Travesía da Serra do Courel: senda das covas

Descrición da ruta

A Senda das Covas é un dos percorridos máis emblemáticos da Serra do Courel, no sur da provincia de Lugo. Trátase dunha travesía que combina patrimonio natural e cultural, transitando por antigos camiños de pastores e mineiros, entre bosques de carballos, castiñeiros e teixos centenarios. O seu nome vén das numerosas cavidades naturais (covas) que salpican a paisaxe, algunhas utilizadas dende a prehistoria como refuxio ou lugar de enterramento.

O roteiro discorre en gran parte pola ladeira sur da serra, ofrecendo vistas impresionantes do val de Quiroga e, nos días claros, ata as montañas de León. A ruta está sinalizada como PR-G 178, pero recoméndase levar mapa ou GPS por algún tramo con pouca marcaxe. A súa atmosfera ten un aquel de bosque encantado, con regatos, pontes de pedra e muros de lousa cubertos de musgo. É ideal para sendeiristas con experiencia media, aínda que tamén se pode facer en dous días con pernocta nun refuxio ou casa rural.

O itinerario clásico comeza na aldea de Folgoso do Courel (capital da serra) e remata en Seoane do Courel, aínda que se pode facer ao revés ou en versión circular con traslado de vehículos. A senda recibe o nome das “covas”: a Cova do Mouro, a Cova do Escoural e a Cova da Loba, cada unha coa súa lenda local. O percorrido esixe bo calzado, roupa de abrigo (mesmo no verán) e provisión de auga, pois non hai fontes en todo o traxecto agás nalgunhas aldeas.

Datos técnicos

O desnivel positivo é duns 450 metros, pero as continuas subidas e baixadas polo terreo accidentado fan que a esixencia sexa notable. Recoméndase comezar cedo, levar bastóns de sendeirismo e ir con tempo suficiente para gozar das covas e das vistas. Hai unha variante máis curta (10 km) que vai de Folgoso a Seoane pola parte alta, evitando algunha cova, pero o esencial é a senda completa.

Puntos de interese

Covas e cavidades

• Cova do Mouro: A máis grande e impoñente, cunha entrada de 12 metros de altura. No seu interior hai un lago estacional e formacións kársticas. Lendas falan dun mouro encantado que garda un tesouro.
• Cova do Escoural: Menos profunda pero moi pintoresca, rodeada de acivros e teixos. Usada tradicionalmente como corte de gando.
• Cova da Loba: Pequena cavidade asociada á lenda da loba que criou a un neno na Idade Media. Desde ela hai unha vista panorámica do canón do río Lor.

Patrimonio histórico e natural

• Castelo de Carbedo: Ruínas dunha fortaleza medieval nun esporón rochoso, a uns 2 km da senda principal (paga o desvío).
• Adega do Courel: Zona de viñedos en socalcos (orixe da denominación Ribeira Sacra). Na aldea de A Pobra do Brollón pódense facer catas.
• Bosque de teixos de Busto: Un dos teixares máis antigos de Galicia, con exemplares de máis de mil anos. Está preto do camiño, sinalizado.

Ademais, a ruta cruza varias aldeas abandonadas (casais de lousa) que testemuñan a vida tradicional da serra. Destaca a aldea de Tras da Cela, onde se conserva un forno comunal e unha capela románica en ruínas. A natureza é exuberante: orquídeas silvestres, paporroibo, corzos e, con sorte, aloumiños (lontras) nos regatos.

Onde comer

Na comarca do Courel a gastronomía é de montaña, con produtos locais de gran calidade. Recomendo estas opcións:

• Mesón O Courel (Folgoso do Courel): Cociña tradicional con caza, roxóns, filloas e carne ó caldeiro. Prezo medio 25-30€. Reserva con antelación.
• Taberna do Xeito (Seoane do Courel): Ambiente rústico, bo viño da comarca e pratos como lacón con grelos ou castañas asadas. Tamén teñen opcións vexetarianas.
• Casa do Cura (A Pobra do Brollón): Restaurante con vistas ao val, especialidade en cogomelos temporada e xabaril. Menú degustación por 35€.

Para un xantar lixeiro durante a ruta, recomendo levar empanada de zorza, queixo do Cebreiro e unha botella de auga. Nas aldeas do traxecto non hai bares abertos de forma permanente.

Aloxamento

A oferta de aloxamento na Serra do Courel vai desde casas rurais con encanto a pequenos hostais e un refuxio de montaña. Para facer a travesía con calma, pódese durmir en:

• Refuxio A Cova do Mouro (xunto á cova do mesmo nome): Xestionado pola asociación de veciños, con capacidade para 12 persoas. Ideal para grupos de sendeirismo. Prezo 15€ por persoa. Require saco de durmir.
• Casa Rural O Teixedal (Folgoso do Courel): Encantadora casa de pedra con lareira, horta ecolóxica e habitacións rústicas. Dende 65€ a noite en tempada baixa.
• Hostal Carbedo (Seoane do Courel): Habitacións sinxelas pero limpas, con restaurante no mesmo edificio. Dende 40€.
• Casa Grande do Courel (Quiroga): A 20 minutos en coche, unha casa señorial rehabilitada con spa e piscina. Prezo medio 90€.

Se queres durmir durante a ruta (opción de dúas xornadas), podes facelo no albergue de Tras da Cela (sen servizo, só refuxio libre) ou no campamento autorizado da Vilarchao, aínda que é esixente.

Mellor época

A primavera (abril-xuño) e o outono (setembro-novembro) son as estacións ideais. Na primavera as fragas están verde intenso e as covas escorren auga, creando un ambiente case máxico; ademais, as orquídeas silvestres florecen nos claros. No outono, o bosque vístese de ocres e vermellos, e a recollida de cogomelos (con coñecemento) é un atractivo extra.

O verán pode ser caloroso nas horas centrais, pero as sombras dos castiñeiros suavizan o percorrido. Evitar xullo e agosto se non se toleran temperaturas altas. No inverno, a ruta é só para expertos: a neve e o xeo fan perigosas as pasaxes de rocha, e moitos tramos quedan impracticables. Aínda así, se vés con crampóns e piolet, a paisaxe nevada do Courel é espectacular.

Recomendación: Consultar o parte meteorolóxico de Quiroga (a estación oficial) nos días previos. Levar roupa impermeable sempre, pois o tempo pode cambiar en minutos.

Como chegar

A Serra do Courel está no extremo sueste da provincia de Lugo, a 30 km de Monforte de Lemos e a uns 90 km de Lugo cidade. Os accesos principais:

• En coche: Desde Lugo, coller a LU-530 ata o cruzamento de Seoane do Courel (1h 15min). Para comezar en Folgoso, seguir a LU-651. O aparcamento recomendado é no campo da festa de Folgoso (gratuíto). Se se fai a travesía en coche propio, deixar un vehículo no final (Seoane) ou usar os servizos de taxi local (teléfono: 982 123 456 – Taxis Courel).
• En autobús: A liña Monbus Lugo-Quiroga para en Folgoso e Seoane (2-3 viaxes ao día, consultar horarios). Desde Santiago ou A Coruña, hai que facer transbordo en Lugo.
• En tren: A estación de ferrocarril de Monforte de Lemos ten conexións con Madrid, Vigo e A Coruña. Desde Monforte, alugar un coche (empresas como Avis ou Europcar) ou coller un taxi (uns 30€).

Para quen queira facer a ruta guiada, existen empresas locais como Courel Activo que ofrecen a travesía con transporte de mochilas e explicación do patrimonio xeolóxico.(+)

(*) Podes concertar visita con guía a través da oficina de turismo de Folgoso do Courel.

Consellos prácticos

• Calzado de montaña con sola de goma media (Vib