Travesía da Serra do Careón en Curtis: rutas entre bosques e aldeas galegas

Encravada no corazón da provincia da Coruña, a Serra do Careón é un deses segredos ben gardados do interior galego. Un cordal modesto que se levanta entre os concellos de Curtis e Vilasantar, ofrecendo unha das mellores experiencias de sendeirismo para quen busca desconectar entre soutos centenarios, poboados castrexos e aldeas que parecen detidas no tempo. Esta travesía circular permite fundirse coa Galicia máis auténtica, lonxe do bulicio das rutas masificadas.

Descrición da ruta

A travesía da Serra do Careón é un percorrido circular duns 14 quilómetros que combina pistas forestais, corredoiras empedradas e tramos de senda estreita polo medio do bosque. O punto de partida habitual é a área recreativa da Fervenza de Curtis, aínda que tamén se pode iniciar dende o centro da vila de Curtis ou dende a aldea de Estacas.

O itinerario ascende suavemente cara ao cordal, onde se gañan panorámicas espectaculares dos vales dos ríos Tambre e Mendo. O camiño vai debuxando un círculo que atravesa fragas de carballos e castiñeiros, con tramos onde os muros de pedra e os hórreos anuncian a proximidade das pequenas aldeas. Ao longo do percorrido, a vexetación autóctona comparte espazo con plantacións de eucalipto e piñeiro, aínda que os bosques de ribeira e os soutos conservan o seu carácter tradicional.

Ofertas de viaje a Galicia

Buscar en Expedia — hasta un 25% de descuento

Ver en Expedia →

Un dos puntos máis máxicos é a zona alta, onde se localizan os restos do Castro de Careón e varias mámoas (túmulos funerarios neolíticos). A ruta está ben sinalizada como PR-G 144 “Ruta da Serra do Careón”, con marcas brancas e amarelas, aínda que convén levar mapa ou track GPS pois nalgúns cruces a maleza pode ocultar os sinais.

Distancia e duración

A variante circular completa ten unha lonxitude de 14,2 km, cun desnivel positivo acumulado duns 480 metros. Existe tamén unha versión reducida duns 9 km que evita a zona sur, ideal para quen prefire un paseo máis curto ou vai con nenos acostumados a andar.

O tempo estimado para completar o percorrido longo é de entre 4 e 5 horas, incluíndo paradas para fotografías, descanso e avituallamento. O ritmo debe adaptarse ao terreo, xa que aínda que a maior parte do trazado é doado, hai pendentes moderadas e zonas embarradas en inverno.

Dificultade

A ruta está catalogada como de dificultade media. Non presenta pasos técnicos nin trepadas, pero si require unha forma física básica debido ao desnivel acumulado e á distancia. Os tramos máis esixentes concéntranse na subida inicial ata a cota máxima (arredor dos 500 m) e nun curto descenso moi pendente na ladeira sueste coñecido como a Costa do Castro, onde o firme pode estar esvaradío con choiva.

Recoméndase levar calzado de sendeirismo con boa sola, bastóns (especialmente se o terreo está mollado) e roupa de abrigo, xa que aínda no verán o vento no cordal pode refrescar. Non é apta para carriños de bebé nin para persoas con mobilidade reducida, aínda que a variante curta, que discorre en boa parte por pistas anchas, si pode facerse con nenos a partir de 8-9 anos con certa experiencia.

Puntos de interese

• Área recreativa da Fervenza de Curtis: fermoso salto de auga no río Mandeo, rodeado de mesas e bancos de pedra, ideal para comezar a xornada cun almorzo campestre.
• Castro de Careón: antigo poboado fortificado da Idade de Ferro, parcialmente escavado, onde se aprecian as estruturas das vivendas e as murallas defensivas. A vista dende aquí é realmente ampla.
• Mámoas do Careón: conxunto de túmulos megalíticos situados na cima do cordal. Algúns conservan a cámara funeraria e ofrecen unha excelente mostra de arquitectura prehistórica.
• Aldea de Estacas: pequeno núcleo rural con exemplos ben conservados de arquitectura tradicional galega: casas de pedra, corredores, hórreos de madeira e unha fonte lavadoiro comunal.
• Miradoiro natural do Coto da Torre: punto máis elevado da serra (510 m), dende onde se domina todo o val do Tambre, as Mariñas coruñesas e, en días claros, ata a ría de A Coruña.
• Soutos de castiñeiros centenarios: na aba norte, preto das aldeas de Carelle e A Castellana, os camiños penetran en fragas de castiñeiros cuxo tronco supera o metro de diámetro.
• Igrexa románica de San Vicenzo de Curtis: templo do século XII con engadidos posteriores, conserva unha portada de arco de medio punto e canzorros esculpidos.

Dónde comer

A vila de Curtis e os seus arredores contan cunha oferta gastronómica baseada no produto de proximidade, con carnes de tenreira galega, queixos de Arzúa-Ulloa e empanadas caseiras. Algúns locais recomendados:

• Casa Feliciano (Curtis): restaurante de referencia, con menús que inclúen caldo galego, lacón con grelos e sobremesas caseiras. Dispón de terraza.
• Mesón O Galego (Teixeiro, a 4 km de Curtis): especialidade en carnes á brasa (chuletón de vaca vella) e polbo á feira. Serven tamén racións para levar.
• A Tarela (Curtis): tapería con ambiente xuvenil, onde probar tortilla de patacas, pementos de Padrón e zamburiñas. Ideal para picar tras a ruta.
• Panadería A Moderna (Curtis): fornece bolo do pote, empanada de millo e outras delicias tradicionais para encher a mochila antes de comezar.
• Casa do Rego (Vilasantar, a 8 km): casa de comida caseira regentada por unha familia, onde as sobremesas (filloas, leite frito) merecen mención aparte.

Aloxamento

A zona ofrece desde pensións sinxelas ata casas de turismo rural con encanto, perfectas para descansar e seguir explorando a comarca:

• Casa Rural A Eira Vella (Curtis): rehabilitación dunha casa de labranza do século XIX, con cuartos acolledores, xardín e unha horta ecolóxica. Posúe unha lareira onde se fan queimadas para os hóspedes.
• Pazo de Curtis: pazoe urbano adaptado como hotel rural, con habitacións que conservan elementos orixinais. O comedor ofrece almorzos con produtos da zona.
• Pensión San Antonio (Teixeiro): establecemento familiar, económico e limpo, moi práctico para peregrinos ou sendeiristas. As habitacións dispoñen de baño privado.
• Albergue de Curtis: xestionado polo concello, con capacidade para 20 persoas en literas. Imprescindible reservar con antelación, sobre todo en verán.
• Casas de aldea en Vilasantar: varios propietarios alugan vivendas completas para grupos, ideais para estancias máis longas e gozar da tranquilidade absoluta.

Mellor época para a travesía

A Serra do Careón pódese percorrer en calquera estación, mais as condicións óptimas danse na primavera (abril-xuño) e no outono (setembro-novembro). Nestes meses a temperatura é agradable, os bosques están no seu máximo esplendor cromático (floración dos castiñeiros en primavera, tonalidades ocres e amarelas no outono) e as choivas reducen a incidencia de néboas pechadas no cordal.

O verán é aceptable, pero as horas centrais poden ser calorosas nos tramos despexados; convén madrugar. O inverno trae nubes baixas que reducen a visibilidade nas cotas altas e tramos moi embarrados, polo que só se aconsella a sendeiristas con experiencia e equipamento axeitado (polainas, bastóns, roupa impermeable).

Como chegar

O acceso principal a Curtis realízase por estrada:

• En coche dende A Coruña: tomar a N-550 en dirección Santiago e, tras pasar Cambre, seguir os indicadores cara a Curtis. Son uns 45 km (35-40 minutos).
• Dende Santiago de Compostela: a N-550 cara a Arzúa, ata chegar a Curtis (25 km, 30 minutos).
• Dende Lugo: N-547 cara a Palas de Rei, despois N-547a ata Arzúa e Curtis. Uns 75 km (1 hora).
• Autoestrada AP-9: saída 41 (Teixeiro/Arzúa), para continuar pola N-634 e a N-550 ata Curtis (8 km).

Para quen opte polo transporte público, a empresa Monbus conecta A Coruña e Santiago con Curtis en autobús, con boa frecuencia. A estación de tren máis próxima é a de Teixeiro (liña A Coruña-Monforte de Lemos), a 4 km. Dende alí pódese coller un taxi local ou camiñar ata o inicio da ruta.

Consellos prácticos

– Levar sempre auga abonda (mínimo 1,5 litros por persoa) e algo de comida, xa que non hai fontes no trazado, excepto a do inicio.
– Consultar a predición meteorolóxica antes de saír: as néboas son frecuentes e poden desorientar.
– O track GPS pódese descargar na web do concello de Curtis ou en plataformas como Wikiloc.
– Respectar os peches das leiras, o gando solto e as indicacións dos carteis interpretativos.
– Non facer lume nin acampar fóra das áreas habilitadas.
– Combinar a ruta cunha visita ao Centro de Interpretación do Castro de Careón (abre fins de semana e festivos) para coñecer mellor a historia do lugar.

A travesía da Serra do Careón é, en resumo, unha proposta de turismo activo que une natureza, arqueoloxía e etnografía nun escenario de media montaña accesible para calquera camiñante con ganas de explorar a Galicia interior. Os seus bosques, as aldeas de pedra e o silencio roto só polo vento e os paxaros converten cada paso nunha pequena viaxe no tempo.