A Rapa das Bestas en Sabucedo: lucha ancestral y caballos salvajes

A Rapa das Bestas en Sabucedo: unha loita ancestral entre humanos e cabalos salvaxes

No corazón da Serra do Careón, no concello pontevedrés da Estrada, celébrase cada mes de xullo un dos eventos máis fascinantes, viscerais e auténticos de cantos teñen lugar en Galicia. A Rapa das Bestas de Sabucedo non é un simple espectáculo para turistas; é un ritual profundamente enraizado na cultura galega, un encontro entre o ser humano e a naturebra no seu estado máis puro, onde os aloitadores se enfrontan cos seus corpos nus aos cabalos salvaxes para raparlles a crina e marcales. Esta celebración, declarada Festa de Interese Turístico Nacional e Internacional, é un testemuño vivo dunha tradición que se mantén intacta ao longo dos séculos.

A escena é impresionante e, para moitos, impactante. Centos de cabalos de raza galega montesa –unha raza autóctona en perigo de extinción– son arrodeados e guiados desde as montañas ata o curro, un recinto pechado no medio da aldea de Sabucedo. Alí, sen axuda de cordas, paus nin ferramentas de suxeición, os homes e mulleres da zona, os aloitadores, empregan tan só a súa forza, destreza e intelixencia para derrubar os animais e rapar as súas crinas. É un baile de poder, respecto e comuñón co medio rural.

Historia e orixes dun ritual milenario

A orixe da Rapa das Bestas de Sabucedo pérdese na néboa dos tempos, fundíndose coa mitoloxía e a relixiosidade popular. Todo comeza cunha tradición que se remonta polo menos ao século XVI, aínda que os expertos sinalan que podería ter raíces aínda máis antigas, posiblemente ligadas a cultos pagáns de veneración aos equinos e á fertilidade da terra.

Planifica tu escapada a Galicia

Ahorra un 25% o más en tu alojamiento con las mejores ofertas

Ver en Expedia →

O mito fundacional fálano de dous devotos da Virxe, uns irmáns que ofreceran as súas vidas á Santa María se esta os libraba dunha praga que asolaba as súas terras. Cando ambos faleceron, xurdiu unha gandería de cabalos salvaxes que pasou a ser considerada propiedade da Virxe, «bestas da Virxe» ou «bestas de Deus». Desde entón, os veciños de Sabucedo consideráronse custodios destes animais, organizando unha vez ao ano o seu descenso das brañas para a súa atención veterinaria, a rapa das crinas e a súa posterior venda ou liberación.

A diferenza doutros curros galegos, en Sabucedo mantívose unha práctica puramente manual, sen o uso de pancas, lazos ou aparellos que suxeiten o animal. O aloitador debe dominar o cabalo co peso do seu corpo, agarrándoo polas orellas ou pola testa, e mantendo a cabeza do animal pegada ao seu peito para evitar que este patee ou morda. Este método único converteu a Rapa de Sabucedo nun caso de estudo etnográfico a nivel europeo.

Cando se celebra: datas clave

A Rapa das Bestas de Sabucedo celébrase invariablemente a primeira fin de semana do mes de xullo, comezando o venres e rematando o domingo. Este fin de semana adoita coincidir coas festas da Virxe e é o momento elixido dende antano porque é cando os potros xa teñen idade dabondo para ser separados das eguas, e o tempo climatolóxico permite o manexo dos animais nas serras. En 2024, por exemplo, as datas clave serán os días 5, 6 e 7 de xullo, aínda que é recomendable comprobar sempre o calendario oficial no concello da Estrada.

Programa da festa: do monte ao curro

O programa da Rapa está dividido en tres días intensos que seguen un protocolo estruturado e respectuoso coas fases da loita:

• Venres (A arriadura): É o día do inicio. Os aloitadores, divididos en varios grupos, soben ás brañas superiores da Serra do Careón. Alí, localizan as mandañas de cabalos e comezan a arrodealas, guiándoas cara ao val. É unha xornada longa e esgotadora que pode durar ata a noite, culminando co peche das bestas no curro, un recinto circular de pedra e madeira situado no centro do núcleo poboacional de Sabucedo. Pola noite, celébrase unha verbena popular.
• Sábado (A Rapa): É o día grande e o que atrae a miles de visitantes. Pola mañá, os aloitadores entran no curro. A porta péchase e comeza a acción. Os cabalos, axitados, corren en mandaña mentres os aloitadores seleccionan os exemplares. É o momento de ver o «aloitamento»: o home colgando do pescozo do animal, intentando derrubalo. Unha vez no chan, rápase a crina con tisoiras ou máquinas (antes con fouces, o que era perigoso). Tamén se marca aos potros e se realizan labores de desparasitación. O sobresaúdo culmina coa «pecha», onde se fai unha última revisión.
• Domingo (A solta): O domingo está destinado á tranquilidade. Os cabalos son devoltos á súa liberdade nas montañas. A crina rapada depositábase tradicionalmente como ofrenda. Ademais, realízanse exhibicións de doma galega, actividade que non é tan coñecida pero que ten unha longa tradición na península. Pola tarde, hai misa solemne na honra da Virxe, patroa dos cabalos, e festexos de peche.

Gastronomía da zona: enerxía para o aloitador

Non se pode entender a Rapa das Bestas sen falar da gastronomía da Estrada e das terras do Ulla, unha comarca de interior rica en produtos da horta, do río e do gando. As xornadas de forza requiren pratos contundentes, e os restaurantes e asociacións locais non defrauran.

O prato estrela destas datas é, sen dúbida, o caldo galego. Pero non un caldo calquera: en Sabucedo sírvese unha versión densa, case un «pote», elaborado con grelos ou nabizas frescos, patacas de casca fina, fabas e unto ou lacón. É a fonte de enerxía tradicional para os homes que van pasar o día no monte.

Outras delicias inclúen:

• Empanada de millo: Coa masa feita de fariña de millo (moi típica nas terras do Deza e Tabeirós), reenchida de xoubas, zorza ou carne. O seu sabor é lixeiramente acedo e moi intenso.
• Cocido estradense: Unha versión local do cocido, con peculiaridades como o uso de «cachelos» (patacas partidas) e unha gran variedade de embutidos (chourizo, morcela, zorza) e carnes.
• Queso de Arzúa-Ulloa: A comarca está no corazón da denominación de orixe deste queixo de pasta branda, feito con leite de vaca, que se funde na boca e acompaña calquera comida.
• Postres e bebida: De postre, a torta de Santiago, as filloas ou o arroz con leite. Para beber, os viños das Rías Baixas (especialmente albariño ou viño tinto da zona do Ribeiro) e, para a «llua» (ou llúa), a augardente branca ou a queimada para espantar os meigallos despois da Rapa.

É moi habitual que as asociacións de veciños organicen xantares populares durante a fin de semana onde se poden probar todos estes produtos a prezos moi económicos.

Aloxamento e consellos prácticos

Dado que Sabucedo é unha pequena aldea, a infraestrutura hoteleira nela mesma é practicamente inexistente. Non obstante, a zona ofrece múltiples opcións rurais de alta calidade para gozar desta experiencia:

• Turismo Rural: É a opción máis recomendable e auténtica. Hai pazos restaurados como o Pazo de Ferreirós (nuns 15 km) ou casas rurais esparexidas polos concellos limítrofes de Forcarei, Lalín ou Silleda. Reservar con meses de antelación é obrigatorio, xa que a demanda disparase.
• Hostais e Pensións: Na vila da Estrada (a 20 km) hai varios hostais e pequenos hoteis que ofrecen unha alternativa máis económica e céntrica.
• Campings: Para os máis aventureiros, adoitan habilitarse áreas de acampada ou autocaravanas nos arredores, pero é fundamental informarse no concello sobre as zonas permitidas.

Recomendacións básicas:

• Calzado: O chan do curro e os accesos son de terra, herba e lama. Levar botas de monte ou zapatillas que poidan ensuciarse é esencial.
• Roupa: A meteoroloxía na Serra do Careón pode ser moi cambiante. Levar roupa lixeira para o sol, pero tamén unha chaqueta impermeable para posibles chuvieiras repentinas.
• Fotografía: Levar un teleobjetivo para captar os momentos do aloitamento de preto sen poñerse en perigo.
• Respeto animal: É moi importante manter a distancia de seguridade, non cruzar as barreiras e seguir sempre as indicacións dos membros da organización para non poñer en risco nin a integridade das bestas nin a das persoas.

Cómo chegar a Sabucedo

Sabucedo atópase no suroeste da provincia de Pontevedra, pertencente ao concello da Estrada, nunha zona montañosa que limita coa provincia de Ourense. Chegar ata alí esixe un pequeno esforzo logístico, pero a recompensa é absoluta.

• En coche propio: É a opción máis práctica. Desde Santiago de Compostela, tómase a AP-53 (autovía Vigo-Ourense) ata a saída de Lalín/Agolada. Alí, tómase a estrada comarcal en dirección a Forcarei e logo os desvíos sinalizados cara a Sabucedo. Desde Vigo, a mellor opción é coller a AP-9 ata Pontevedra, logo a N-541 en dirección a Ourense e coller o desvío cara a Estrada/Forcarei.
• En transporte público: Non hai liñas regulares de autobús que cheguen directamente a Sabucedo o día da Rapa por mor das restricións de tráfico. A empresa Monbús conecta Santiago, Pontevedra e Ourense coa Estrada. Unha vez na Estrada, a organización adoita habilitar servizos especiais de autobuses lanzadeira (shuttle) que levan aos visitantes ata o aparcadoiro habilitado nas aforas de Sabucedo, dende onde se camiña uns 20 minutos ata a aldea.
• Restriccións: É moi importante ter en conta que durante a fin de semana da Rapa, o acceso en vehículos particulares a Sabucedo está totalmente prohibido. Déixense os coches nos aparcadoiros habilitados en Forcarei ou na Estrada e utilízase a lanzadeira.

Máis aló da forza: o simbolismo da Rapa

A Rapa das Bestas de Sabucedo é, hoxe en día, un símbolo de identidade para Galicia. O seu valor non reside unicamente no espectacularidade visual do enfrontamento entre homes e bestas, senón na súa función social e ambiental. A través desta tradición, mantense viva a raza do cabalo galego de monte, protexéndose a súa diversidade xenética e evitando a súa desaparición.

Ademais, é un acto de afirmación comunitaria. Os aloitadores non son profesionais contratados, senón veciños que aprenden a técnica de pais a fillos. É un momento de reunión para a xente da aldea, moitos dos cales regresan dende a emigración ou dende as cidades para vivir intensamente estes tres días de xullo. No curro de Sabucedo, o latido de Galicia faise sentir con máis forza que nunca. Non en van, forma parte da lista de Candidaturas de Patrimonio Inmaterial da Humanidade da UNESCO, un recoñecemento a unha tradición que, lonxe de quedarse ancorada no pasado, segue viva e en constante evolución.

¿Listo para tu viaje a Galicia?

Ahorra hasta un 25% en Expedia

Cancelación flexible · Paga en el hotel · Programa de recompensas