Descubrir o queixo de San Simón da Costa: historia e tradición nunha illa de sabor
No corazón da provincia de Lugo, entre as montañas do concello de Vilalba, nace un dos produtos galegos máis emblemáticos: o queixo San Simón da Costa. Este queixo, de leite de vaca e forma de pera, non é só un manxar; é un testemuño vivo da historia e da tradición do noso país. A súa denominación de orixe protexida, obtida en 2010, avala a calidade dun produto que se elabora desde hai séculos nas queixerías familiares da zona. O seu sabor afumado, procedente da leña de bidueiro, e a súa textura cremosa convérteno nunha experiencia sensorial única. Neste artigo, imos percorrer a súa historia, os lugares onde fundamentalo, os pratos que o teñen como protagonista, e moitos detalles prácticos para gozalo ao máximo.
Historia e tradición do queixo San Simón
A historia do queixo San Simón remóntase á Idade Media, cando os monxes cistercienses do mosteiro de Santa María de Meira comezaron a producir queixo na comarca da Terra Chá. A forma de pera, característica deste queixo, ten unha orixe práctica: permitía atalo facilmente para o seu transporte e cura. A técnica de afumado, herdeira das tradicións celtas, dálle ese aroma profundo que o distingue. Durante séculos, este queixo foi un alimento básico nas casas galegas, especialmente nos meses de inverno, cando o leite era máis abundante. Hoxe, a produción segue sendo artesanal, con gandeirías que pastorean as súas vacas nas verdes praderías de Vilalba e arredores. A festa do queixo, celebrada cada ano na localidade, é unha homenaxe a esta tradición, onde os mestres queixeiros comparten os seus segredos.
Onde mercar e degustar o queixo San Simón da Costa
Se queres experimentar o auténtico sabor deste produto galego, aquí tes unha lista de sitios recomendados para compralo ou degustalo, con descrición detallada de cada un.
- Queixería Artesanal Casa Grande de Xanceda (Vilalba): Esta explotación ecolóxica produce queixo San Simón con leite das súas propias vacas. Ofrecen visitas guiadas ás instalacións e degustacións. É un lugar ideal para coñecer o proceso tradicional. Prezos orientativos: 18-25 €/kg. Horarios: Luns a sábado de 10:00 a 14:00 e de 16:00 a 19:00. Consello: Reserva con antelación para a visita, xa que hai grupos limitados.
- Mercado de Abastos de Lugo (Posto nº 45, Queixos do Norte): Neste emblemático mercado, o posto especializado en queixos galegos ofrece San Simón de diferentes curacións. A atención é personalizada e podes probar antes de comprar. Prezos orientativos: 15-20 €/kg. Horarios: Luns a sábado de 8:30 a 14:00. Consello: Pide o queixo de curación media (un mes) para un equilibrio perfecto entre cremosidade e afumado.
- Restaurante O Camiño da Costa (Vilalba): Este restaurante de cociña tradicional galega ten como prato estrela a tapa de queixo San Simón con marmelada de castañas. Tamén ofrecen racións para levar. Prezos orientativos: 12-18 €/racción. Horarios: Xoves a domingo de 13:30 a 16:00 e de 20:30 a 23:00. Consello: Acompaña cun viño branco da Ribeira Sacra para potenciar o sabor afumado.
- Feira de Produtos Galegos de Santiago de Compostela (Praza de Abastos): Cada sábado pola mañá, varios produtores de San Simón da Costa venden directamente ao público. É unha oportunidade para falar cos artesáns. Prezos orientativos: 16-22 €/kg. Horarios: Sábados de 9:00 a 14:00. Consello: Lembra levar efectivo, porque algúns non aceptan tarxeta.
- Loxa Gourmet Engalicia (Online e física, A Coruña): Esta tenda especializada en produtos galegos ten unha ampla selección de San Simón con distintas curacións. Ofrecen envío a toda España. Prezos orientativos: 20-28 €/kg (incluído envío). Horarios: Luns a venres de 10:00 a 18:00. Consello: Proba o queixo vello (máis de 3 meses) para un sabor máis intenso e seco.
Prato estrela: milfullas de queixo San Simón da Costa
Un dos pratos máis sorprendentes que podes degustar con este queixo é a milfullas de queixo San Simón da Costa, que serve no restaurante O Camiño da Costa. Esta receita combina capas finas de masa filo crocantes con crema de queixo San Simón (fundido con nata e un toque de noz moscada), e remátase cunha redución de mel de castiñeiro e froitos secos. A textura é unha explosión: o crocante da masa, a cremosidade do queixo e o doce do mel. É un prato que respecta a tradición pero a eleva a nivel de alta cociña. Se o queres facer na casa, un consello: usa queixo San Simón de curación curta (15 días), porque funde mellor e ten un sabor máis suave.
Outros platos imprescindibles
O queixo San Simón dá versatilidade en moitas preparacións. Aquí algúns exemplos:
- Ensalada de queixo San Simón con pera e noces: Rallado sobre unha base de rúcula, pera laminada e noces, aderezado con vinagre de mazá. Perfecta como entrante lixeiro.
- Canelóns de queixo San Simón e espinacas: Unha variante galega dos clásicos canelóns, onde o queixo afumado substitúe á bechamel. Ideal para xantares de inverno.
- Tartaleta de queixo San Simón con cebola caramelizada: Un aperitivo que se serve en moitas tabernas de Vilalba, con masa quebrada e un toque de pemento.
Prezos orientativos xerais
O prezo do queixo San Simón da Costa varía segundo a curación e o punto de venda. En tendas locais, unha peza de 1 kg pode custar entre 15 e 25 €. Nos mercados e feiras, é habitual atopalo a 16-22 €/kg. En restaurantes, unha ración de queixo á prancha ou nun prato elaborado vén a custar entre 10 e 20 €. Para compras online, engade 5-10 € de gastos de envío.
Horarios e consellos prácticos
Se queres visitar as queixerías da zona, a maioría abren de luns a sábado, con horario de mañá e tarde. É recomendable chamar antes para confirmar, especialmente en festivos. O mellor momento para ir é en outono ou primavera, cando a afumada é máis intensa. Para conservar o queixo na casa, envólveo en papel de cera e gárdao na neveira (non no conxelador, porque perde textura). Un consello: sácao 30 minutos antes de comer para que chegue á temperatura ambiente e libere todos os seus aromas. Non esquezas acompañalo dun bo viño albariño ou un mencía para realzar o seu carácter afumado.
Conclusión
O queixo San Simón da Costa é moito máis que un queixo: é un anaco de Galicia con historia, tradición e un sabor que conquista. Desde a súa orixe monástica ata os pratos contemporáneos, este produto galego segue a ser un orgullo para a nosa terra. Xa sexa mercando nunha queixería local, degustándoo nun restaurante ou cociñándoo na casa, cada bocado é unha viaxe ás montañas de Vilalba. Así que, a próxima vez que busques un queixo con personalidade, lembra este «illa de sabor» e déitate levar pola súa maxia.