na provincia de Pontevedra. As vías de acceso son boas, tanto en coche como en transporte público.

En coche:

• Desde Santiago de Compostela: AP-9 sentido sur, saída 65 cara a Silleda, despois PO-205 dirección Bandeira (uns 40 minutos).
• Desde Vigo: AP-53 e despois AG-53 ata Silleda, continuar pola PO-205 (1 hora).
• Desde Ourense: N-541 ata Lalín, logo PO-205 (45 minutos).

En autobús:

• A empresa Monbus ofrece liñas regulares desde Santiago, Pontevedra e Ourense con parada en Bandeira ou en Silleda. Desde Silleda hai servizo de taxis ou autobús local.

En tren:

• A estación de tren máis próxima é a de Santiago de Compostela. Desde alí, autobús ata Bandeira.

Unha vez en Bandeira, todo o núcleo é accesible a pé. Durante o entroido, establecense zonas de aparcamento sinalizadas e cortes de tráfico nos horarios dos desfiles.

Un entroido de raíz

O Entroido de Bandeira e os seus Cigarróns non son só unha festa, senón a expresión viva dunha comunidade que celebra o seu pasado e a súa identidade. A máscara, o cencerro e o pau convértense en símbolos de liberdade, de sátira social e de renovación cíclica. Quen visita Bandeira nestes días non queda indiferente: o son dos cencerros, as cores dos traxes, o cheiro do cocido e o viño, a calor da xente… todo forma parte dun patrimonio inmaterial que merece ser coñecido e respectado. Para os amantes da etnografía, do popular e do auténtico, este entroido é unha cita obrigada. Como din os veciños: «Aquí o entroido é de verdade, sen axudas nin cartón pedra. É de nós e para todos».