Entroido de Bandeira: As Marafantas

Entroido de Bandeira: As Marafantas, tradición e misterio no corazón de Galicia

No sur da provincia de Pontevedra, na comarca do Deza, Bandeira (concello de Silleda) acolle unha das celebracións de Entroido máis singulares e enraizadas de Galicia. O Entroido de Bandeira, coas súas emblemáticas Marafantas, é unha festa que combina ritos ancestrais, música, humor e un forte sentimento de identidade local. Declarada de Interese Turístico, esta festa representa a loita entre o carnal e o espiritual, o vello e o novo, nunha explosión de cores e sons que cada ano atrae a visitantes de todo o país.

Historia das Marafantas: entre o mito e a realidade

A figura central do Entroido de Bandeira é a Marafanta, un personaxe de orixe incerta que se remonta a séculos atrás. O seu nome, posiblemente derivado do latín marafundus (que significa «enfastiado» ou «trapalleiro»), fai referencia á súa indumentaria feita con farrapos e teas vellas, que lle confiren un aspecto grotesco e temíbel. Non obstante, os estudos máis recentes apuntan a que as Marafantas teñen a súa orixe nos antigos ritos de fecundidade e purificación das sociedades rurais galegas. Durante o Entroido, as Marafantas representaban os espíritos do inverno que debían ser espantados para dar paso á primavera e ás boas colleitas.

A tradición oral conta que, antigamente, as Marafantas eran homes vestidos con roupas vellas que percorrían as rúas facendo soar chocallos (campás de gando) e falando cunha voz distorsionada, asustando a nenos e mozas solteiras. Co paso do tempo, a festa foise secularizando e adaptando, pero a esencia das Marafantas permaneceu: son seres que actúan con total liberdade, rompendo as normas sociais e ridiculizando o poder establecido. Hoxe, a indumentaria típica inclúe unha máscara de madeira pintada (normalmente con ollos e boca de cores rechamantes), un sombreiro de palla ou farrapos, un mandil, unha saia de retallos e, sobre todo, os famosos chocallos (cascabeis) que producen un son ensordecedor cando bailan.

Planifica tu escapada a Galicia

Buscar en Expedia con las mejores ofertas

Ver en Expedia →

No ano 2025, a festa acadou unha nova dimensión ao ser recoñecida como Ben de Interese Cultural Inmaterial, o que reflicte o seu valor etnográfico e o traballo da Asociación de Marafantas de Bandeira na súa recuperación.

Data: cando se celebra o Entroido de Bandeira?

O Entroido de Bandeira ten lugar ao longo de varios días, coincidindo co calendario litúrxico do Entroido (carnaval). As datas varían cada ano, xa que dependen do móbil da Semana Santa (o domingo de Entroido é o anterior ao mércores de cinza). A celebración comeza normalmente o venres anterior ao sábado de Entroido e remata o martes de Entroido (Martes de Carnaval). Non obstante, o día grande é o sábado de Entroido, cando ten lugar o desfile principal das Marafantas.

Para o ano 2025, as datas do Entroido de Bandeira foron do 8 ao 11 de marzo (venres a martes), co sábado 9 como xornada estrela. Recoméndase consultar a páxina web do Concello de Silleda ou da Asociación de Marafantas para confirmar as datas exactas, xa que poden sufrir modificacións.

Programa do Entroido de Bandeira 2025

O programa do Entroido de Bandeira é un compendio de actividades que mesturan tradición, música e gastronomía. Aínda que o programa definitivo se publica uns días antes, as actividades habituais son:

• Venres de Entroido (8 de marzo): Inicio das celebracións coa «Noite das Marafantas», onde os grupos de Marafantas saen ás rúas para dar a benvida ao Entroido. Hai pasarrúas, música de gaitas e tamborís, e degustacións de produtos típicos.
• Sábado de Entroido (9 de marzo): Día grande. Pola mañá, desfile infantil de Marafantas e obradoiros de máscaras. Pola tarde, o gran desfile de Marafantas adultas, onde compiten premios ás mellores indumentarias. A noite remata con verbena e orquestra.
• Domingo de Entroido (10 de marzo): Celebración do «Entroido rural» con xogos tradicionais (carreiras de sacos, tiro da corda) e concurso de disfraces. Pola tarde, acto de homenaxe ás Marafantas máis veteranas.
• Martes de Entroido (11 de marzo): Acto de clausura co «Enterro do Entroido», onde se queima unha figura que representa os excesos do carnaval. A continuación, sardiñada popular.

Ademais, durante todos os días hai postos de comida e bebida, actuacións de grupos folclóricos e animación de rúa. O programa completo adoita publicarse no web do Concello de Silleda e na web da Asociación de Marafantas.

Gastronomía: sabores do Entroido de Bandeira

O Entroido de Bandeira non sería completo sen a súa gastronomía, que reflicte a riqueza da cociña tradicional galega. Durante estes días, as rúas énchense de postos que ofrecen produtos típicos:

• Orellas de Entroido: Un doce típico feito con masa de fariña, ovos, azucre e limón, frito e espolvoreado con azucre. É imprescindible.
• Flores de Entroido: Outro doce, con forma de flor, feito con masa líquida que se frite en aceite.
• Lacón con grelos: Prato principal do Entroido, feito con lacón (pata de porco salgada) cocido con grelos (brotes de nabo), patacas e chourizo. Acompáñase con cachelos e allada.
• Chourizo á brasa: As Marafantas adoitan asar chourizo nas rúas, regado con viño do Ribeiro.
• Viño do Ribeiro: A denominación de orixe máis próxima, que marida perfectamente cos pratos de carne.
• Queixo de tetilla e filloas: Para sobremesa, non faltan os queixos e as filloas (crepes galegas) recheas de nata ou chocolate.

Ademais, no desfile e nas festas, é habitual atopar postos de polbo á feira, empanada galega e churros con chocolate. A gastronomía é un dos atractivos desta festa, que combina o sabor coa tradición.

Onde durmir: aloxamento en Bandeira e arredores

Bandeira é unha parroquia do concello de Silleda, polo que o aloxamento se concentra no propio Bandeira, en Silleda e noutras localidades próximas como Lalín ou A Estrada. Dado o éxito do Entroido, recoméndase reservar con antelación. Algunhas opcións:

• Casa Rural A Carballeira: En Bandeira, ofrece cuartos con encanto e servizo de restaurante. Prezo aproximado: 60-80 € a noite.
• Hostal Bandeira: No centro da parroquia, con tarifas económicas (40-60 € por noite).
• Hotel Rural A Estrada: A 15 km, con spa e restaurante. Prezo: 80-120 € a noite.
• Pensións e casas de turismo rural: En Silleda e Lalín hai varias opcións, como o Hotel Silleda (70-100 €) ou o Pension As Rodas (40-60 €).
• Aloxamento compartido: En Bandeira, hai algunhas casas que alugan cuartos durante o Entroido (consultar en portais como Booking ou Turismo de Silleda).

Para os que busquen unha experiencia máis auténtica, pódense contactar con asociacións locais que ofrecen acollida en casas particulares (programa «Marafanta na casa»).

Como chegar: transporte e accesos a Bandeira

Bandeira está situada a uns 50 km de Santiago de Compostela e a 80 km de Vigo. O medio máis recomendado é o coche, especialmente para poder moverte polas parroquias. As vías de acceso:

• En coche: Desde Santiago, tomar a AP-9 (saída 67) e despois a AG-59. Desde Vigo, pola AP-9 ata a saída 67 ou pola N-525. Desde Ourense, pola N-525. A estrada principal é a N-525 (Santiago-Ourense), que pasa polo Bandeira. Hai aparcadoiros habilitados no centro da parroquia.
• En autobús: A empresa Monbus (www.monbus.es) ofrece servizos desde Santiago, Ourense e Lalín con parada en Bandeira. A frecuencia é limitada, polo que se recomenda consultar horarios con antelación.
• En tren: A estación de tren máis próxima é a de Santiago de Compostela (50 km). Desde alí, pódese tomar un autobús ou alugar un coche.
• En avión: O aeroporto de Santiago de Compostela (SCQ) é o máis próximo. Desde alí, alugar un coche ou tomar autobús.

Durante o Entroido, o concello de Silleda organiza servizos especiais de autobuses desde Lalín e Silleda ata Bandeira. Ademais, hai moitas persoas que van andando desde as parroquias veciñas, seguindo antigos camiños de peregrinación local.

Un consello útil: se viaxas en coche, evita as horas punta do sábado pola tarde, cando o tráfico é máis intenso. Tamén é recomendable aparcar fóra do centro e camiñar, xa que as rúas do centro son peonís durante as festas.

Consellos para gozar do Entroido de Bandeira

Para vivir a experiencia ao máximo, recoméndase levar calzado cómodo e roupa de abrigo, xa que en marzo o tempo pode ser frío e chuvioso. Se queres vestirte de Marafanta, podes alugar ou comprar o traxe en tendas locais (consulta na asociación). Non te esquezas de levar chocallos para participar no son colectivo! Tamén é importante respectar as tradicións: as Marafantas non deben ser tocadas nin molestadas, xa que forman parte do ritual. Por último, proba a gastronomía local e goza da hospitalidade dos veciños, que farán que te sintas coma na casa.

O Entroido de Bandeira é máis que unha festa: é unha viaxe ás orixes da cultura galega, onde a música, o humor e a tradición se dan a man. As Marafantas, cos seus chocallos e as súas carautas, son a alma desta celebración, que cada ano renova o compromiso co pasado e co futuro. Se aínda non coñeces este Entroido, non esperes máis: Bandeira agarda por ti.