Descubrir o queixo de San Simón da Costa: como se afuma tradicionalmente

Descubrir o queixo de San Simón da Costa: unha xoia da tradición láctea galega

No corazón das terras de Vilalba, na provincia de Lugo, nace un dos queixos máis emblemáticos de Galicia: o Queixo de San Simón da Costa. Este produto, cunha historia afumada que se remonta a séculos, é un dos grandes representantes da tradición láctea do noso país. Coñecido polo seu sabor intenso, a súa textura cremosa e aquel afumado característico que lle outorga a leña de bidueiro, este queixo é máis que un alimento: é unha experiencia sensorial que nos conecta coas raíces máis profundas de Galicia.

A tradición do afumado é o segredo que fai único ao San Simón. Non se trata dun proceso moderno ou industrializado, senón dunha técnica que pasou de xeración en xeración, onde o queixo se cura en cortes ou pallozas especialmente deseñadas para que o fume da leña de bidueiro o impregne lentamente. O resultado é unha peza de forma cónica, coa codia dourada e un interior untuoso que, ao corte, revela unha cor marfil.

Neste artigo, percorreremos as claves para descubrir este queixo en profundidade: desde as mellores formas de degustalo ata os lugares onde atopar pezas auténticas, sempre baixo o selo da tradición. Porque coñecer o San Simón da Costa é entendender un anaco da historia de Galicia, unha historia que se saborea en cada bocado.

Planifica tu escapada a Galicia

Ahorra un 25% o más en tu alojamiento con las mejores ofertas

Ver en Expedia →

A tradición do afumado: como se fai o Queixo de San Simón da Costa

O proceso de elaboración do Queixo de San Simón comeza coa recollida do leite de vacas das razas frisoa e pardo-alpina, que pastan nos verdes prados das comarcas de A Terra Chá e A Mariña. Este leite, de alta calidade, é a base para unha queixaría que segue o método tradicional: cuallado con callo natural, cortado en grans pequenos, e prensado en moldes de madeira que lle dan a súa forma de cono ou «tulipa».

Pero é no afumado onde reside o verdadeiro segredo. As pezas cólanse durante un mínimo de dous meses, e posteriormente pasan ao fume, onde se expón á leña de bidueiro (Bétula pubescens), unha árbore abundante nos bosques galegos. Este fume, lento e frío, impregna o queixo durante un período que varía entre 10 e 20 días, dependendo do tamaño e da intensidade desexada. A mestura do fume coa cremosidade interior crea unha harmonía de sabores que recorda a tostados, con notas a madeira e un lixeiro toque amargo, moi característico.

O resultado final é un queixo cunha codia lisa, de cor amarela a marrón claro, e un interior que pode ser máis ou menos cremoso segundo o tempo de curación. Cando se corta, a tradición manda facelo en láminas finas, para apreciar mellor a textura e o aroma.

Sitios recomendados para mercar e degustar Queixo de San Simón da Costa

A continuación, listamos algúns lugares emblemáticos onde poder descubrir este queixo en todo o seu esplendor, tanto en tendas especializadas como en restaurantes que honran a tradición.

Queixaría Albor (Vilalba, Lugo)

Descrición: Esta é a queixaría máis antiga da contorna, onde as pezas de San Simón se afuman con leña de bidueiro traída directamente dos montes de A Terra Chá. Producen queixo artesanal e ofrecen visitas guiadas para coñecer o proceso.

• Platos estrela: Queixo San Simón con membrillo e pan de pueblo, táboa de queixos con mel e froitos secos.
• Prezos orientativos: Peza de 250 g: 8€; peza de 500 g: 14€; visita guiada: 5€/persoa.
• Horarios: Luns a sábado de 10:00 a 14:00 e 16:00 a 19:00. Domingo pechado.
• Consello: Proba o queixo con boa temperatura ambiente (20-25°C) para que o sabor se intensifique.

Mercado de Abastos de Vilalba (Lugo)

Descrición: No corazón do mercado local, varias postas venden Queixo de San Simón directamente das queixarías da zona. É o lugar ideal para mercar pezas frescas e falar cos produtores.

• Platos estrela: Queixo San Simón á prancha con tocino, empanada de queixo e cebola.
• Prezos orientativos: Ración de 200 g: 6€; empanada enteira: 12€.
• Horarios: Luns a sábado de 8:00 a 14:00, e venres e sábados de 17:00 a 20:00.
• Consello: Leva unha bolsa térmica para conservar o queixo a temperatura fresca, especialmente en verán.

Restaurante «O Afumado» (Santiago de Compostela)

Descrición: Este restaurante, a 10 km de Vilalba, cociña o queixo seguindo a tradición do afumado, con pratos que o incorporan como ingrediente principal.

• Platos estrela: Crema de queixo San Simón con castañas, queixo gratinado con mel de eucalipto.
• Prezos orientativos: Primeiro prato: 9-12€; prato principal: 14-18€; postre: 6€.
• Horarios: Xoves a luns de 13:00 a 16:00 e 20:00 a 23:00. Mércores pechado.
• Consello: Pide o viño Albariño ou Ribeiro para maridar, pois contrastan perfectamente co sabor afumado.

Queixaría «A Costa» (Costa de San Simón, Vilalba)

Descrición: É a queixaría fundacional, onde se iniciou a tradición de San Simón no século XX. Ofrece queixo curado e afumado a man.

• Platos estrela: Queixo semellante ao formato orixinal, con textura cremosa e sabor intenso.
• Prezos orientativos: Peza de 1 kg: 22€; peza mini de 150 g: 5€.
• Horarios: Luns a venres de 9:00 a 13:00. Sábados con cita previa.
• Consello: Proba o queixo con pataca cocida e sal, unha combinación tradicional galega.

Platos estrela que non podes deixar de probar

O queixo San Simón non só se degusta só: é un ingrediente versátil que brilla en múltiples preparacións. Aquí van algúns pratos que, xunto coa tradición, fan que este queixo sexa inesquecible:

• Queixo San Simón á prancha: Un clásico, onde as láminas se douran lixeiramente e se serven con mel ou compota. O sabor afumado intensifícase coa calor.
• Crema de queixo con castañas: Prato de tempada, ideal para outono, que combina a cremosidade do queixo coa dozura das castañas.
• Queixo gratinado sobre pan de pueblo: Unha entrante sinxelo pero deliciosa, onde o queixo se derrete e se combina con aceite de oliva.
• Taboa de queixos: Perfecta para degustar diferentes curados xunto con froitos secos e membrillo.
• Empanada de queixo e cebola caramelizada: Unha variante que respecta a tradición galega, con masa fina e recheo suave.

Precios orientativos para unha experiencia completa

Para facerte unha idea do custo que supón descubrir este queixo de San Simón, aquí tes unha escala de prezos:

• Peza pequena (150-250 g): Entre 5€ e 8€. Ideal para degustar como petisco.
• Peza mediana (500 g): Entre 12€ e 15€. Perfecta para unha ceia ou para compartir.
• Peza grande (1 kg): Entre 20€ e 25€. Para auténticos amantes do queixo.
• Ración en restaurante: De 9€ a 14€, dependendo do local e da preparación.
• Menú degustación con queixo: Entre 25€ e 35€, incluíndo viño maridado.

Horarios e consellos para gozar do Queixo de San Simón da Costa

Para planificar a túa visita e saborear este queixo seguindo a tradición, toma nota:

• Mellores horas para mercar: De 10:00 a 11:00 da mañá, cando as queixarías teñen as pezas máis frescas. Ao mediodía, os mercados locais están máis concorridos.
• Onde comprar para levar: No mercado de Vilalba ou na queixaría «A Costa», onde venden queixo sen envoltorio plástico, preservando o aroma.
• Consellos de conservación: Garda o queixo nun lugar fresco e seco, entre 10-15°C. Se o refrixeras, sácao 30 minutos antes de comer. Non o conxeles porque perde a textura.
• Como acompañalo: Con pan de centeo, membrillo caseiro, e viños brancos galegos como Albariño ou Ribeiro.
• Visita guiada: Se tes ocasión, reserva na queixaría Albor para ver como se afuma a leña de bidueiro. Moitas familias aínda o fan no cortilo (cortes de madeira tradicionais).

Conclusión: unha tradición que perdura no tempo

O Queixo de San Simón da Costa non é só un alimento: é un testemuño vivo da tradición gandeira e artesanal de Galicia. O seu afumado, coa leña de bidueiro, é un proceso que conserva séculos de historia, onde as mans dos queixeiros son as que dan forma a cada peza.

Desde os mercados de Vilalba ata os restaurantes que o incorporan en pratos de autor, cada bocado deste queixo é unha viaxe ás raíces do noso país. Se aínda non o probaches, faino con calma, seguindo os consellos desta guía: deixa que o fume e a cremosidade te envolvan, e entenderás por que este queixo é un dos grandes tesouros da tradición galega.

Porque descubrir o Queixo de San Simón é, en definitiva, descubrir unha parte da alma de Galicia: unha alma que se afuma, se cura e se comparte, sempre co mellor sabor da tradición. E ti, xa viches a probalo?

¿Listo para tu viaje a Galicia?

Ahorra hasta un 25% en Expedia

Cancelación flexible · Paga en el hotel · Programa de recompensas